Theo số liệu mới công bố từ Hiệp hội Thép thế giới (Worldsteel), sản lượng thép thô của Việt Nam trong tháng 4/2026 đạt khoảng 2,1 triệu tấn, tăng 4% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này giúp Việt Nam vượt Italy để gia nhập nhóm các cường quốc sản xuất thép toàn cầu.

Lũy kế 4 tháng đầu năm, sản lượng thép thô trong nước đạt khoảng 8,5 triệu tấn, tăng 8,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Đà tăng trưởng này tiếp tục củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng công nghiệp khu vực, đồng thời phản ánh sự mở rộng nhanh của năng lực sản xuất thép trong nước.

Sự thay đổi thứ hạng diễn ra trong bối cảnh thị trường thép toàn cầu có nhiều biến động. Iran, quốc gia từng duy trì vị trí trong nhóm 10 nước sản xuất thép lớn nhất thế giới trước đó, đã tụt xuống vị trí thứ 12 sau khi một số nhà máy thép lớn bị tê liệt vì xung đột quân sự. Điều này tạo ra khoảng trống giúp Việt Nam vươn lên trong bảng xếp hạng toàn cầu.

Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng việc Việt Nam lọt Top 10 không chỉ đến từ yếu tố thị trường quốc tế mà còn phản ánh quá trình tích lũy năng lực sản xuất kéo dài nhiều năm. Nếu như giai đoạn đầu những năm 2000, phần lớn doanh nghiệp trong nước còn phụ thuộc vào phôi thép nhập khẩu để cán thép xây dựng, ngành thép hiện đã bước sang giai đoạn tự chủ sâu hơn về chuỗi sản xuất.

Theo Hiệp hội Thép Việt Nam, năng lực sản xuất hiện nay không còn dừng ở thép xây dựng thông thường mà đã mở rộng sang nhiều dòng thép kỹ thuật cao phục vụ công nghiệp cơ khí, đóng tàu, năng lượng và hạ tầng quy mô lớn. Đây được xem là bước chuyển quan trọng của ngành công nghiệp nền tảng trong quá trình công nghiệp hóa.

Những năm gần đây, hàng loạt khu liên hợp gang thép quy mô lớn được đầu tư và đi vào vận hành. Trong đó, các tổ hợp sản xuất hiện đại có khả năng sản xuất thép chất lượng cao như thép cơ khí chế tạo, thép cho ngành ô tô, thép phục vụ năng lượng tái tạo và nhiều dòng thép kỹ thuật chuyên biệt.

Sự mở rộng này giúp Việt Nam cải thiện đáng kể khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp toàn cầu. Thay vì chủ yếu phục vụ nhu cầu xây dựng trong nước như trước, ngành thép hiện bắt đầu đóng vai trò đầu vào cho nhiều ngành công nghiệp chế biến, chế tạo có giá trị gia tăng cao hơn.

Trong cơ cấu sản xuất, khu vực doanh nghiệp tư nhân đang giữ vai trò ngày càng lớn. Một số tập đoàn thép lớn đóng góp tỷ trọng đáng kể trong tổng sản lượng toàn ngành, bên cạnh các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp nhà nước.

Giới phân tích cho rằng việc gia nhập Top 10 không chỉ mang ý nghĩa về quy mô sản xuất mà còn phản ánh mức độ phát triển của nền công nghiệp nặng trong nước. Thép vốn được xem là ngành nền tảng của công nghiệp hóa, có liên kết chặt với xây dựng, cơ khí, hạ tầng, năng lượng và sản xuất chế tạo.

Tuy nhiên, đi cùng tăng trưởng nhanh là áp lực cạnh tranh ngày càng lớn trên thị trường quốc tế. Ngành thép Việt Nam hiện phải đối mặt nhiều thách thức như biến động giá nguyên liệu, xu hướng bảo hộ thương mại và yêu cầu giảm phát thải carbon trong sản xuất công nghiệp.

Các thị trường xuất khẩu lớn đang siết chặt tiêu chuẩn môi trường với ngành thép thông qua các cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới. Điều này buộc doanh nghiệp trong nước phải tăng tốc đầu tư công nghệ xanh nếu muốn duy trì lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Ngoài ra, dư địa tăng trưởng của ngành thép cũng phụ thuộc lớn vào nhu cầu đầu tư công và phục hồi bất động sản trong nước. Các dự án hạ tầng quy mô lớn như đường sắt tốc độ cao, cảng biển, năng lượng tái tạo hay công nghiệp chế tạo được xem là động lực tiêu thụ thép quan trọng trong những năm tới.

Ở góc độ kinh tế vĩ mô, việc ngành thép mở rộng quy mô sản xuất cho thấy quá trình dịch chuyển công nghiệp tại Việt Nam đang diễn ra mạnh hơn. Đây cũng là tín hiệu cho thấy năng lực sản xuất trong nước ngày càng cải thiện trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc sau nhiều biến động địa chính trị.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng mục tiêu quan trọng của ngành thép trong giai đoạn tiếp theo không chỉ là tăng sản lượng mà còn nằm ở khả năng nâng chất lượng tăng trưởng. Việc chuyển từ sản xuất thép phổ thông sang thép kỹ thuật cao, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải sẽ quyết định vị thế dài hạn của doanh nghiệp Việt trên thị trường quốc tế.

Với đà tăng hiện nay, Việt Nam được đánh giá có cơ hội duy trì vị trí trong nhóm 10 quốc gia sản xuất thép lớn nhất thế giới nếu tiếp tục giữ ổn định tốc độ mở rộng công suất và nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhật Minh