Tại vùng cà phê Khe Sanh, những sản phẩm vốn quen thuộc với người dân địa phương đang từng bước tiếp cận người tiêu dùng bằng phương thức mới. Thay vì chỉ trông chờ thương lái thu mua, các HTX đã chủ động xây dựng thương hiệu, quảng bá trên mạng xã hội và tìm kiếm khách hàng qua các nền tảng thương mại điện tử.

Đưa nông sản bản địa lên “chợ số”

Một trong những hướng đi đó được thể hiện tại HTX Cà phê hữu cơ sinh thái Chân Mây ở thôn Chênh Vênh, xã Hướng Phùng.

Chị Hồ Thị Nương, thành viên HTX, đã tham gia các lớp tập huấn về chuyển đổi số, học cách xây dựng website, sử dụng Facebook, Zalo và livestream để giới thiệu sản phẩm. Từ những kỹ năng ban đầu, người làm nông nghiệp có thêm công cụ kể câu chuyện về sản phẩm, tiếp cận khách hàng và giới thiệu quy trình sản xuất của mình.

Việc ứng dụng các nền tảng số đang mở ra hướng tiếp cận thị trường mới cho những sản phẩm đặc trưng miền núi như cà phê Khe Sanh, thổ cẩm A Bung, măng rừng và dược liệu. 

Không chỉ hỗ trợ từng cá nhân, Liên minh HTX tỉnh Quảng Trị còn thúc đẩy hoạt động xúc tiến thương mại bằng hình thức livestream trực tiếp tại vùng sản xuất và các không gian trưng bày.

Tháng 9/2026, một phiên livestream tại HTX Sản xuất và dịch vụ nông nghiệp sạch Hưng Loan đã tiêu thụ hơn 600kg dưa lưới chỉ trong một giờ. Kết quả này cho thấy bán hàng trực tuyến có thể tạo ra cơ hội tiếp cận khách hàng nhanh chóng, kể cả với những cơ sở sản xuất nằm xa các trung tâm tiêu thụ.

Đối với khu vực miền núi, ý nghĩa của phương thức bán hàng này không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm được tiêu thụ trong một phiên phát trực tiếp. Quan trọng hơn, người sản xuất có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với thị trường, nhận biết nhu cầu khách hàng và từng bước giảm sự phụ thuộc vào một số đầu mối thu mua truyền thống.

Tuy nhiên, livestream mới chỉ là một khâu trong chuỗi tiêu thụ. Để duy trì đơn hàng, HTX cần bảo đảm chất lượng đồng đều, quy cách đóng gói, khả năng giao hàng, truy xuất nguồn gốc và dịch vụ sau bán. Nếu thiếu những điều kiện này, sự chú ý trên mạng xã hội khó chuyển thành nguồn thu ổn định.

Từ sản xuất truyền thống đến chuỗi giá trị hiện đại

Nếu thương mại điện tử giúp nông sản tìm đường đến khách hàng thì tổ chức sản xuất theo chuỗi, ứng dụng khoa học kỹ thuật và nâng cao chất lượng là điều kiện để người dân có thể hưởng lợi lâu dài.

Tại HTX Nông sản Khe Sanh, hướng đi này được thể hiện qua việc xây dựng vùng nguyên liệu cà phê, hướng dẫn nông dân sản xuất theo quy trình hữu cơ, tổ chức thu mua và đầu tư chế biến. Thành lập năm 2019 với 7 thành viên ban đầu, HTX từng bước phát triển mạng lưới thành viên, liên kết với người trồng cà phê và mở rộng các dòng sản phẩm chế biến.

HTX hiện có 30 thành viên chính thức và 115 thành viên liên kết sản xuất; vùng nguyên liệu cà phê hữu cơ rộng hơn 160ha. Mỗi năm, HTX thu mua khoảng 3.000 tấn cà phê quả tươi. Bên cạnh nguyên liệu, đơn vị chú trọng chế biến sâu và phát triển thương hiệu Khe Sanh Coffee. Trong danh mục sản phẩm của HTX có cà phê bột đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia.

Từ một sản phẩm nông nghiệp quen thuộc, cà phê Khe Sanh đang được phát triển theo hướng gia tăng giá trị ở nhiều công đoạn, từ vùng trồng, thu mua, chế biến đến bao bì, nhận diện thương hiệu và phân phối. Sản phẩm cũng đã tiếp cận các sàn thương mại điện tử như Shopee, TikTok, bên cạnh hệ thống đại lý và đối tác tiêu thụ.

Đáng chú ý, cách tổ chức này tạo ra mối liên kết giữa HTX với các hộ trồng cà phê, trong đó HTX đóng vai trò hướng dẫn kỹ thuật, tập hợp nguồn nguyên liệu và kết nối thị trường. Với đồng bào dân tộc thiểu số, tham gia vào chuỗi liên kết có thể giúp giảm khó khăn trong khâu tiêu thụ, đồng thời tạo điều kiện để người dân tiếp cận quy trình sản xuất có tiêu chuẩn và ổn định kế hoạch canh tác.

Bên cạnh chuyển đổi số trong tiêu thụ, Quảng Trị cũng có những bước tiếp cận nông nghiệp thông minh.

