Môi trường tài chính toàn cầu đang dần thay đổi: lạm phát có dấu hiệu quay trở lại, giá năng lượng tăng và các ngân hàng trung ương lớn thận trọng hơn với quá trình nới lỏng tiền tệ khiến chi phí vốn khó giảm nhanh.

“Tiền rẻ” không còn là bệ đỡ cho tài sản

Theo ông Lương Duy Phước, Giám đốc Nghiên cứu Thị trường, Chứng khoán Kafi, lạm phát toàn cầu đang có dấu hiệu quay lại trong bối cảnh chiến sự tại Trung Đông khiến giá năng lượng tăng mạnh. Điều này làm gia tăng lo ngại lạm phát kéo dài và môi trường lãi suất cao khó sớm hạ nhiệt. Trong khi đó, các ngân hàng trung ương lớn cũng thận trọng hơn với chính sách tiền tệ.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là nguồn vốn giá rẻ từng hỗ trợ dòng tiền đầu tư toàn cầu đang dần thu hẹp. Theo chuyên gia, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã bốn lần tăng lãi suất kể từ tháng 7/2024, từ 0,1% lên 1%. Cùng với đó, kỳ vọng về việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sớm giảm lãi suất suy yếu do những lo ngại về lạm phát.

Khi chi phí vốn tăng, bài toán đầu tư cũng thay đổi. Nhà đầu tư không thể đơn thuần kỳ vọng giá tài sản tăng để tạo lợi nhuận, mà phải tính đến mức sinh lời thực tế sau khi trừ chi phí vốn và rủi ro.

Điều này đặc biệt rõ với những khoản đầu tư sử dụng đòn bẩy. Theo chuyên gia Kafi, khi chi phí margin hoặc vốn vay tăng, tài sản phải tạo ra mức sinh lời cao hơn mới đủ hòa vốn. Nếu một khoản đầu tư chỉ kỳ vọng sinh lời khoảng 8% trong khi chi phí vay đã ở mức 7-8%, biên lợi nhuận gần như không đủ hấp dẫn để bù đắp rủi ro.

Rủi ro còn lớn hơn khi thị trường đi xuống. Giá trị tài sản giảm nhưng nghĩa vụ nợ không giảm theo, thậm chí nhà đầu tư có thể phải bán tài sản trong đúng thời điểm bất lợi để trả nợ hoặc đáp ứng yêu cầu bổ sung tài sản đảm bảo.

Trong môi trường như vậy, “tiền mặt” cũng không hoàn toàn là nơi trú ẩn tuyệt đối. Lạm phát có thể làm giảm sức mua của tiền, trong khi gửi tiết kiệm chỉ thực sự bảo toàn giá trị nếu lợi suất đủ bù đắp tốc độ tăng giá.

Thực tế trên thị trường quốc tế cho thấy dòng tiền cũng đang có sự dịch chuyển theo hướng này. Trong tháng 3/2026, khi căng thẳng địa chính trị gia tăng, các quỹ thị trường tiền tệ toàn cầu hút khoảng 48 tỷ USD chỉ trong một tuần, trong khi gần 19 tỷ USD bị rút khỏi các quỹ cổ phiếu Mỹ và toàn cầu. Đến tháng 8, các tài sản tạo thu nhập ổn định vẫn tiếp tục thu hút vốn, dù dòng tiền vào cổ phiếu cũng bắt đầu quay trở lại khi lo ngại về lãi suất dịu xuống.

Điều này cho thấy nhà đầu tư không nhất thiết rời bỏ tài sản rủi ro, nhưng tiêu chuẩn lựa chọn đã thay đổi. Khi “tiền rẻ” không còn là động lực chính, những tài sản thiếu dòng tiền, phụ thuộc nhiều vào đòn bẩy hoặc được định giá chủ yếu dựa trên kỳ vọng xa sẽ chịu áp lực lớn hơn.

Với thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam, sự thay đổi của môi trường vốn càng đáng chú ý khi nền kinh tế đang có nhu cầu vốn lớn cho sản xuất, đầu tư công và phát triển hạ tầng. Chuyên gia cho rằng, vấn đề hiện nay không hẳn là thiếu vốn mà là làm sao huy động đủ vốn với chi phí hợp lý, đồng thời duy trì ổn định tỷ giá, lạm phát và hệ thống tài chính.

TTCK có thể đối mặt áp lực bán

Bức tranh về chi phí vốn cao đang xuất hiện song song với một tín hiệu thận trọng từ TTCK. Trong báo cáo mới đây, SSI Research cho rằng phần lớn kỳ vọng về một nhịp hồi phục đã được phản ánh trong diễn biến tháng 8. VN-Index tăng 5,6% trong tháng và cao hơn khoảng 11% so với đáy tháng 7. Nhiều cổ phiếu tăng 15-20% từ vùng đáy cuối tháng 7, tương đương biên độ hồi phục thường thấy trong một thị trường đi ngang. Vì vậy, dư địa tăng giá trong ngắn hạn được đánh giá là không còn nhiều.

