Chương trình có sự quan tâm, đồng hành của Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam và Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công thương Việt Nam

Tăng trưởng xanh đang dần trở thành trụ cột trong chiến lược phát triển dài hạn của Việt Nam. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển, đặt yêu cầu bảo vệ môi trường, phát triển bền vững và xanh hóa nền kinh tế vào vị trí trung tâm.

Tuy nhiên, từ định hướng đến thực tiễn vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể. Tại Diễn đàn “Tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh 2026” ngày 23/4, nhiều chuyên gia đã chỉ rõ những rào cản đang cản trở tiến trình này.

Ông Nguyễn Trung Thắng, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, chính sách nông nghiệp và môi trường cho biết, thời gian qua Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế ưu đãi nhằm khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi xanh, từ hỗ trợ về đất đai, hạ tầng đến vốn và chính sách thuế. Tuy nhiên, quá trình triển khai lại bộc lộ không ít bất cập.

Đáng chú ý, hệ thống văn bản hướng dẫn còn thiếu và chưa đồng bộ giữa các lĩnh vực như mua sắm công xanh, tín dụng xanh hay trái phiếu xanh. Thủ tục hành chính phức tạp, điều kiện tiếp cận nguồn vốn còn nhiều rào cản khiến doanh nghiệp, đặc biệt là khu vực nhỏ và vừa gặp khó khăn trong việc tham gia.

Một vấn đề đáng lo ngại khác là sự thiếu hụt cơ sở dữ liệu và thông tin về các dự án xanh, trong khi năng lực xác nhận, giám sát và đánh giá còn hạn chế, tiềm ẩn nguy cơ “giả xanh”. Đặc biệt, nguồn lực tài chính dành cho bảo vệ môi trường và các dự án xanh hiện vẫn chưa đáp ứng yêu cầu, trong khi khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp còn yếu.

Trong bối cảnh thị trường quốc tế thay đổi nhanh chóng, áp lực chuyển đổi xanh ngày càng lớn. Theo PGS. TS. Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, các nhà nhập khẩu không còn chỉ quan tâm đến giá và chất lượng, mà ngày càng siết chặt tiêu chí bền vững, nhất là liên quan đến phát thải carbon. Điều này buộc doanh nghiệp phải chủ động thích ứng nếu muốn duy trì và mở rộng thị trường.

Từ thực tiễn đó, các chuyên gia cho rằng, để xác lập mô hình tăng trưởng mới, Việt Nam cần phát triển đồng bộ 4 kênh tăng trưởng xanh, bao gồm đầu tư vào năng lượng và hạ tầng, nâng cấp công nghiệp, mở rộng tài chính xanh và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế. Điểm chung của các kênh này là phải dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số nhằm nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng.

Vai trò của Nhà nước được nhấn mạnh là then chốt trong việc thiết lập khung thể chế và điều tiết nguồn lực, đặc biệt thông qua các công cụ như định giá carbon. Đồng thời, doanh nghiệp cần được ưu tiên hỗ trợ chuyển đổi trong các lĩnh vực trọng điểm, trong khi người dân với lối sống xanh sẽ tạo áp lực thị trường thúc đẩy quá trình này diễn ra nhanh hơn.

Bên cạnh yếu tố thể chế, nguồn nhân lực cũng là “mắt xích” quan trọng. TS. Vũ Văn Doanh, Phó trưởng khoa Môi trường, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội cho rằng, cần coi phát triển nhân lực môi trường là yêu cầu cấp thiết. Việc triển khai hiệu quả các chương trình hỗ trợ thị trường lao động cần gắn chặt giữa đào tạo, nghiên cứu và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, thông qua cơ chế đặt hàng đào tạo và tăng cường hợp tác giữa viện, trường và doanh nghiệp.

Ở góc độ tài chính, TS. Nguyễn Trí Hiếu nhận định, dù đã có bước tiến trong khoảng một thập kỷ qua, các công cụ như tín dụng xanh và trái phiếu xanh vẫn còn tương đối mới tại Việt Nam. Dư địa cho tín dụng xanh đang bị thu hẹp do áp lực thanh khoản và các quy định an toàn vốn của ngân hàng, trong khi đặc thù dự án xanh là thời gian hoàn vốn dài, lợi nhuận ngắn hạn thấp và phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe như ESG.

Từ đó, đề xuất đặt ra là cần có định hướng mạnh mẽ hơn từ Ngân hàng Nhà nước, thậm chí xem xét giao chỉ tiêu cụ thể nhằm nâng tỷ trọng tín dụng xanh lên mức tối thiểu trong tổng dư nợ của các ngân hàng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào yếu tố tự nguyện.

Đối với trái phiếu xanh, dư địa phát triển vẫn còn, nhưng trước mắt phù hợp hơn với các doanh nghiệp quy mô lớn, đặc biệt là doanh nghiệp có vốn nhà nước. Về lâu dài, nếu được hoàn thiện khung chính sách và nâng cao nhận thức thị trường, đây vẫn sẽ là kênh huy động vốn quan trọng cho tăng trưởng xanh.

Rõ ràng, trong bối cảnh yêu cầu phát triển mới ngày càng khắt khe, tăng trưởng xanh không chỉ là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc. Việc thẳng thắn nhìn nhận các “điểm nghẽn” về tài chính, thể chế và nguồn lực sẽ là bước đi cần thiết để khơi thông dòng vốn, nâng cao hiệu quả phân bổ và tạo nền tảng vững chắc cho quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

N.B