Nhìn từ Lễ hội Sầu riêng tại Đắk Lắk có thể thấy rõ mô hình này đang trở thành một "đòn bẩy" kinh tế mạnh mẽ, mở ra kênh tiêu thụ nông sản và hàng hóa nội địa đầy tiềm năng.

Những bản hợp đồng hàng nghìn tấn

Trong năm 2025, thông qua các chuỗi lễ hội nông sản và hoạt động xúc tiến thương mại chuyên đề tại địa phương, vùng trọng điểm sầu riêng Đắk Lắk đã ghi nhận sản lượng tiêu thụ nội địa và phục vụ xuất khẩu đạt hàng chục nghìn tấn, đóng góp trực tiếp vào kim ngạch xuất khẩu 1,1 tỷ USD của toàn tỉnh.

Bước sang kỳ Lễ hội Sầu riêng năm 2026 (diễn ra từ ngày 15/8 đến 2/9/2026), quy mô tiêu thụ được dự báo sẽ tăng trưởng vượt bậc. Ngay tại không gian lễ hội, sự kiện diễu hành hơn 500 xe bán tải chở sầu riêng đã vận chuyển trực tiếp hơn 1.000 tấn nông sản tươi để quảng bá và phục vụ du khách. Tính chung toàn niên vụ gắn liền với các chiến dịch xúc tiến thương mại tại lễ hội năm 2026, tỉnh Đắk Lắk dự kiến hỗ trợ kết nối tiêu thụ cho sản lượng gần 500.000 tấn sầu riêng của toàn tỉnh thông qua các hợp đồng liên kết.

Những con số này cho thấy lễ hội nông sản đã giúp xóa bỏ tầng nấc trung gian, tạo không gian kết nối trực tiếp giữa hợp tác xã, hộ nông dân với các nhà phân phối lớn nhằm tối ưu hóa giá trị thu về.

Quan trọng hơn cả, lễ hội đóng vai trò như một "sân khấu" lớn chứng thực chất lượng đạt chuẩn VietGAP, OCOP và đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu, qua đó củng cố uy tín thương hiệu và mã số vùng trồng đối với các đối tác quốc tế.

Nhìn nhận về tầm quan trọng của mô hình này đối với ngành nông nghiệp, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan từng nhấn mạnh rằng lễ hội không đơn thuần là sự kiện quảng bá hay mua bán ngắn hạn theo mùa vụ, mà phải là không gian khơi mở những "miền giá trị mới" cho nông sản Việt. Khi kết nối được văn hóa bản địa, trải nghiệm du lịch và trách nhiệm của người trồng vào không gian lễ hội, nông nghiệp mới chuyển dịch thành công từ tư duy "bán cái mình có" sang "bán thứ thị trường cần". Đây chính là mắt xích quan trọng để biến nông sản thành thương phẩm có giá trị gia tăng cao và xây dựng hệ sinh thái liên kết bền vững giữa nông dân, hợp tác xã với các doanh nghiệp phân phối.

Chuyên nghiệp hóa lễ hội

Theo thống kê của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Việt Nam hiện có khoảng 7.965 lễ hội diễn ra hàng năm trên khắp cả nước. Trong đó, các lễ hội truyền thống chiếm đa số với tỷ lệ hơn 88%, trong khi nhóm lễ hội chuyên ngành bao gồm kinh tế, ngành hàng, nông sản và xúc tiến thương mại hiện mới chỉ chiếm khoảng 1,5- 2%, tương đương khoảng 120 đến 150 sự kiện mỗi năm.

Dù số lượng lễ hội chuyên ngành nông sản còn tương đối khiêm tốn như Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột, Lễ hội Xoài Đồng Tháp, Lễ hội Dừa Bến Tre, hay Lễ hội Trái cây Nam Bộ… nhưng giá trị kinh tế mà nhóm sự kiện này mang lại là rất lớn.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, nếu Việt Nam đầu tư một cách bài bản và chuyển đổi mạnh mẽ tư duy từ "tổ chức sự kiện văn hóa" sang "quản trị kinh tế lễ hội", khả năng kích cầu tiêu thụ nông sản và hàng hóa sẽ đạt những con số đột phá.

Ở góc độ thị trường nội địa, một lễ hội nông sản được quy hoạch bài bản có thể thu hút từ 300.000 - 500.000 lượt khách, tạo ra nguồn thu trực tiếp hàng trăm tỷ đồng cho địa phương từ bán lẻ nông sản, dịch vụ lưu trú, ẩm thực đến các sản phẩm quà tặng OCOP.

Phân tích thêm về xu hướng này, GS.TS. Trần Hữu Sơn - Viện trưởng Viện nghiên cứu ứng dụng văn hóa và Du lịch, chỉ ra rằng lễ hội ngày nay đang từng bước vận hành như một không gian kinh tế trải nghiệm. Để kinh tế lễ hội thực sự phát huy hiệu quả kích cầu hàng hóa và nông sản, lễ hội phải trở thành điểm kích hoạt cho chuỗi giá trị kéo dài, nơi khách hàng không chỉ mua sản phẩm tại chỗ mà còn duy trì kết nối thương mại lâu dài với vùng nguyên liệu.

Không dừng lại ở thị trường trong nước, đối với mục tiêu xuất khẩu, việc nâng tầm khoảng 200 lễ hội nông sản chuyên ngành trên cả nước thành các hội chợ giao thương quốc tế thu nhỏ sẽ tạo ra mắt xích chiến lược. Mô hình này giúp ngành nông nghiệp duy trì đà tăng trưởng và đóng góp hiệu quả vào mục tiêu tiêu thụ hàng chục tỷ USD nông sản mỗi năm.

Tuy nhiên, ông Vũ Bá Phú (Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại - Bộ Công Thương), cho rằng, lễ hội là sân chơi tạo sức hút tiêu thụ, nhưng hạ tầng dịch vụ lại là bệ phóng để chuyển hóa lượng khách tham quan thành doanh thu thực tế. Do đó, cần hoàn thiện dịch vụ logistics và chuỗi cung ứng để đảm bảo khả năng vận chuyển, đi lại, bảo quản và cung ứng hàng hóa liên tục, tránh tình trạng cháy hàng cục bộ hoặc đứt gãy nguồn cung ngay trong lễ hội.

Bên cạnh đó, cần thiết lập các khu vực giao thương, tư vấn pháp lý, xuất xứ hàng hóa ngay tại sự kiện để doanh nghiệp/HTX chốt hợp đồng dài hạn với nhà thu mua thay vì chỉ bán lẻ tại gian hàng.

Bài học quốc tế từ Lễ hội Chanthaburi (Thái Lan), bà Nguyễn Thị Thành Thực, Chủ tịch AutoAgri, cho biết lễ hội nông sản muốn thoát khỏi cái bóng 'chợ phiên mùa vụ' thì hạ tầng dịch vụ, logistics kho vận và các công cụ kết nối B2B phải được đi trước một bước. Thái Lan thành công nhờ nâng tầm lễ hội thành "sàn giao dịch nông sản thu nhỏ", giải quyết bài toán tiêu thụ từ gốc bằng chuỗi logistics và quy chuẩn xuất khẩu ngay tại sự kiện. Đây là điều Việt Nam có thể học hỏi để giải quyết bài toán tiêu thụ nông sản tại gốc từ các lễ hội.

Tùng Lâm