Đáng chú ý, nhịp hồi phục này chưa đi cùng sự cải thiện tương xứng của thanh khoản. Diễn biến thị trường cho thấy đà tăng chủ yếu đến từ việc áp lực bán giảm xuống thay vì lực cầu đủ mạnh để hấp thụ lượng cung trên thị trường.

Đây là khác biệt quan trọng. Một thị trường tăng nhờ cầu mới thường có nền tảng bền vững hơn so với thị trường tăng chủ yếu vì bên bán tạm thời giảm áp lực.

Yếu tố mùa vụ cũng không hoàn toàn thuận lợi. Kể từ khi kỳ nghỉ lễ 2/9 được chuyển thành kỳ nghỉ dài ngày, VN-Index giảm điểm trong 3/5 tháng 9 gần nhất và đi ngang trong hai năm 2021 và 2024. Tính bình quân 5 năm, chỉ số giảm 3,5% trong tháng 9.

Trên cơ sở đó, TTCK được dự báo có thể bước vào giai đoạn tích lũy và chịu áp lực bán mạnh hơn trong nửa cuối tháng 9, sau khi dòng vốn liên quan đến quá trình nâng hạng FTSE được hấp thụ.

Thanh khoản cũng khó tạo ra một cú bứt phá mạnh. Dữ liệu lịch sử cho thấy thanh khoản tháng 9 thường không cải thiện đáng kể so với tháng 8. Vì vậy, dòng tiền nhiều khả năng tiếp tục luân chuyển giữa các nhóm ngành thay vì tạo thành một xu hướng tăng đồng thuận trên toàn thị trường.

Một điểm tích cực là áp lực bán của nhà đầu tư nước ngoài đã giảm đáng kể. Trong tháng 8, khối ngoại bán ròng khoảng 1.400 tỷ đồng, giảm 88,6% so với tháng 7 và là mức thấp nhất trong 5 tháng. Tuy nhiên, nếu tính lũy kế 8 tháng đầu năm, khối ngoại vẫn bán ròng tới 93.600 tỷ đồng.

Như vậy, sự cải thiện của dòng vốn ngoại là tín hiệu tích cực nhưng chưa đủ để xác nhận một xu hướng đảo chiều rõ ràng.

Ở góc độ vĩ mô, lãi suất tiếp tục là biến số cần theo dõi. Mặt bằng lãi suất có thể duy trì ở mức cao trong ngắn hạn khi nhu cầu tín dụng thường tăng tốc vào cuối năm. Trong tháng 8, tăng trưởng huy động VNĐ đã tăng tốc và thậm chí vượt tăng trưởng tín dụng VNĐ, nhưng nếu tính cả VNĐ và ngoại tệ, tín dụng vẫn tăng nhanh hơn huy động.

Chứng khoán tháng 9: Nâng hạng tiếp lửa, VN-Index có thể chinh phục 1.900 điểm?

Áp lực còn đến từ bên ngoài khi CPI tháng 8 tăng trở lại, chủ yếu do giá nhiên liệu, trong khi lợi suất trái phiếu tại nhiều nền kinh tế lớn như Nhật Bản, Đức, Pháp, Anh và Mỹ đã lên mức cao nhất trong 20-30 năm.

Đáng chú ý hơn, câu chuyện lợi nhuận doanh nghiệp cũng đặt ra giới hạn đối với khả năng mở rộng định giá. Dự báo tăng trưởng lợi nhuận của các doanh nghiệp, nếu loại nhóm Vingroup, sẽ giảm tốc còn khoảng 15% trong nửa cuối năm 2026, từ mức 30% trong nửa đầu năm. Thị trường hiện giao dịch ở mức P/E 2026 khoảng 12,9 lần, hoặc 9,6 lần nếu loại Vingroup.

Giới phân tích cho rằng mức chiết khấu định giá này có thể còn kéo dài cho đến khi xuất hiện những tín hiệu rõ ràng hơn cho thấy hoạt động kinh tế đang chuyển hóa thành một chu kỳ tăng trưởng lợi nhuận có chiều sâu và bền vững.

Nhìn chung, khi tiền không còn rẻ, dòng vốn sẽ trở nên khắt khe hơn với khả năng tạo lợi nhuận của tài sản. Những cổ phiếu đã tăng mạnh nhưng chưa có sự cải thiện tương ứng về lợi nhuận có thể dễ chịu áp lực chốt lời, trong khi nhóm doanh nghiệp có dòng tiền tốt, bảng cân đối lành mạnh và triển vọng lợi nhuận rõ ràng có khả năng được ưu tiên hơn.

Vì vậy, nửa cuối tháng 9 nhiều khả năng không còn là câu chuyện “thị trường tăng hay giảm” một cách đơn giản, mà là bài toán dòng tiền sẽ chọn cổ phiếu nào. Trong môi trường lãi suất và chi phí vốn chưa thực sự thuận lợi, khả năng bảo toàn thành quả của nhịp tăng trước đó, kiểm soát đòn bẩy và lựa chọn đúng nhóm cổ phiếu sẽ trở thành yếu tố quyết định hiệu quả đầu tư.

Hải Giang