Hiện nay, tại nhiều đô thị lớn như Hà Nội, Tp. Hồ Chí Minh cứ có đất là mọc lên nhà cao tầng tạo áp lực rất lớn về dân số, hạ tầng giao thông… cho các thành phố này. Theo ông, nguyên nhân của vấn đề này là do đâu?

Theo quan điểm của tôi thì có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này. Thứ nhất, công tác quy hoạch đô thị trên địa bàn cả nước nói chung và tại các thành phố lớn nói riêng còn rất nhiều tồn đọng, bất cập…

Đơn cử là việc bất động sản cứ ồ ạt “mọc” lên rồi sau đó công tác quy hoạch mới được tiến hành, điều này là đi ngược lại với nguyên tắc xây dựng và phát triển đô thị, trong khi ở các nước trên thế giới, trước khi bắt đầu xây dựng, kiến thiết đô thị họ phải bắt đầu từ việc lên phương án quy hoạch, nghiên cứu, khảo sát một cách tổng thể các điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa, con người…rồi mới bắt tay vào xây dựng thì Việt Nam lại làm ngược lại.

Và nếu việc xây dựng đô thị ở Việt Nam tiếp tục đi ngược lại quy trình này thì chắc chắn chỉ trong tương lai không xa, chúng ta sẽ phải gánh chịu những hệ lụy khôn lường.

Thứ hai là xuất phát từ sự thiếu công khai, minh bạch sự bất cập trong hoạt động mua bán, sang nhượng, chuyển đổi mục đích sử dụng các khu đất vàng tại các đô thị lớn. Những năm gần đây, chủ trương của Nhà nước tại các thành phố là tiến hành di dời các nhà máy, xí nghiệp, trường đại học, bệnh viện ra ngoại thành để giảm tải cho thành phố.

Tuy nhiên, khi các hạng mục này được di dời khỏi những khu đất vàng thì hàng loạt các nhà đầu tư lớn ồ ạt nhảy vào và cứ thế hàng loạt các nhà cao tầng thi nhau mọc lên.

Quy hoạch ở các đô thị lớn, đặc biệt là ở Hà Nội, Tp. Hồ Chí Minh…đều quy định rất rõ về mật độ, chiều cao của các công trình… Tuy nhiên, hầu như các công trình xây dựng ở những đô thị này đều xây dựng vượt phép, sai mật độ. Thậm chí, có chủ đầu tư còn xây dựng sai phép lên tới cả chục tầng. Tại sao lại có chuyện như vậy, thưa ông? Phải chăng cơ quan quản lí đang “buông lỏng” hay có “lợi ích”, tư túi?

Như tôi đã phân tích ở trên, sở dĩ có thực trạng như vậy là do tại các đô thị lớn ở Việt Nam như Hà Nội và Tp.HCM, việc xây dựng đang “chạy” trước quy hoạch.

Bên cạnh đó, những hạn chế bất cập trong chính công tác quản lý của cơ quan công quyền, người thi hành công vụ hiện nay còn tồn đọng quá nhiều yếu kém, lỏng lẻo. Cùng với đó, lại xuất ích, bao gồm cả cơ quan quản lý nhà nước và cả các doanh nghiệp. Như vậy, không khó để lý giải vì sao các nhà cao tầng cứ mọc càng nhiều, càng dày, càng cao, bất chấp quy định pháp luật và quy chuẩn quy hoạch.

Ông Nguyễn Văn Hậu - Phó Chủ tịch Hội Luật gia Tp. Hồ Chí Minh

Nhiều ý kiến cho rằng việc các chủ đầu tư dễ dàng làm xây dựng sai phép, vượt tầng, vượt quy hoạch… là bởi hình thức xử lý còn nhẹ, không đủ răn đe. Nếu có xây dựng sai phép, vượt tầng thì lại xử phạt cho tồn tại nên hầu như các chủ đầu tư có vẻ “nhờn luật”. Ý kiến của ông?

Có thể nói, thực trạng trên tồn tại và ngày càng “lan rộng” chủ yếu do ý thức coi thường pháp luật của các chủ đầu tư, bên cạnh đó là sự quản lý lỏng lẻo, yếu kém của các cơ quan chức năng có liên quan cũng như chế tài xử phạt thiếu tính răn đe.

Đơn cử là câu chuyện phạt cho tồn tại xuất phát từ Thông tư số 02/2014/TT-BXD hướng dẫn một số điều của Nghị định số 121/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động xây dựng.

Quy định này nhằm xử lý một số trường hợp xây dựng sai phép, không phép, sau khi hoàn thành xây dựng đưa vào sử dụng mới bị phát hiện, trong trường hợp nếu buộc phá dỡ thì cũng gây lãng phí lớn cho xã hội, do đó dù có áp dụng các biện pháp chế tài đi chăng nữa thì các công trình sai phạm vẫn còn tồn tại.

Như vậy, một khi mọi chuyện “đã rồi” công trình đã “sừng sững” thì chỉ còn có cách là xử phạt chứ việc “khôi phục lại tình trạng ban đầu” là bất khả thi. Thực tế cho thấy, số tiền xử phạt từ các công trình xây dựng vượt tầng, vượt quy hoạch chỉ bằng một phần nhỏ so với số tiền các chủ đầu tư thu về từ việc mua bán phần diện tích vượt quy hoạch đó cho nên việc các chủ đầu tư “nhờn luật” là điều dễ hiểu.

Ngoài những vấn đề trên, ông có hiến kế gì thêm trước áp lực phát triển nóng hiện nay ở các đô thị?

Hiện trạng tổng thể của các đô thị Việt Nam hiện nay là hậu quả của việc quy hoạch yếu kém, lộn xộn, thiếu khoa học trong giai đoạn trước và cả những năm trở lại đây… gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sự phát triển chung của đô thị, đến đời sống của nhân dân.

Do đó, theo tôi, đây là giai đoạn mà chúng ta cần thiết phải tiến hành “chữa”, “khắc phục” những sai lầm trong quy hoạch trước đó. Thay vì để cho các công trình thi nhau mọc lên ồ ạt, cơ quan chức năng cần có biện pháp để “chốt” lại hoạt động xây dựng, tiến hành rà soát lại toàn bộ các công trình xây dựng đã cấp phép, đang được xem xét cấp phép, để kiểm tra thẩm định và đưa ra phương án xử lý hợp lý.

Song song với đó, cần thiết cũng phải bắt tay vào việc xây dựng một phương án quy hoạch mới hoàn chỉnh, đáp ứng đầy đủ những tiêu chí như đã phân tích trên để chuẩn bị cho việc kiến thiết những đô thị bền vững.

Bùi Văn (thực hiện)