Theo số liệu thống kê của Tổng cục Thủy sản (Bộ NN&PTNT), ước cả năm 2015, tổng sản lượng thủy sản đạt hơn 6,56 triệu tấn, trong đó sản lượng khai thác 3,03 triệu tấn, sản lượng nuôi trồng thủy sản đạt 3,53 triệu tấn. Diện tích nuôi trồng 1,28 triệu ha. Kim ngạch XK đạt khoảng 6,72 tỷ USD, giảm 14,3% so với năm 2014 và 10,4% so với mục tiêu đặt ra của năm 2015.

Năm 2016, Tổng cục Thủy sản quyết tâm đặt mục tiêu tổng sản lượng thủy sản dự kiến khoảng 6,4 triệu tấn

Không đạt mục tiêu

Theo bà Nguyễn Thị Thu Nguyệt - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thủy sản, tình hình XK thủy sản sụt giảm bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, trong đó điển hình là kinh tế thế giới tăng trưởng nhẹ, giá dầu thế giới giảm, nhu cầu tiêu dùng nói chung, đối với sản phẩm thủy sản nói riêng đã tăng trở lại nhưng còn ở mức thấp. Các nước sản xuất tôm đã khôi phục lại sản xuất sau giai đoạn bị dịch bệnh, tạo sức cạnh tranh quyết liệt với sản phẩm tôm của Việt Nam. Mức thuế chống bán phá giá đối với cá tra tại thị trường Mỹ chưa có dấu hiệu thay đổi theo hướng tích cực hơn, thậm chí kết quả rà soát POR10 còn cao hơn giai đoạn trước.

Theo đó các lô hàng XK cá tra phi lê từ Việt Nam trong giai đoạn từ ngày 1/8/2012 - 31/7/2013 của 23 DN Việt Nam sẽ phải chịu mức thuế 0,97 USD/kg, cao gần gấp đôi so với mức thuế sơ bộ 0,58 USD/kg và mức thuế cuối cùng của PRO9 (0,42 USD). Các DN khác sẽ chịu chung mức thuế chung toàn quốc 2,39 USD/kg. Bên cạnh đó, yêu cầu về các chất cấm ở một số thị trường ngày càng khắt khe. Đây chính là những nguyên nhân điển hình khiến cho giá trị XK thủy sản sụt giảm.

Một nguyên nhân khác khiến XK thủy sản năm 2015 sụt giảm, được cho là bắt nguồn từ việc giá thành sản xuất của Việt Nam còn cao so với các nước đối thủ, nên sức cạnh tranh kém. Ông Nguyễn Hoài Nam - Phó Tổng thư ký Vasep, dẫn chứng, cùng một sản phẩm, cùng kích cỡ, chẳng hạn loại size 100 con/kg giá thành của chúng ta cao hơn hẳn so với tôm Ấn Độ tới 25 - 30%.

Năm 2015 cũng là một năm ngành thủy sản “gặp hạn”, khi XK vừa không đạt mục tiêu, đồng thời lượng thủy sản XK bị trả về cao kỷ lục. Thông tin được đưa ra tại hội nghị Tổng kết công tác thú y năm 2015 mới đây cho thấy chỉ trong 10 tháng đầu năm 2015, đã có trên 8.000 tấn thủy sản XK của Việt Nam bị các nước trả về, phần lớn là các sản phẩm XK chủ lực như tôm đông lạnh, cá tra phi lê đông lạnh, thịt ngao làm chín…

Nguyên nhân chính là do nhiễm kháng sinh, nhiễm vi sinh vật gây hại vượt mức cho phép; nhiễm các mầm bệnh trên tôm thuộc danh mục các bệnh phải công bố dịch theo quy định của Tổ chức Thú y Thế giới (OIE), đóng gói sai quy cách, sai thông tin…

Thị trường 2016 tiếp tục khó khăn

Năm 2016 được dự báo kinh tế thế giới sẽ tiếp tục xu hướng tăng trưởng chậm, tuy nhiên vẫn có nguy cơ bất ổn do những mâu thuẫn về chính trị, kinh tế chưa được giải quyết giữa các nền kinh tế lớn. Tác động của chu kỳ El-nino có khả năng tiếp tục không thuận lợi đối với hoạt động nuôi trồng thủy sản, nguồn lợi biển và dễ phát sinh dịch bệnh.

Các thỏa thuận thương mại mới được ký kết sẽ tạo thêm động lực đồng thời với mức độ cạnh tranh trong sản xuất thủy sản trong khi các rào cản thương mại, kỹ thuật sẽ được sử dụng nhiều hơn, những quy định của đạo luật Farm Bill sẽ ảnh hưởng đến hoạt động XK thủy sản.

Mặc dù đứng trước nhiều khó khăn, năm 2016, Tổng cục Thủy sản quyết tâm đặt mục tiêu tổng sản lượng thủy sản dự kiến khoảng 6,4 triệu tấn (trong đó sản lượng khai thác khoảng 2,7 triệu tấn, sản lượng nuôi trồng 3,7 triệu tấn), cung cấp nguyên liệu chất lượng phục vụ chế biến XK 7,6 tỷ USD.

Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát khẳng định, mặc dù chúng ta có lợi thế về thị trường khi tham gia các FTA, nhiều nước giảm thuế cho mặt hàng thủy sản tuy nhiên cũng chỉ vài phần trăm. Thị trường năm 2016 được nhận định là tiếp tục khó khăn, muốn giải quyết khó khăn này bên cạnh việc tập trung vào lợi thế của Việt Nam cần phải giải quyết vấn đề mấu chốt là làm sao để có giá thành hạ hơn, sản phẩm chất lượng hơn, đảm bảo ATTP.

Thu Hường