Nằm ở độ cao hơn 1.000m so với mực nước biển, xã Lùng Phình có khí hậu ôn hòa, mát mẻ quanh năm cùng thổ nhưỡng phì nhiêu màu mỡ. Từ bao đời nay, nơi đây vốn được xem là kho dược liệu tự nhiên với nhiều loài cây quý hiếm. Tuy nhiên, việc khai thác tự phát, thiếu kiểm soát đã khiến nguồn tài nguyên này đứng trước nguy cơ cạn kiệt.

Trồng dược liệu theo hướng bền vững

Hiểu được giá trị to lớn của cây dược liệu, những năm gần đây, chính quyền xã Lùng Phình đã phối hợp cùng các HTX và doanh nghiệp để chuyển đổi mô hình sản xuất. Thay vì khai thác hoang dã, người dân được vận động, hướng dẫn để chuyển sang trồng và chăm sóc dược liệu theo hướng bền vững.

Thực tế cho thấy, giá trị kinh tế từ cây dược liệu cao gấp nhiều lần so với cây trồng truyền thống. Ông Giàng Seo Vu (thôn Lả Nhì Thàng) cho biết, từ khi chuyển đổi 1ha đất trồng ngô sang trồng cát cánh, gia đình có thu nhập 150 – 200 triệu đồng/năm, thay vì chỉ vài chục triệu đồng từ cây lúa, cây ngô.

Một số hộ gia đình tham gia HTX Nông nghiệp Cồ Dề Chải còn trồng thêm tam thất, thất diệp nhất chi hoa – những loại dược liệu có giá trị cao trên thị trường. Nhờ đó, mức thu nhập 100 – 150 triệu đồng/năm/hộ đã trở thành con số phổ biến, góp phần cải thiện rõ rệt đời sống đồng bào vùng cao.

Anh Tráng Seo Kênh ở thôn Tẩn Chư cho hay, những năm trước, nhà chỉ trồng lúa, ngô nên quanh năm thiếu thốn, dù “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” vẫn không thoát khó khăn.

"Sau khi HTX Nông nghiệp Cồ Dề Chải thành lập, vợ chồng tôi được nhận vào làm việc, được trả công chăm sóc. Thấy trồng dược liệu hiệu quả, chúng tôi cũng xin tham gia trồng cùng, được HTX hỗ cây giống và được hướng dẫn kỹ thuật trồng các loại như thất diệp nhất chi hoa, tam thất. Điều này giúp gia đình có nguồn thu nhập ổn định. Nay, chúng tôi đã mua được ti vi, 2 xe máy, xây nhà khang trang", anh Kênh chia sẻ.

Anh Sùng Seo Sếnh, Phó Giám đốc HTX Nông nghiệp Cồ Dề Chải cho hay: “Trước đây, bà con quen đi rừng hái dược liệu bán, vừa thu nhập bấp bênh, vừa làm cạn kiệt nguồn gen quý. Vì vậy, cần thay đổi cách nghĩ, cách làm để phát triển bền vững”.

Ban đầu, dù được hỗ trợ giống, kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm, nhiều người vẫn e dè, thậm chí chống đối vì chưa tin tưởng. Nhưng khi một số hộ mạnh dạn làm trước, hiệu quả thấy rõ, bà con đã tham gia chuỗi liên kết.

“HTX quản lý khoảng hơn 1.000 hộ trồng đủ các loại như đương quy, cát cánh, tam thất, với diện tích hơn 40 ha. Mỗi năm, HTX thu mua, bao tiêu đầu ra, giúp bà con yên tâm canh tác. Hiện, mỗi hộ thu nhập ổn định từ 100-150 triệu đồng/năm nhờ trồng dược liệu”, anh Sếnh thông tin.

Ngoài cây dài ngày, người dân còn xen canh các loại ngắn ngày như ớt, rau cải để tăng thu nhập.

Hướng tới lợi ích kép

Câu chuyện phát triển dược liệu ở Lùng Phình là một ví dụ điển hình cho sự kết hợp thành công giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Từ một vùng đất khó khăn, Lùng Phình đang từng bước vươn mình nhờ phát triển cây dược liệu, từ đó, mang đến một cuộc sống ấm no, sung túc cho bà con vùng cao nơi đây.

Từ những nương ngô, nương lúa kém hiệu quả, người dân Lùng Phình đã mạnh dạn chuyển đổi sang trồng dược liệu, tạo nguồn thu nhập gấp nhiều lần. Mô hình phát triển dược liệu bền vững ở đây không chỉ giúp cải thiện đời sống kinh tế mà còn góp phần bảo tồn nguồn gene quý, tạo tiền đề xây dựng vùng dược liệu hàng hóa quy mô lớn.

