Thị trường chứng khoán (TTCK) bước vào tháng 9 với vị thế khá khác so với đầu năm. VN-Index đã tăng mạnh và chốt phiên cuối tuần trước tại 1.853,08 điểm, hướng về vùng 1.870-1.900 điểm. Tuy nhiên, càng tiến lên vùng điểm cao, thị trường càng phải đối mặt với những rủi ro lớn hơn.

Fed và áp lực từ mặt bằng giá cao

Một trong những biến số đáng chú ý nhất lúc này không phải là câu chuyện nâng hạng FTSE, mà là cuộc họp chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vào giữa tháng 9.

Theo giới chuyên môn, khả năng Fed có động thái điều chỉnh lãi suất trong năm nay được đánh giá ở mức cao. Sau báo cáo việc làm tháng 8, thị trường cũng gia tăng đặt cược vào khả năng Fed có thể thay đổi lãi suất ngay trong tháng 9. Tuy nhiên, điều quan trọng với thị trường tài chính không chỉ là Fed tăng hay giữ lãi suất, mà còn nằm ở thông điệp về đường đi chính sách sau đó.

Nếu Fed đưa ra tín hiệu mềm hơn dự kiến, lợi suất trái phiếu Mỹ và đồng USD có thể hạ nhiệt. Đây sẽ là môi trường thuận lợi hơn cho các tài sản rủi ro, trong đó có chứng khoán tại các thị trường mới nổi.

Ngược lại, nếu Fed duy trì quan điểm cứng rắn, lợi suất và USD tăng trở lại, dòng vốn toàn cầu có thể trở nên thận trọng hơn. Khi đó, các thị trường như Việt Nam sẽ chịu tác động thông qua tỷ giá, dòng vốn ngoại và tâm lý nhà đầu tư.

"Thị trường đang đặt xác suất khoảng 85-90% Fed sẽ điều chỉnh lãi suất trong năm 2026, đồng thời không loại trừ khả năng Fed hành động ngay trong cuộc họp tháng 9", ông Bùi Văn Huy, Tổng giám đốc FIDT nhận định.

Điểm đáng lo là VN-Index hiện không còn ở vùng giá thấp để dễ dàng hấp thụ một cú sốc bên ngoài.

Sau chuỗi tăng mạnh, thị trường đang xuất hiện dấu hiệu phân hóa. Một số phân tích gần đây cho thấy thanh khoản có xu hướng giảm khi VN-Index duy trì ở vùng cao, trong khi điểm số vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ nhóm vốn hóa lớn.

Thực tế cũng ghi nhận sau khi vượt vùng 1.800 điểm, thanh khoản đang giảm dần trong các phiên tiếp theo và thị trường xuất hiện áp lực bán ở vùng giá cao.

Đây là tín hiệu cần được theo dõi. Một thị trường tăng điểm cùng thanh khoản và độ rộng cải thiện sẽ có nền tảng khác với một thị trường tăng chủ yếu nhờ một số cổ phiếu trụ. Trong trường hợp thứ hai, chỉ số có thể tiếp tục lập đỉnh nhưng mức độ đồng thuận bên dưới lại không tương xứng. Khi đó, chỉ một thay đổi về tâm lý cũng có thể kích hoạt hoạt động chốt lời trên diện rộng.

Rủi ro càng lớn khi VN-Index đang tiến vào vùng 1.850-1.900 điểm, nơi lượng nhà đầu tư có lợi nhuận lớn ngày càng tăng. Các công ty chứng khoán cho rằng áp lực chốt lời và những nhịp điều chỉnh kỹ thuật là hoàn toàn có thể xảy ra khi chỉ số tiến vào các vùng kháng cự mạnh.

Như vậy, thị trường đang đứng trước thế khó: động lực tăng vẫn còn, nhưng biên độ an toàn đang thu hẹp. Nếu Fed tạo ra một cú hẫng về kỳ vọng đúng thời điểm VN-Index đang ở vùng cao, phản ứng của thị trường có thể mạnh hơn so với khi chỉ số đang ở vùng tích lũy.

Nâng hạng tạo động lực nhưng có thể tạo áp lực 

Nếu Fed là biến số bên ngoài có khả năng tác động mạnh đến thị trường trong ngắn hạn, nâng hạng FTSE lại là câu chuyện được kỳ vọng lớn nhất đối với TTCK Việt Nam trong tháng 9.

Ngày 21/9/2026, Việt Nam sẽ chính thức chuyển từ thị trường cận biên lên Secondary Emerging Market theo phân loại của FTSE Russell. Đây là cột mốc có ý nghĩa dài hạn, mở rộng khả năng tiếp cận của TTCK Việt Nam với các quỹ đầu tư quốc tế.

