"Có ai nghĩ những người đồng bào dân tộc thiểu số, làm nông sản ở vùng cao như HTX có ngày lại được cầm trên tay tấm bằng sáng chế này không...?, lời chia sẻ đầy xúc động của chị Vương Thị Thương, Giám đốc HTX Nông sản Toàn Thương (tỉnh Lạng Sơn) nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý của giới làm nông nghiệp.

Quy trình sấy trục lăn độc quyền

Để có được quả ngọt pháp lý ngày hôm nay, câu chuyện bắt đầu khi các thành viên HTX nhận thấy, câu trả lời cho bài toán được mùa mất giá chỉ có thể là áp dụng công nghệ để chế biến sâu.

Chính vì thế, các thành viên HTX bắt tay vào hành trình tìm tòi, thử nghiệm kỹ thuật “treo gió” để biến trái hồng tươi thành sản phẩm dẻo ngọt, bảo quản lâu dài.

Giai đoạn đầu, do thời tiết thất thường và kỹ thuật chưa chuẩn, hàng loạt mẻ hồng bị hỏng, thiệt hại cả trăm triệu đồng. Nhớ lại chuỗi ngày gian truân, chị Thương cho biết, bao nhiêu sự cố gắng của các thành viên suốt gần 10 năm đã có lúc thất bại, có lúc tưởng như phải dừng lại… Nhưng rồi, mọi người đã động viên nhau cố gắng bước tiếp vì tình yêu dành cho nông sản quê nhà.

Nghị lực và quá trình đầu tư nghiêm túc của các thành viên cuối cùng đã được đền đáp. Trái ngọt cho sự kiên trì gần một thập kỷ của HTX Toàn Thương chính là việc làm chủ giải pháp công nghệ sấy hồng hiện đại.

Quy trình này đã vượt qua các bước kiểm định khắt khe để được Cục Sở hữu trí tuệ cấp bằng độc quyền với tên gọi: “Quy trình sản xuất hồng vành khuyên treo gió bằng hệ thống sấy trục lăn và giàn treo gió”.

Với hồ sơ 13 trang mô tả kỹ thuật, nộp từ ngày 12/11/2024, công nghệ này là sự kết hợp giữa hệ thống sấy trục lăn hiện đại và giàn treo gió tự nhiên, giúp kiểm soát tuyệt đối độ ẩm. Điểm nhấn của công nghệ này còn có quy trình massage thúc đẩy chuyển hóa đường, loại bỏ vị chát triệt để mà vẫn giữ nguyên cấu trúc mềm dẻo, ngọt đậm và màu sắc vàng cam đặc trưng.

Tấm bằng sáng chế độc quyền chính là cơ sở pháp lý bảo vệ công sức lao động khoa học của HTX, tạo ra lợi thế cạnh tranh độc quyền hợp pháp. Từ chỗ mỗi kg hồng tươi chỉ có giá vài chục nghìn, khi thành hồng treo gió áp dụng công nghệ chuẩn hóa, giá trị sản phẩm tăng gấp nhiều lần, giúp HTX thoát khỏi cuộc chiến cạnh tranh về giá của nông sản thô để đi vào phân khúc cao cấp.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng dựa trên hàm lượng công nghệ và tài sản trí tuệ, lợi thế của nông sản không còn nằm ở sản lượng hay giá rẻ. Giá trị bền vững được quyết định bởi những yếu tố khó sao chép như quy trình sản xuất, công nghệ chế biến, thương hiệu và chỉ dẫn nguồn gốc. Bằng độc quyền sáng chế của HTX Nông sản Toàn Thương vì thế không đơn thuần là sự ghi nhận cho một quy trình kỹ thuật, mà còn là minh chứng cho xu hướng mới của nông nghiệp Việt Nam: lấy sở hữu trí tuệ làm công cụ bảo vệ đổi mới sáng tạo, nâng cao giá trị gia tăng và tạo nền tảng để nông sản chinh phục những thị trường có yêu cầu cao.

Bản sắc bao bì riêng, chuẩn hóa OCOP

Không dừng lại ở việc bảo hộ công nghệ cốt lõi, HTX Nông sản Toàn Thương tiếp tục khẳng định tư duy thị trường nhạy bén. Ban quản trị HTX đã chọn cách tự định danh sản phẩm thông qua hai mũi nhọn chiến lược là xây dựng thương hiệu nhận diện riêng và chuẩn hóa chất lượng theo tiêu chuẩn OCOP.

