Bảy tháng năm 2026, xuất khẩu dệt may của Việt Nam đạt 27,02 tỷ USD, tăng 2,67% so với cùng kỳ, song ngành cũng đối mặt yêu cầu cao hơn về truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và phát triển sản phẩm thời trang xanh.

Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS) cho hay, dệt may vẫn là ngành xuất khẩu chủ lực, thâm dụng lao động, đóng góp lớn vào xuất siêu, việc làm và an sinh xã hội. Toàn ngành tăng trưởng dương nhưng chưa đồng đều. Đơn hàng nhìn chung không quá khó khăn, nhưng khó khăn lớn nhất là đơn giá thấp, chi phí đầu vào và chi phí tuân thủ tăng, biên lợi nhuận mỏng.

Nguyên do được chỉ ra, ngành đang đối mặt nhiều thách thức khi sức mua tại các thị trường lớn phục hồi chậm; cạnh tranh gay gắt về giá; phụ thuộc 60–70% nguyên phụ liệu nhập khẩu; chi phí tuân thủ ESG, truy xuất nguồn gốc gia tăng; và rủi ro chính sách thương mại, đặc biệt là cuộc điều tra theo Mục 301 của Hoa Kỳ liên quan đến lao động cưỡng bức.

Trong bối cảnh các thương hiệu quốc tế ngày càng khắt khe hơn với những yêu cầu về vận hành dựa trên dữ liệu và tuân thủ môi trường, Giáo sư Rajkishore Nayak đến từ ngành Quản trị doanh nghiệp thời trang tại Đại học RMIT Việt Nam nhận định, AI chính là chìa khóa để Việt Nam đáp ứng những kỳ vọng này.

Theo Giáo sư Rajkishore Nayak, AI mang lại khả năng giám sát hệ thống sản xuất rõ ràng hơn cũng như giúp doanh nghiệp phản ứng nhanh nhạy hơn với biến động thị trường. Nếu được ứng dụng một cách bài bản, công nghệ này sẽ hỗ trợ các nhà sản xuất giảm thiểu lãng phí và bứt phá khỏi lợi thế cạnh tranh chỉ dựa vào chi phí nhân công thấp.

Một trong những vấn đề lớn nhất của ngành thời trang chính là tình trạng sản xuất dư thừa. Các mô hình dự báo ứng dụng AI hiện nay có thể phân tích sâu dữ liệu bán hàng cùng những xu hướng thị trường và các yếu tố ngoại cảnh để giúp doanh nghiệp lập kế hoạch sát với nhu cầu thực tế. Giáo sư Rajkishore Nayak giải thích, khi các thương hiệu chia sẻ tín hiệu nhu cầu chính xác hơn với nhà cung cấp thông qua AI, cả hai bên đều sẽ được hưởng lợi nhờ hạn chế được việc thay đổi đơn hàng vào phút chót hoặc tình trạng tồn kho quá mức dẫn đến phải tiêu hủy.

Bên cạnh đó, AI còn là trợ thủ đắc lực cho các nhà sản xuất thiết kế gốc (ODM) trong việc đẩy nhanh tốc độ phát triển sản phẩm. Thay vì tốn nhiều tuần để hoàn thiện ý tưởng, doanh nghiệp có thể nhanh chóng tạo ra hàng loạt phương án thiết kế khác nhau. 

Dệt may phát tín hiệu cho cuộc đua nâng hạng doanh nghiệp xuất khẩu

Đứng ở góc độ doanh nghiệp, bà Đoàn Ngọc Gia Hân, chuyên viên kinh doanh tại MN Inter-Fashion Việt Nam, nhận định AI sẽ thay đổi bản chất của các công việc văn phòng và ra quyết định. Công nghệ sẽ tự động hóa những tác vụ lặp lại để con người tập trung vào công tác giám sát, giải quyết vấn đề cùng các hoạt động có giá trị gia tăng cao hơn.

Bên cạnh đó, việc tối ưu hóa vận hành không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn đóng góp trực tiếp vào mục tiêu bảo vệ môi trường. Trong các công đoạn nhuộm và hoàn tất, hệ thống AI giúp kiểm soát chính xác lượng hóa chất cùng nhiệt năng và nguồn nước sử dụng. Tại khâu cắt may, các thuật toán thông minh giúp nâng cao hiệu suất sắp xếp sơ đồ cắt nhằm giảm tối đa vải thừa. Giáo sư Rajkishore Nayak khẳng định những công nghệ này giúp nhà sản xuất Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt mà không làm suy giảm năng lực cạnh tranh.

Đồng quan điểm này, bà Trần Thị Thu Thảo là nhà sáng lập thương hiệu thời trang Mame chia sẻ, AI mang lại cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ khả năng biến ý tưởng sáng tạo thành hành động nhanh hơn. Điều này hỗ trợ quá trình thiết kế thông minh, lựa chọn nguyên vật liệu tối ưu, đồng thời giảm lãng phí và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Theo các chuyên gia, AI không phải là "chiếc đũa thần" tự động thay đổi ngành thời trang nhưng là cơ hội để Việt Nam bứt phá. Giáo sư Rajkishore Nayak tin rằng nếu đầu tư vào năng lực số và đào tạo đội ngũ chuyên gia có khả năng diễn giải dữ liệu, Việt Nam hoàn toàn có thể cạnh tranh bằng sự đổi mới sáng tạo thay vì giá rẻ.

Trong khi đó, bà Corinna Joyce, quyền Phó trưởng khoa phụ trách Học tập và Giảng dạy kiêm Chủ nhiệm bộ môn Quản trị doanh nghiệp thời trang tại Khoa Truyền thông và Thiết kế, Đại học RMIT Việt Nam, khẳng định tầm quan trọng của việc chuẩn bị sẵn sàng về con người và hệ thống để biến các nhà sản xuất Việt Nam thành những đối tác không thể thiếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu vận hành bằng AI.

Huyền Anh