Chia sẻ tại một hội thảo tổ chức ở Tp.HCM hôm 28/1 để bàn về nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp (DN) Việt Nam trong kỷ nguyên mới, đứng ở góc độ một DN hàng đầu về xuất khẩu (XK) rau quả, ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch HĐQT Vina T&T Group, nói rằng năng lực cạnh tranh của DN Việt không còn được đo lường đơn thuần bằng quy mô hay nguồn vốn, mà được quyết định bởi khả năng đổi mới, thích ứng, chuyển đổi số và phát triển bền vững.

Tạo đòn bẩy nâng tầm cạnh tranh

Liên hệ thực tiễn ở ngành rau quả Việt, ông Nguyễn Đình Tùng chỉ rõ trong năm 2025 vừa qua đã đạt kim ngạch XK kỷ lục hơn 8,5 tỷ USD. Riêng Vina T&T ghi nhận mức tăng trưởng XK trên 21%. Những kết quả này cho thấy tiềm năng rất lớn của DN Việt, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về liên kết và hợp tác chiến lược.

Trước thực trạng áp lực cạnh tranh và bài toán phát triển bền vững, vị chủ tịch của Vina T&T Group cũng lưu ý vẫn còn thiếu cơ chế chính sách đủ mạnh để khuyến khích DN tham gia sâu vào hợp tác để nâng tầm cạnh tranh. 

“Như hiện nay DN đầu tư cho nghiên cứu, chuyển đổi xanh vẫn phải tự gánh phần lớn chi phí. Thủ tục để tiếp cận các chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo còn phức tạp. Chưa có cơ chế ưu đãi rõ ràng về thuế, tín dụng cho các dự án hợp tác “Ba Nhà” (gồm Nhà nước - Nhà doanh nghiệp - nhà trường) mang tính dài hạn”, ông Tùng nói.

Những tâm sự nêu trên cũng phần nào phản ánh mong muốn của các DN ngành hàng rau quả Việt là cần tạo đòn bẩy nâng tầm năng lực cạnh tranh để có được đà tăng trưởng tốt trong thời gian tới. Nhất là khi ngành hàng này đang hướng đến mục tiêu đạt kim ngạch XK ước đạt 10 tỷ USD trong năm 2026. Và kịch bản lạc quan nhất có thể đạt 15 tỷ USD vào năm 2030, tương ứng tăng trưởng kép 2026 – 2030 đạt 10,7%.

Thực ra, nếu như năng lực cạnh tranh được nâng tầm, cộng với với các thế mạnh hiện có, kết hợp các chính sách hỗ trợ DN cùng nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) thì sẽ tạo ra “bàn đạp” chất lượng. Để từ đó các DN ngành rau quả có thể đạt tăng trưởng kép tốt hơn so với thị trường chung trong trung – dài hạn.

Trong đánh giá mới đưa ra, Bộ phận phân tích thuộc Công ty chứng khoán MBS cho rằng tín hiệu khả quan của thị trường XK, đặc biệt tại các thị trường Mỹ, Châu Âu, Châu Á là động lực mạnh mẽ cho kim ngạch XK rau quả năm 2026, hướng đến mốc 10 tỷ USD (tăng 15% so với năm 2025).

Nếu nhìn lại năm 2025 sẽ thấy các DN xuất khẩu rau quả đã phần nào tận dụng các hiệp định FTA. Và bên cạnh thế mạnh rau quả tươi, những sản phẩm chế biến sâu (đông lạnh IQF, sấy, nước ép…) của các DN Việt đã được phân phối vào nhiều thị trường mới, đón nhận được sự tiêu dùng khả quan, nhờ đó tỷ trọng hàng chế biến tăng lên khoảng 17%.

Có được con số kim ngạch hơn 8,5 tỷ USD như hồi năm rồi cũng là nhờ sự cố gắng trong việc chuẩn hóa quy trình trồng cây, kiểm soát chất lượng của doanh nghiệp, giúp cho từng loại quả có thể tiến đến XK chính ngạch sang nhiều thị trường khó tính.

Cụ thể, các DN Việt Nam đã chú trọng vào kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn các thị trường, giúp cho các sản phẩm rau quả dần trở nên phổ biến các khu vực mới và trở nên vững vàng trên thị trường quốc tế.

