Trao đổi với VnBusiness về xu hướng công nghệ và tiềm năng của ngành công nghiệp  thiết bị bay không người lái, ông Trịnh Xuân An, Ủy viên thường trực Ủy ban Quốc phòng và An ninh Quốc hội, cho rằng khi bàn về lĩnh vực hàng không, không thể không nhắc tới kinh tế tầm thấp, đó chính là thiết bị bay không người lái. Việt Nam xác định UAV là một trong 11 nhóm công nghệ chiến lược cần làm chủ, đặt kỳ vọng đây sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế song hành với nhiệm vụ bảo đảm an ninh, quốc phòng trong giai đoạn phát triển mới.

Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về tiềm năng phát triển UAV của Việt Nam, đặc biệt, vai trò của việc ứng dụng UAV trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế song hành với nhiệm vụ bảo đảm an ninh, quốc phòng trong giai đoạn phát triển mới?

Tại Việt Nam, công nghệ thiết bị bay không người lái được xếp vào nhóm công nghệ hàng không - vũ trụ, là một trong 11 nhóm công nghệ chiến lược Việt Nam đặt mục tiêu làm chủ. Việt Nam cũng đã có những bước đi đầu tiên với kết quả tích cực trong lĩnh vực này. Đơn cử, trong các đợt thiên tai gần đây, thiết bị bay đã hỗ trợ tích cực trong cứu hộ, vận chuyển lương thực thực phẩm tới nơi có địa hình khó tiếp cận,...

UAV thực sự mang lại hiệu quả và giá trị rất lớn đối với kinh tế và an ninh, quốc phòng. Do đó, đòi hỏi chúng ta cần phải có những quy định pháp lý phù hợp để đảm bảo vừa quản lý được nhưng cũng vừa tạo đà cho ngành này có dư dịa để phát triển.

Trước đây khi làm luật hàng không cũ, chúng ta đã có Nghị định số 36/2008/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý tàu bay không người lái và các phương tiện bay siêu nhẹ.

Sau đó, khi Quốc hội làm Luật Phòng không nhân dân 2024 và mới được thông qua tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV. Một trong những nội dung rất quan trọng tại Luật Phòng không nhân dân 2024, đó là đã tích hợp quy định về quản lý đối với tàu bay không người lái, phương tiện bay khác và bảo đảm an toàn phòng không. Riêng phần này đã được thiết kế thêm một chương, chương này dành được sự quan tâm rất lớn của quốc hội.

Có thể nói, chúng ta đang quản lý một lĩnh vực, đối tượng rất mới và sẽ còn phát triển với tốc độ chóng mặt. Đây được đánh giá là phạm vi bao trùm toàn thế giới, nó tác động đến nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó có cả kinh tế, dân sự, quân sự và đặc biệt là lĩnh vực quốc phòng.

Do đó, Quốc hội và các cơ quan soạn thảo Bộ quốc phòng và Chính phủ quyết định đưa phần quản lý tàu bay không người lái và phương tiện bay khác gắn với mục bảo đảm an toàn phòng không trong Luật Phòng không nhân dân. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên chúng ta có một chế định pháp lý khá  toàn diện và cụ thể về xuất nhập khẩu, nghiên cứu chế tạo sản xuất tàu bay không người lái. Đặc biệt, trong đó có quy định rất mới liên quan đến đăng ký đăng kiểm và cấp phép bay.

Những phương tiện này bên cạnh phục vụ quốc phòng an ninh, thì nó còn mang tính hữu dụng rất cao và trên thực tế nó còn phải là phương tiện dân dân sự. Do đó, khi mà làm luật, cơ quan sở thảo là Chính phủ, Bộ quốc phòng, Ủy ban thẩm tra phải tính toán rất kỹ lưỡng. Chúng tôi đã dành thời gian khảo sát tại một số doanh nghiệp phía Nam, tại các cánh đồng của ĐBSCL – nơi sử dụng nhiều drone trong tưới tiêu, sản xuất nông nghiệp,... Từ đó, làm cơ sở để đưa ra những quy định rất mới, đó là quy định các UAV phải có đăng ký, đăng kiểm và phải có cấp phép bay.

Trên cơ sở đó, Chính phủ ra Nghị định 288/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ 05/11/2025) thay thế các quy định cũ, quy định chi tiết việc phân loại, đăng ký, cấp phép, điều khiển và quản lý hoạt động bay, yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt quy định của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an về an ninh, an toàn bay. 

Nghị định này chính là dùng “hồn cốt” của chương 4 tại Luật Phòng không nhân dân ra làm quy định.

