Riêng 9 tháng đầu năm 2017, Việt Nam đã chi 955 triệu USD nhập khẩu (NK) phân bón, 739 triệu USD để NK thuốc trừ sâu và nguyên liệu. Đây là những con số cảnh báo tình trạng “lạm dụng” phân bón và thuốc trừ sâu trong sản xuất nông nghiệp của Việt Nam hiện nay. 

Chi cả tỷ USD nhập khẩu

Báo cáo của Bộ NN&PTNT vừa cho biết, ước tính khối lượng NK phân bón các loại trong tháng 9/2017 đạt 260.000 tấn với giá trị 58 triệu USD, đưa khối lượng và giá trị NK phân bón 9 tháng đầu năm 2017 ước đạt 3,57 triệu tấn và 955 triệu USD, tăng 19,7% về lượng và 16,7% về giá trị so với cùng kỳ năm 2016. 

Thống kê cũng cho thấy, nguồn phân bón NK chủ yếu trong 8 tháng đầu năm 2017 đến từ Trung Quốc, chiếm 39,3% tổng giá trị NK mặt hàng này và tăng hơn 9,8% về khối lượng và 15,5% giá trị so với cùng kỳ năm 2016. 

Trong 8 tháng đầu năm 2017, thị trường có giá trị NK mặt hàng này tăng mạnh nhất là thị trường Nga (tăng 75,5%), tiếp đến là thị trường Nhật Bản (tăng 48,2%), Hàn Quốc (tăng 26,7%), Belarus (tăng 19,7%), Lào (tăng 15,9%). 

Cùng với đó, về thuốc trừ sâu và nguyên liệu, theo Bộ NN&PTNT, ước giá trị NK trong tháng 9/2017 đạt 78 triệu USD, nâng giá trị NK thuốc trừ sâu và nguyên liệu trong 9 tháng đầu năm 2017 đạt 739 triệu USD, tăng 47,9% so với cùng kỳ năm 2016. 

Nguồn NK thuốc trừ sâu và nguyên liệu trong 8 tháng đầu năm 2017 chủ yếu là từ Trung Quốc, chiếm tới 54,2% tổng giá trị của mặt hàng này. 

Ba thị trường có giá trị NK thuốc trừ sâu và nguyên liệu tăng mạnh nhất là Thái Lan (tăng 91,9%), Trung Quốc (tăng 60,7%) và Ấn Độ (tăng 48%) so với cùng kỳ năm 2016.

PGs.Ts. Nguyễn Văn Sánh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển Đồng bằng Sông Cửu Long, ước tính, mỗi năm trên 10 triệu tấn phân bón được sử dụng và khoảng 2/3 của lượng này sử dụng cho lúa, trung bình 180 kg/ha, mức sử dụng phân bón Việt Nam cao hơn 30 – 200% so với các nước Đông Nam Á. Khoảng 1/2 đến 2/3 lượng phân bón bị lãng phí. 

Việt Nam đang sử dụng quá nhiều phân bón và thuốc trừ sâu

Nhiễm độc kinh niên

Đồng thời sử dụng dư thừa phân bón, kết hợp quản lý nước kém dẫn đến ô nhiễm nguồn nước và lượng lớn N20 bốc hơi, góp phần gia tăng hiệu ứng nhà kính.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng sử dụng khá nhiều thuốc bảo vệ thực vật, đặc biệt trên cây lúa. Theo thống kê của Ngân hàng Thế giới, năm 2016, nông dân Việt Nam sử dụng ngày càng nhiều thuốc bảo vệ thực vật, tăng mạnh từ giữa những năm 2000, có lẽ để ứng phó với thâm canh và xu thế côn trùng bị kháng thuốc. 

Đồng thời nông dân thường xuyên sử dụng thuốc trừ sâu trong giai đoạn sắp thu hoạch của cây trồng, dẫn đến tồn dư cao trong cây trồng, nhất là cây lúa.

Nghiêm trọng hơn, điều này gây ra rủi ro đối với sức khỏe nông dân và cộng đồng. Theo nghiên cứu của Dasguta (năm 2005) cho thấy, 35% nông dân trồng lúa ở Đồng bằng Sông Cửu Long được xét nghiệm y tế có dấu hiệu bị nhiễm độc bởi chất phospho hữu cơ và carbamates có trong thuốc trừ sâu, trong đó khoảng 21% bị nhiễm độc kinh niên.

Gs.Ts. Võ Tòng Xuân, Đại học Cần Thơ – chuyên gia nông nghiệp, nhận định, hiện nay, công nghiệp hóa thạch đang để lại lượng lưu tồn lớn trong các nông thủy sản của Việt Nam, một tác hại không được chú ý nhiều như giống cây trồng có gen biến đổi. 

Đồng thời tác động của công nghiệp hóa thạch làm cho môi trường đất, nước, không khí đang bị ô nhiễm vì lượng nông dược quá lớn đe dọa môi trường thiên nhiên, sức khỏe cộng đồng và người tiêu dùng trong và ngoài nước. 

“Công nghiệp phục vụ nông nghiệp nước ta, đặc biệt là ngành trồng lúa, bộc lộ nhiều yếu tố kém bền vững. Vì vậy, xanh hóa nông nghiệp, nhất là nghề trồng lúa, trở thành vấn đề cấp bách cần được giải quyết”, Gs Võ Tòng Xuân kiến nghị. 

Thy Lê