Theo đại diện xã Lùng Phình, việc chuyển từ khai thác tự nhiên sang trồng trọt có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn tài nguyên. Nhiều loại dược liệu quý như đương quy, tam thất, cát cánh vốn đứng trước nguy cơ cạn kiệt nay được bảo tồn và nhân rộng.

Song song đó, người dân còn xen canh các loại rau màu, ớt ngắn ngày để tăng thu nhập, tạo nên hệ sinh thái nông nghiệp đa dạng. Đây chính là hướng đi bền vững, vừa tạo sinh kế ổn định vừa giữ gìn tài nguyên sinh học.

"Việc phát triển cây dược liệu không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, xóa đói giảm nghèo tại phương mà còn góp phần quan trọng vào việc bảo tồn đa dạng sinh học, gìn giữ nguồn gen quý. Năm nay, xã đặt mục tiêu trồng hơn 170 ha dược liệu, chủ yếu là đương quy, cát cánh, atiso…", ông Trần Hoàng Tuân, Bí thư Đảng ủy xã Lùng Phình thông tin.

Để đảm bảo đầu ra ổn định cho người dân, chính quyền xã Lùng Phình cho biết sẽ phối hợp với Liên minh HTX Việt Nam và Liên minh HTX tỉnh để hỗ trợ thành lập thêm HTX, qua đó ký kết với doanh nghiệp hợp đồng bao tiêu sản phẩm, để bà con yên tâm gắn bó lâu dài với cây dược liệu. Đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu “dược liệu Lùng Phình”.

Đây là bước đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị gia tăng, đưa sản phẩm dược liệu không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn hướng đến xuất khẩu.

Nếu được hỗ trợ đồng bộ về vốn, kỹ thuật và thương hiệu, ngành dược liệu Lùng Phình hoàn toàn có thể trở thành trụ cột kinh tế mới cho nông nghiệp địa phương.

Quyết tâm ra khỏi diện nghèo của tỉnh

Xã Lùng Phình mới được thành lập trên cơ sở hợp nhất 3 xã: Lùng Phình, Tả Van Chư (huyện Bắc Hà cũ) và xã Lùng Thẩn (huyện Si Ma Cai cũ) với diện tích 10.100,78 ha, gồm 20 thôn và 12 thành phần dân tộc.

Nhiệm kỳ 2025 - 2030, xã Lùng Phình quyết tâm ra khỏi diện nghèo của tỉnh Lào Cai với 25 chỉ tiêu như: Tốc độ tăng tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn bình quân hằng năm đạt 9%; thu nhập bình quân đầu người đạt 60 triệu đồng/năm; chỉ số hạnh phúc của người dân đạt 73%, thu hút 300 nghìn lượt khách du lịch...

Đồng thời, xã Lùng Phình đề ra 3 lĩnh vực đột phá: Tập trung sản xuất nông - lâm nghiệp theo hướng hàng hóa bền vững, nâng cao giá trị/ha canh tác, khả năng cạnh tranh sản phẩm OCOP gắn với phát triển du lịch cộng đồng và bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn; huy động có hiệu quả các nguồn lực cho phát triển kết cấu hạ tầng, đặc biệt ưu tiên các dự án nâng cấp và mở rộng đường giao thông, cấp nước sạch và điện lưới; nâng cao chất lượng đào tạo, chuyển đổi nghề, giải quyết việc làm nâng cao thu nhập cho người dân.

Trong đó, tập trung phát triển ngành dược liệu theo hướng sản xuất hàng hóa, đáp ứng nhu cầu của thị trường gắn sản xuất với tiêu thụ sản phẩm, xây dựng vùng nguyên liệu dược liệu gắn với cơ sở chế biến, cơ cấu các sản phẩm đa dạng, đảm bảo chất lượng, có khả năng cạnh tranh cao, đáp ứng nhu cầu dược liệu trong nước và hướng tới xuất khẩu.

Đồng thời, ứng dụng các tiêu chuẩn quốc tế (GACP-WHO), gắn liền với Chương trình OCOP và phát triển du lịch sinh thái để gia tăng giá trị kinh tế cho địa phương.

Việc phát triển du lịch gắn với dược liệu là một hướng đi đầy tiềm năng, bởi không chỉ khai thác được giá trị văn hóa, thế mạnh tự nhiên, xã hội của địa phương mà còn thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển dựa trên du lịch và thế mạnh dược liệu; góp phần quan trọng trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, khai thác tiềm năng, lợi thế của địa phương phục vụ giảm nghèo bền vững.

Ngọc Giang