Việc nâng hạng cũng đã tạo ra kỳ vọng lớn trên TTCK trong thời gian qua. Nhiều cổ phiếu có khả năng được đưa vào các bộ chỉ số quốc tế đã thu hút dòng tiền trước thời điểm chính thức công bố.

Tuy nhiên, chính điều này lại tạo ra một rủi ro: một phần kỳ vọng nâng hạng có thể đã được phản ánh vào giá cổ phiếu.

Việc “bán khi tin ra” không có nghĩa câu chuyện nâng hạng thất bại. Ngược lại, nâng hạng vẫn là động lực có ý nghĩa dài hạn đối với TTCK Việt Nam, nhưng khi một thông tin tích cực đã được dự đoán từ trước, giá cổ phiếu có thể tăng trước sự kiện chính thức. Đến khi sự kiện xảy ra, nhiều nhà đầu tư có thể lựa chọn hiện thực hóa lợi nhuận. Nói cách khác, tin tốt vẫn có thể đi kèm với áp lực bán.

Chưa kể, nhiều nhóm cổ phiếu đã tăng mạnh trong thời gian qua nhờ câu chuyện FTSE. Khi kỳ vọng đạt đỉnh, chỉ cần dòng tiền mới không đủ mạnh để hấp thụ lượng cổ phiếu chốt lời, giá có thể xuất hiện những nhịp điều chỉnh.

VN-Index khi đó cũng chịu ảnh hưởng bởi đặc điểm cơ cấu chỉ số. Nếu những cổ phiếu vốn hóa lớn nằm trong nhóm được hưởng lợi từ nâng hạng đồng thời chịu áp lực chốt lời, tác động tới chỉ số sẽ lớn hơn nhiều so với các cổ phiếu vốn hóa vừa và nhỏ.

Theo giới chuyên môn, việc xuất hiện các nhịp bán khi thông tin chính thức được công bố không đồng nghĩa hiệu ứng nâng hạng chấm dứt. Dòng vốn từ các quỹ quốc tế sẽ còn được phân bổ và tái cơ cấu theo từng giai đoạn, trong khi việc Việt Nam chuyển lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp có thể tạo ra thay đổi về thanh khoản, định giá và mức độ quan tâm của nhà đầu tư quốc tế trong dài hạn.

“Nâng hạng là điều kiện cần nhưng chưa phải điều kiện đủ để dòng vốn ngoại lập tức quay trở lại mạnh mẽ. Các quỹ chủ động vẫn cần đánh giá thêm về định giá, triển vọng lợi nhuận, tỷ giá, lãi suất và mức độ cải cách thực chất của thị trường”, ông Đinh Minh Trí, Giám đốc Phân tích Khối Khách hàng cá nhân của Mirae Asset cho biết.

Chứng khoán tháng 9: Nâng hạng tiếp lửa, VN-Index có thể chinh phục 1.900 điểm?

Do đó, thị trường có thể xuất hiện hai giai đoạn diễn biến khá khác nhau. Trước ngày 21/9, kỳ vọng nâng hạng có thể tiếp tục hỗ trợ VN-Index. Nhưng sau khi sự kiện chính thức diễn ra, thị trường có thể bước vào giai đoạn kiểm chứng: dòng tiền thực tế có đủ mạnh để thay thế dòng tiền đầu cơ theo kỳ vọng hay không? Đây cũng là lúc yếu tố cơ bản trở nên quan trọng hơn.

Nếu dòng vốn ngoại thực sự quay trở lại, thanh khoản duy trì ở mức cao và độ rộng thị trường cải thiện, các nhịp điều chỉnh sau ngày 21/9 có thể chỉ mang tính kỹ thuật. Ngược lại, nếu kỳ vọng đã được phản ánh quá nhiều vào giá nhưng dòng tiền mới chưa xuất hiện tương xứng, áp lực điều chỉnh có thể kéo dài hơn.

Trong bối cảnh đó, VN-Index đang đứng giữa hai lực kép: Một bên là câu chuyện nâng hạng FTSE và triển vọng dòng vốn ngoại, bên còn lại là chính sách tiền tệ toàn cầu và áp lực chốt lời khi mặt bằng giá đã tăng cao.

Đáng chú ý, rủi ro không chỉ đến từ Fed. Chính sách của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ), diễn biến USD, lợi suất trái phiếu Mỹ và tỷ giá cũng có thể ảnh hưởng tới khẩu vị rủi ro của dòng vốn quốc tế.

Nhìn chung, nâng hạng FTSE có thể mở cánh cửa cho dòng vốn quốc tế, nhưng thị trường cần chứng minh rằng dòng vốn ấy thực sự có khả năng lan tỏa và tạo ra một mặt bằng định giá bền vững hơn. Còn trước mắt, Fed vẫn là biến số có thể khiến toàn bộ kỳ vọng đó thay đổi nhanh chóng.

Hải Giang