Cuối tháng 10/2025, chương trình hợp tác về giải pháp nông nghiệp thông minh dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) đã được triển khai giữa Hiệp hội Sản xuất và xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tỉnh với doanh nghiệp Hàn Quốc. Ba đơn vị được nêu trong chương trình hưởng lợi gồm HTX Nông nghiệp hữu cơ Bamovina, HTX Nông sản Khe Sanh và HTX Dược liệu Trường Sơn.

Theo ông Nguyễn Anh Cư, Phó Chủ tịch UBND xã Khe Sanh, địa phương đang tập trung cải tạo diện tích cà phê già cỗi, nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, đồng thời từng bước số hóa dữ liệu vùng trồng để phục vụ quản lý và truy xuất nguồn gốc. Đến tháng 10/2026, khoảng 53% diện tích cà phê trên địa bàn đã được thu thập thông tin vùng trồng.

Từ phía HTX, bà Nguyễn Thị Hằng, Giám đốc HTX Nông sản Khe Sanh, cho rằng việc nâng cao chất lượng phải bắt đầu ngay từ vườn trồng. HTX hướng dẫn người dân tuân thủ quy trình chăm sóc, thu hái quả chín và kiểm soát nguyên liệu đầu vào. Với hơn 100 hộ dân tham gia liên kết, trong đó có 70 hộ Bru-Vân Kiều, việc tổ chức sản xuất theo quy trình và kết nối đầu ra góp phần tạo điều kiện để người dân duy trì sinh kế từ cây cà phê.

Trong khi đó, tại HTX Cà phê hữu cơ sinh thái Chân Mây, công nghệ được đưa vào cả khâu chế biến nông sản bản địa. Theo ông Lê Đình Phức, Giám đốc HTX, công nghệ sấy bơm nhiệt giúp sản phẩm măng khô ổn định chất lượng, giữ hương vị tự nhiên và thuận lợi hơn khi tiếp cận các kênh phân phối hiện đại. Sản phẩm được hoàn thiện bao bì, gắn mã QR truy xuất nguồn gốc và đưa lên các kênh bán hàng trực tuyến.

Những trường hợp này cho thấy công nghệ có thể tạo tác động ở nhiều khâu, từ quản lý vùng trồng, kiểm soát chất lượng đến bảo quản và tiêu thụ.

Để công nghệ trở thành động lực giảm nghèo bền vững

Nông sản, du lịch cộng đồng và nghề truyền thống đều có thể trở thành nguồn sinh kế cho đồng bào miền núi Quảng Trị. Điểm chung là những nguồn lực bản địa chỉ tạo ra giá trị cao hơn khi người dân biết tổ chức sản xuất, kết nối thị trường và chủ động tham gia vào quá trình kinh doanh.

Ở Hướng Hóa, cà phê có thể được phát triển cùng các hoạt động trải nghiệm vùng nguyên liệu, tìm hiểu quy trình chế biến và thưởng thức sản phẩm tại chỗ. Với các địa bàn có cảnh quan tự nhiên và bản sắc văn hóa đặc trưng, việc quảng bá điểm đến qua mạng xã hội, xây dựng nội dung số và kết nối dịch vụ trực tuyến cũng mở ra cơ hội phát triển du lịch cộng đồng.

HTX từng bước giúp đồng bào dân tộc thiểu số làm giàu

Trong khi đó, thổ cẩm A Bung và các sản phẩm thủ công truyền thống có thể tiếp cận nhóm khách hàng rộng hơn nếu được cải tiến mẫu mã, chuẩn hóa chất lượng và giới thiệu trên các kênh bán hàng trực tuyến. Hướng đi này không chỉ tạo thêm việc làm mà còn giúp nghề truyền thống có cơ hội tiếp tục tồn tại trong đời sống kinh tế hiện đại.

Dù vậy, không nên xem công nghệ là giải pháp thay thế cho những điều kiện căn bản của phát triển miền núi. Đường giao thông, điện, internet, vốn sản xuất, kỹ năng quản trị và khả năng tiếp cận thông tin thị trường vẫn là những yếu tố quyết định khả năng duy trì sinh kế. Người dân cũng cần được hỗ trợ để tránh rủi ro khi tham gia kinh doanh trực tuyến, từ chi phí quảng cáo, vận chuyển đến thanh toán và xử lý đơn hàng.

Năm 2026, Quảng Trị đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh từ 1–1,5%, trong đó tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số phấn đấu giảm từ 4–5%.

Bên cạnh đó, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 60% doanh nghiệp, HTX tham gia các nền tảng thương mại điện tử, qua đó mở rộng thị trường tiêu thụ, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập.

Để đạt mục tiêu này, bên cạnh nguồn lực hỗ trợ trực tiếp, việc phát triển kinh tế tập thể, nâng cao năng lực HTX và tạo việc làm tại chỗ có ý nghĩa quan trọng. Các chương trình hỗ trợ giảm nghèo cần gắn với nhu cầu thực tế của từng địa bàn: nơi có thế mạnh về cà phê cần chú trọng chất lượng, chế biến và thị trường; nơi có lợi thế dược liệu cần đầu tư kỹ thuật, bảo quản và tiêu chuẩn sản phẩm; địa bàn có tiềm năng du lịch cần nâng cao kỹ năng làm dịch vụ và quảng bá điểm đến.

Nhật Nam