Thống kê cho thấy hiện có khoảng 400 nhà hàng Nhật Bản tại Việt Nam, tăng gấp đôi so với 4 năm trước. Đây là nguồn tiêu thụ chính các loại thực phẩm Nhật nhập khẩu vào Việt Nam bên cạnh các hệ thống đại siêu thị như Aeon Mall hay những cửa hàng tiện lợi như Family Mart, Mini Stop,…

Đội giá vì chậm thông quan

Theo ông Takimoto Koji, Trưởng đại diện Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) tại Tp.HCM, trước đây, các công ty Nhật đầu tư vào Việt Nam chủ yếu ở lĩnh vực sản xuất chế tạo nhưng hiện nay, các hoạt động đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, thực phẩm, dịch vụ… ngày càng gia tăng mạnh.

“Việc đầu tư vào lĩnh vực nông – lâm – thủy sản sẽ giúp hàng hóa thực phẩm Nhật thâm nhập thị trường Việt Nam qua kênh phân phối của những DN bán lẻ Nhật Bản tại các đại siêu thị (chẳng hạn như Aeon Mall) hoặc cửa hàng tiện lợi” – ông Takimoto nói.

Tuy nhiên, các DN Nhật đầu tư vào lĩnh vực thực phẩm hiện tại đang gặp nhiều vướng mắc trong việc kiểm tra mẫu thực phẩm khi thông quan, trong vấn đề phát tán thuốc nông nghiệp, việc nộp CFS của thực phẩm nhập khẩu, về yêu cầu giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật đối với thực phẩm chế biến.

Đơn cử như vấn đề kiểm tra mẫu thực phẩm khi thông quan. Theo phản ánh của DN Nhật, khi nhập khẩu thực phẩm vào Việt Nam, theo Điều 39 Luật An toàn thực phẩm, cần phải được Nhà nước kiểm tra về an toàn thực phẩm, trong Điều 14.2 Nghị định số 38/2012/ND-CP quy định chi tiết của Luật này, thực phẩm là mẫu thử nghiệm hoặc nghiên cứu được miễn kiểm tra khi nhập khẩu.

Trên thực tế, trong thủ tục thông quan hiện tại, dù là mẫu thực phẩm dùng cho mục đích nghiên cứu phát triển nhưng nếu vượt quá lượng nhất định vẫn phải tiến hành thủ tục kiểm tra chính thức.Cụ thể, theo lời của ông Takimoto Koji, trong nghiệp vụ của một công ty vận tải lớn , khi mẫu thực phẩm trên 5kg, họ vẫn yêu cầu khách hàng tiến hành thủ tục kiểm tra.

Theo công ty vận tải đó, việc kiểm tra này không thực hiện theo quy định của pháp luật nhưng từ kinh nghiệm làm việc với hải quan yêu cầu kiểm tra nếu trọng lượng trên 5kg nên công ty tự đưa thành mức tiêu chuẩn.

Do vậy, khi nhập khẩu mẫu thực phẩm nhiều hơn một trọng lượng nhất định, hoặc tiến hành kiểm tra trước tại cơ quan kiểm tra của Nhật, hoặc nhập trước số lượng ít tiến hành kiểm tra tại Việt Nam rồi sau đó mới nhập khẩu. Như vậy, mất ít nhất hai tuần cho tới lúc thông quan và giá thành bị tăng lên.

Còn như việc yêu cầu giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật đối với thực phẩm chế biến, JETRO cho biết, theo Thông tư số 33/2014/TT-BNNPTNT, hồ sơ cần thiết khi kiểm dịch thực vật bao gồm giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật do cơ quan kiểm dịch thực vật của nước xuất khẩu phát hành (mục 2. Điều 6) và Thông tư số 30/2014/TT-BNNPTNT (“Thông tư số 30/2014”) quy định danh mục vật thể thuộc diện kiểm dịch thực vật, dựa theo những văn bản pháp luật này, DN được yêu cầu nộp giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật đối với thực phẩm đã qua chế biến kỹ.

Các DN Nhật trong lĩnh vực thực phẩm vẫn chưa hài lòng ở khâu thủ tục kiểm tra thông quan

Bao giờ cải thiện?

Phía JETRO lưu ý, hồi năm ngoái, các DN Nhật đã có nguyện vọng đề xuất các cơ quan quản lý xem xét lại việc vận dụng này. Song cho tới nay, cách làm này dường như chưa được thay đổi.

Nếu xét ở góc độ hơn một nửa hàng thực phẩm chế biến đều có thành phần nguồn gốc thực vật, việc áp dụng đối tượng kiểm dịch thực vật rộng rãi như vậy sẽ gây khó khăn không chính đáng đến nhập khẩu thực phẩm chế biến.

Và ngay cả tần suất tiến hành kiểm tra kiến thức an toàn thực phẩm cũng là điều khiến các DN Nhật than phiền. Theo quy định, các cơ sở kinh doanh hoặc sản xuất thực phẩm phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm theo mục 1 Điều 34 Luật An toàn thực phẩm (55/2010/QH12).

Tuy nhiên, để được cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, các nhân viên trực tiếp tiến hành kinh doanh và sản xuất tại cơ sở đó phải 

được cấp giấy xác nhận kiến thức về an toàn thực phẩm (Điều 18, 19 Thông tư số 45/2014/TT-BNNPTNT).

Để được cấp giấy xác nhận kiến thức về an toàn thực phẩm, cán bộ công nhân viên phải tham dự và thi đỗ kiểm tra sát hạch, trong vòng 10 ngày kể từ khi các cơ sở nộp đơn đề nghị lên cơ quan có thẩm quyền của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

Cơ quan này sẽ lập kế hoạch để xác nhận kiến thức và thông báo cho các cơ sở ngày giờ tiến hành kiểm tra xác nhận kiến thức (Điều 11 Thông tư liên tịch số 13/2014/TTLT-BYT-BNNPTNT-BCT).

Theo nội dung nêu trên, đối với các cửa hàng như cửa hàng tiện lợi, toàn bộ nhân viên bán hàng ở cửa hàng cũng phải được cấp giấy xác nhận kiến thức về an toàn thực phẩm. Nhưng theo ý kiến của một số DN Nhật, việc tổ chức kiểm tra bị chậm trễ hay tần suất tổ chức kiểm tra còn ít.

Do vậy, có nhiều trường hợp nhân viên của cửa hàng tiện lợi không được cấp giấy xác nhận kiến thức về an toàn thực phẩm, điều này gây cản trở đến việc mở cửa hàng mới cũng như việc điều hành kinh doanh của các cửa hàng hiện tại.

Thanh Loan