Vậy, theo ông, Nghị định 288 sẽ có tác dụng như thế nào đối với thực tiễn khi ứng dụng UAV tại Việt Nam?

Nghị định 288 về cơ bản khá chặt chẽ về kĩ thuật và pháp lý. Khi điều này rõ ràng hơn, việc thử nghiệm, đăng ký và khai thác UAV dân dụng sẽ thuận lợi, minh bạch, giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý và tự tin đầu tư sản xuất, sẽ là cơ hội phát triển cho doanh nghiệp.

Chúng ta phải có những quy định pháp lý rõ ràng minh bạch, vừa đảm bảo quốc phòng an ninh vừa phù hợp với thực tiễn kinh tế xã hội và tạo đà để lĩnh vực này phát triển.

UAV và kinh tế tầm thấp hiện nay là xu hướng của thế giới, là một hướng phát triển mới. Đơn cử, với câu chuyện giao thông, ngoài giao thông đường bộ, chúng ta có thể đi đường biển, đi máy bay. Tuy nhiên, không phải địa phương nào cũng có biển và càng không thể linh hoạt sử dụng những máy bay to hàng trăm tấn được. Do đó, chúng ta phải có những phương tiện phù hợp hơn, đó chính là thiết bị bay không người lái, thiết bị bay siêu nhẹ, tàu bay, dù lượn, taxi,... UAV sẽ là giải pháp hứa hẹn giải quyết vấn đề kẹt xe, ô nhiễm môi trường,...

Trên thực tế, các UAV đã thể hiện rõ giá trị của nó: nhanh hơn, cao hơn, hiệu quả hơn, tiết kiệm chi phí và thậm chí độ chính xác cao hơn rất nhiều.

Như vậy, có thể thấy tính hiệu quả của phương tiện này đối với kinh tế - xã hội, đặc biệt là đối với việc vận chuyển, logistics, đã mang lại kết quả rất rõ ràng.

Trong quân sự, đây cũng là một phương tiện không thể thiếu giúp đảm bảo an ninh trật tự. Ngoài ra, thiết bị này còn hỗ trợ trong phòng cháy chữa cháy, giúp điều khiển giao thông, giám sát hành trình. Thậm chí, đối với lĩnh vực du lịch giải trí, các UAV đã hỗ trợ nhiều cho các hoạt động ghi hình, thu thập hình ảnh, hiệu ứng màu sắc,...

Ông có thể nói rõ hơn về những quy định cấp phép đào tạo, sử dụng đối với các phương tiện này? Đặc biệt, để UAV trở thành một ngành dịch vụ được ứng dụng rộng rãi, theo ông chúng ta cần có những giải pháp cụ thể gì?

Bất kỳ phương điện nào bay lên trời, ảnh hưởng đến không gian, chúng ta đều phải kiểm soát nó bay từ đâu, ai là người điều khiển. Với một vài phương tiện nhỏ sẽ không sao, nhưng với những phương tiện lớn thì tính rủi ro rất cao. Cho nên luật phòng không nhân dân đã có những quy định rất rõ về việc cấp phép và quy định điều khiển và đăng ký bay.

Tất nhiên, những quy định này phải đặt trong tính khả thi của nó. Tôi lấy ví dụ, với buổi trình diễn drone với hàng trăm hàng nghìn cái drone này, chúng ta sẽ đăng ký theo phương pháp cấp phép theo tần số. Tùy từng tình huống, thiết bị để chúng ta cấp phép phù hợp, có thể theo từng cái hoặc theo lô hoặc theo mã. Điều này, tại Nghị định 288 đã có quy định rất cụ thể, tất nhiên chúng ta phải rà soát xem thời gian tới sẽ chỉnh như thế nào.

Một điểm nữa, đó là quy định liên quan đến người đào tạo và người điều khiển. Với những phương tiện nhỏ nhẹ, phục vụ cho cá nhân thì có thể đơn giản, nhưng khi chúng ta coi công việc đó là ngành nghề dịch vụ, nhất là liên quan đến yếu tố an toàn nữa, thì cần phải được đào tạo. Trong luật và trong Nghị định như tôi vừa nói cũng quy định chúng ta phải có đào tạo. Tất nhiên việc đào tạo không tạo ra giới phép con, mà mục đích để quản lý các các phương tiện này chặt chẽ hơn.

Trong thời gian tới, luật và Nghị định sẽ đồng bộ những quy định trên, đồng thời sẽ có những loại trừ rất là hợp lý. Chúng ta phải quản chặt những khu vực, địa điểm bảo đảm an ninh trật tự, khu vực quân sự, khu vực chính trị; còn lại những khu vực phục vụ thuần túy cho kinh tế, dân sinh thì sẽ có các cấp độ quản lý phù hợp hơn.