Ở mũi nhọn thứ nhất, HTX tập trung đầu tư mạnh mẽ vào khâu thiết kế bao bì mang đậm bản sắc độc quyền. Trên mỗi hộp sản phẩm hồng vành khuyên treo gió xuất xưởng, các địa danh văn hóa, lịch sử đặc trưng của xứ Lạng được in ấn một cách tinh tế, chỉn chu. Đây là lời khẳng định xuất xứ địa lý thuần khiết, giúp người tiêu dùng nhận diện thương hiệu tức thì, đồng thời "gói" trọn câu chuyện văn hóa vùng cao vào sản phẩm thương mại.

Ở mũi nhọn thứ hai, HTX dồn sức phát triển sản phẩm theo tiêu chuẩn Mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Với phương châm chuẩn hóa vùng trồng theo tiêu chuẩn VietGAP, đầu tư đồng bộ xưởng sơ chế, nhà kính, kho lạnh với tổng mức đầu tư hàng tỷ đồng, sản phẩm hồng treo gió Toàn Thương đã trở thành sản phẩm OCOP tiêu biểu. Sự bài bản này giúp sản phẩm không chỉ hiện diện tại các siêu thị lớn, chuỗi bán lẻ hiện đại trong nước mà còn hướng tới các chứng nhận bền vững phục vụ xuất khẩu chính ngạch.

Đặc biệt, tư duy đổi mới của các thành viên còn thể hiện rõ nét qua việc áp dụng chuyển đổi số vào kinh doanh.

Không bó hẹp trong phương thức thương mại truyền thống, các thành viên đã biến các nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook, YouTube và đặc biệt là TikTok thành những kênh quảng bá trực quan. Điều này đã khơi thông đầu ra cho sản phẩm, giúp HTX tiêu thụ hàng trăm tấn hồng tươi mỗi vụ, đưa doanh thu đạt mức hàng tỷ đồng và mang lại nguồn thu nhập ổn định cho hàng chục hộ thành viên.

Khơi thông dòng chảy SHTT

Đến nay, không chỉ dừng lại ở hồng treo gió, HTX Toàn Thương còn đa dạng hóa hệ sinh thái sản phẩm với hồng sấy dẻo, trà hồng, dấm hồng, rượu hồng, cùng nhiều nông sản đặc sản liên kết như khoai lang Lộc Bình sấy dẻo, mác mật sấy...

Nhìn rộng ra toàn ngành, mô hình đi từ tri thức bản địa, nhưng được phát triển bằng việc đầu tư công nghệ độc quyền và thương mại hóa bằng công nghệ số của HTX Toàn Thương mang tính định hướng rất lớn cho khu vực kinh tế tập thể tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Khi các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới đi vào thực thi, cam kết về bảo hộ quyền SHTT trở thành điều khoản ngặt nghèo. Nông sản muốn xuất ngoại bền vững bắt buộc phải sở hữu những "tấm hộ chiếu" SHTT rõ ràng.

Phần lớn các HTX hiện nay mới chỉ dừng lại ở mức độ đăng ký nhãn hiệu tập thể thông thường hoặc chứng nhận OCOP. Những bước đi của HTX Toàn Thương đã chứng minh rằng: Các HTX vùng cao, nếu có chiến lược đúng đắn và quyết tâm lớn, hoàn toàn có đủ năng lực làm chủ công nghệ cao, biến bí quyết bản địa thành tài sản trí tuệ được pháp luật bảo hộ tối cao.

Nhận bằng sáng chế là một minh chứng của sự thành công trong đầu tư nghiêm túc của một HTX, nhưng hành trình thương mại hóa, tối ưu hóa công nghệ sấy trục lăn và nhân rộng mô hình liên kết vùng trồng quy mô lớn vẫn là chặng đường dài phía trước.

Từ thành công của HTX Toàn Thương, các cơ quan quản lý cần có thêm những chính sách đòn bẩy, hỗ trợ tư vấn pháp lý thiết thực để hỗ trợ các HTX đến gần hơn với SHTT. Có như vậy, nông sản Việt Nam mới được bảo hộ vững chắc, tự tin khẳng định giá trị trên bản đồ nông sản toàn cầu.

Tùng Lâm