Tận dụng lợi thế nhiều FTA để mở rộng thị trường

Nên biết, một trong những nút thắt của nông sản Việt Nam là truy xuất nguồn gốc và quản lý chất lượng sản phẩm, đảm bảo tính phù hợp với từng tiêu chuẩn của thị trường khác nhau. Tuy nhiên nút thắt dần được tháo gỡ, thời gian gần đây, rất đa dạng các loại rau quả Việt Nam được phép XK chính ngạch sang nhiều thị trường khó tính khác nhau.

Do đó, với những gì đã làm được và cần được tiếp tục phát huy, tận dụng thế mạnh, sở trường để nâng tầm cạnh tranh thì “quả ngọt” tăng trưởng sẽ đến với các DN ngành rau quả trong thời gian tới.

Chẳng hạn, khi phân tích riêng về triển vọng tăng trưởng của một DN có thế mạnh về XK rau quả đông lạnh là CTCP Rau quả Thực phẩm An Giang (ANT), Bộ phận phân tích thuộc MBS nhận định trong giai đoạn 2026-2027, dự đoán việc tận dụng FTA, lợi thế về sản phẩm và khả năng phân phối sẽ thúc đẩy sản lượng tiêu thụ XK của ANT, cùng tỷ trọng chi phí được tối ưu, nhờ đó lợi nhuận ròng có tăng trưởng kép đạt 21%.

ANT được cho là một trong những DN xuất khẩu rau quả đầu ngành với thị phần số 1 tại ngách rau quả đông lạnh (IQF), sở hữu công suất sản xuất 50,000 tấn thành phẩm/năm. 

Nhờ vào thế mạnh sản xuất và nguồn nguyên liệu dồi dào tại Đồng bằng sông Cửu Long, DN này đã tận dụng các FTA, thành công mở rộng sang các thị trường tiềm năng tại Châu Á, Châu Âu, châu Úc cùng các quốc gia mới tại Châu Mỹ. Nhờ đó, tỷ trọng XK hồi năm 2025 đã đạt khoảng 50 triệu USD. 

Còn với năm 2026, ANT được kỳ vọng có được mức tăng trưởng tốt hơn thị trường chung với tăng trưởng doanh thu kép ước đạt 14%. Câu chuyện mở rộng sang các thị trường Châu Âu, Châu Á, Châu Úc và giai đoạn tới là Trung Đông, không chỉ giúp công ty tăng trưởng sản lượng mà sẽ hỗ trợ cho biên lợi nhuận gộp cải thiện nhẹ.

Không chỉ DN nêu trên, với các nhà XK rau quả Việt nói chung, việc có đạt được tăng trưởng tốt trong thời gian tới hay không trong trung - dài hạn đang tùy thuộc vào khả năng cạnh tranh, mở rộng thị trường. Chẳng hạn, đang có nhiều tiềm năng cho DN mở rộng thị trường Châu Úc, Trung Đông và cả Châu Phi, kết hợp với sản xuất các sản phẩm giá trị gia tăng, sẽ giúp cho giá trị sản phẩm đầu ra của các DN cao hơn, biên lợi nhuận gộp sẽ cải thiện mạnh mẽ hơn.

Đơn cử như mảng rau quả chế biến được dự báo sẽ có nhiều triển vọng tăng trưởng trong trung - dài hạn. Nhất là trước xu hướng tiêu dùng tiện lợi, nhu cầu thực phẩm hữu cơ và khả năng bảo quản lâu dài là yếu tố thúc đẩy tăng trưởng mạnh mẽ.

Ngoài ra, giới chuyên gia chỉ rõ “bàn đạp” quan trọng cho các DN rau quả tăng trưởng mạnh trong dài hạn còn nằm ở việc sở hữu lợi thế cạnh tranh bền vững. Nhất là cần sở hữu nhà máy tại các vùng nguyên liệu trọng điểm cả nước nhằm giúp tối ưu chuỗi cung ứng. Hoặc như có danh mục sản phẩm chế biến từ nguyên liệu đầu vào phong phú và đã được XK đi nhiều quốc gia.

Mặt khác, các DN rau quả nên tính đến việc mở các trung tâm phân phối tại các thị trường trọng điểm trong các năm tới. Hoạt động này nhằm mở rộng tệp khách hàng, đảm bảo chuỗi cung ứng trong bối cảnh các diễn biến về logistic và thuế quan thay đổi liên tục trong các năm vừa qua.

         Thế Vinh