Ví dụ, vừa rồi chúng ta dùng drone để cứu người dân trong bão lũ, đó là chuyện khẩn cấp hoặc cứu trợ lương thực - thực phẩm, đây là việc làm khẩn cấp rất phù hợp và chúng ta đã có quy định, không cần phải có phép bay.

Đối với việc sử dụng thiết bị bay trong các hoạt động sản xuất kinh doanh, như sử dụng các thiết bị đó để phun thuốc trừ sâu, đo bản đồ hoặc vận chuyển bưu phẩm... Điểm này cần xét với từng bối cảnh, từng đối tượng, từng mục đích để có quy định quản lý cụ thể để đảm bảo an toàn và không gây hậu quả nguy hiểm tới cộng đồng.

Với những phương tiện bay có khổ lớn, mất an toàn, như thiết bị bay phun thuốc trừ sâu với trọng lượng lên tới vài trăm kg, thì chúng ta cần có nghiên cứu quản lý, đào tạo, cấp chứng chỉ cho người sử dụng thiết bị.

Điểm này, trong những hướng dẫn chính phủ và các cơ quan soạn thảo sẽ tạo điều kiện để chúng ta sử dụng. Các địa phương có thể tổ chức đào miễn phí cho bà con hoặc có những chương trình phù hợp, trong đó yếu tố an toàn phải đặt hàng đầu.

Ngoài ra, tôi cho rằng chúng ta cần nghiên cứu xây dựng một Nghi định về kinh tế tầm thấp. Căn cứ quy định đó, chúng ta sẽ giải quyết bài toán về kinh tế. Từ đó, tạo điều kiện để khai thác hiệu quả hơn, đặc biệt là nghiên cứu, sản xuất – lĩnh vực mà hàng ngày, hàng giờ Việt Nam có rất nhiều lợi thế để phát triển.

Với những cơ sở sẵn có, trước hết là các chuyên gia – chúng ta đã có rồi; các trường đào tạo chúng ta cũng đã có, nhưng  cần có các cơ sở đào tạo mang tính quy mô và bài bản hơn.

Hiện tại, có thể kể tới một số cơ sở triển khai rất tốt, như Viettel, Zed Bộ Quốc phòng vừa kết hợp giữa ứng dụng dân sự và quân sự quốc phòng,...

Đặc biệt, với một đất nước có đường bờ biển dài, lao động trẻ và giỏi, rõ ràng chúng ta có nhiều lợi thế, có thể đi tắt đón đầu để trở thành hab của thế giới đối với phương diện sản xuất máy bay không người lái. Và hiện nay rất nhiều doanh nghiệp chúng ta đã xuất khẩu.

Ông đánh giá thế nào về thế hệ trẻ của Việt Nam trong việc tiếp thu và ứng dụng các ứng dụng trí tuệ nhân tạo, trong đó có các thiết bị UAV cho các ngành sản xuất kinh tế - xã hội?

Từ những phân tích kể trên, tôi cho rằng Việt Nam hoàn toàn có thể đi tắt đầu về công nghệ UAV. Khi chúng ta có nền tảng công nghệ trong nước rất tốt thì hoàn toàn có thể tin tưởng các kỹ sư của Việt Nam, rất nhiều người có thể làm được việc này. Đặc biệt, với sự khéo léo của người Việt Nam tôi tin chúng ta sẽ khai thác hiệu quả hơn nữa khi kết hợp cùng các ngành và lĩnh vực khác, như vận chuyển logistics, nông nghiệp, du lịch, giám sát và cứu trợ, phòng cháy chữa cháy,... và đầu ra của nó chính là ứng dụng thực tiễn trong cuộc sống và trong sản xuất kinh doanh.

Tuy nhiên, chỉ khi có sự kết hợp giữa chính phủ, các doanh nghiệp và người dân, lúc đó mới là kết quả tối ưu nhất. Tôi cũng muốn nói thêm, luật không làm khó ai, các cơ quan của Quốc hội và Chính phủ hoàn toàn có thể thay đổi các quy định để thúc đẩy cho nội dung này.

UAV đang cho thấy khả năng tạo ra giá trị kinh tế - xã hội rõ nét trong nhiều lĩnh vực trọng yếu. Trong đó, nông nghiệp chính xác: Thị trường UAV và robot nông nghiệp được dự báo đạt 363,7 triệu USD vào năm 2030. Riêng khu vực Đồng bằng sông Cửu Long hiện có trên 3.000 drone đang hoạt động, phục vụ canh tác cho khoảng 1,5 triệu ha, góp phần giảm chi phí, tăng năng suất và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Hồng Hương thực hiện