Theo báo cáo của Bộ NN&PTNT, năm 2016, Việt Nam nhập khẩu (NK) trên 230.000 tấn thịt các loại. Trong đó, thịt gà có sản lượng nhập cao nhất với 140.000 tấn, thịt lợn 100.000 tấn, thịt bò hơn 90.000 tấn… Việt Nam cũng chi hơn 800 triệu USD để NK sữa và sản phẩm từ sữa động vật trong năm 2016.

Thịt ngoại lớn mạnh

Theo Tổ chức các nhà sản xuất và sử dụng lao động trong Ngành công nghiệp Thịt (UPEMI), lượng thịt từ EU vào Việt Nam hiện đã gia tăng đáng kể. Nguồn thịt đông lạnh gồm heo, bò, gà NK từ EU vào Việt Nam năm 2012 mới dừng ở 100 tấn, sau 4 năm, năm 2016, con số này là hơn 230.000 tấn.

Các con số đều cho thấy tốc độ NK thịt ngoại vào thị trường Việt Nam đang gia tăng nhanh qua các năm. Không chỉ gia tăng NK thịt, ngành chăn nuôi Việt cũng đang chi “tiền tấn” để nhập thức ăn chăn nuôi (TACN). Theo Tổng cục Hải Quan, tính đến giữa tháng 12/2016, Việt Nam đã chi hơn 3,2 tỷ USD NK TACN, 1,6 tỷ USD nhập ngô và 600 triệu USD nhập đậu tương.

Không chỉ chịu áp lực từ cuộc “đổ bộ” của thịt ngoại, thị trường thịt Việt cũng đang chịu cảnh bị “xâu xé” bởi các DN nước ngoài. Cùng với các DN trong nước, Pháp, Thái Lan và Hàn Quốc là bốn “ông lớn” đang chạy đua giành thị phần tại thị trường Việt Nam.

Ngành thịt Việt đang chịu sức ép lớn từ các sản phẩm thịt ngoại

Các DN Pháp là những người chớp thời cơ nhanh nhất trong cuộc đua giành thị phần. Điển hình nhất là dự án Le Porc du Mékong, do 3 DN Pháp (tập đoàn Grimaud, công ty Neovia Việt Nam và công ty Le Boucher) tổ chức hợp tác với người chăn nuôi tại khu vực ĐBSCL xây dựng quy trình sản xuất khép kín 3F (feed - chăn nuôi, farm - trang trại, food - thực phẩm). Dự án đã thu hút hơn 600 nhà chăn nuôi tham gia, dự kiến tung sản phẩm vào đầu năm 2017, tại các hệ thống siêu thị Big C, VinMart, Metro…

Năm 2017, khi các FTA chính thức được thông qua, sức ép cạnh tranh được dự báo sẽ còn gia tăng mạnh. Đơn cử như Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) sẽ chính thức có hiệu lực trong thời gian tới. Ngay từ tháng 11/2016, 42 DN đến từ các quốc gia EU đã tiến hành khảo sát thị trường thực phẩm tại Việt Nam. Theo báo cáo của UPEMI, hiện có khoảng 100 nhà xuất khẩu (XK) thuộc các nước EU đã được cấp phép XK thịt vào Việt Nam, trong đó 40% đến từ Ba Lan.

“Cấp cứu” thịt nội

Trong bối cảnh hàng loạt các FTA sắp sửa cán đích, các chuyên gia dự báo ngành thịt Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn hơn trong năm 2017. Trong khi thịt NK và các DN ngoại đang thi nhau “nhòm ngó” và bành trướng thị trường thì ngành thịt và các DN Việt vẫn đang ngập chìm trong khó khăn.

Theo thống kê của Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi, Việt Nam đang có nhiều ưu thế trong ngành chăn nuôi khi đứng thứ 2 thế giới về số lượng gia cầm (với hơn 328 triệu con), thứ 4 về lợn (gần 27 triệu con), thứ 6 về trâu, và thứ 13 về bò (với trên 5,6 triệu con). Tại khu vực châu Á, Việt Nam chỉ đứng sau Trung Quốc, Ấn Độ và Indonesia.

Vấn đề của ngành chăn nuôi là dù tăng trưởng đều đặn 4 - 5%/năm, cùng hơn 10 triệu hộ chăn nuôi cũng chỉ có thể đáp ứng được khoảng 50% nhu cầu thịt của người dân cả nước. Càng đáng lo khi năng suất chăn nuôi đang giảm, chi phí đầu tư cao, dẫn đến giá thành sản phẩm thịt nội cao, đánh mất lợi thế cạnh tranh về giá.

Theo tính toán của Viện Chăn nuôi (Bộ NN&PTNT), giá thành của thịt sản xuất ở trong nước đều cao hơn các nước khác từ 20 - 30%, cao hơn so với các nước EU khoảng 25 - 30%. Ví dụ, giá sản xuất thịt heo ở trong nước là 2,08 USD/kg, còn ở Mỹ là 1,41 USD/kg; thịt bò trong nước là 2,53 USD/kg, còn ở Australia là 1,77 USD/kg...

Ông Lê Bá Lịch - Chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam, cho hay: “Chi phí TACN chiếm 60 - 70% giá thành sản phẩm. Trong khi giá TACN của Việt Nam rất cao khiến chăn nuôi Việt Nam khó cạnh tranh, đó là còn chưa tính tới ngành công nghiệp chăn nuôi hùng mạnh của các nước phát triển tại châu Âu, Mỹ…”.

Thực trạng này đòi hỏi ngành chăn nuôi Việt cần tái cơ cấu, tổ chức lại sản xuất nhằm nâng cao chất lượng, hạ giá thành sản phẩm. Lộ trình giảm thuế NK về 0% sẽ kéo dài từ 3 - 7 năm, đây là thời điểm tốt và cũng là cơ hội cuối cùng để ngành chăn nuôi Việt làm cuộc “cách mạng” để nâng tầm và tăng sức cạnh tranh.

Để đạt mục tiêu, ông Đoàn Xuân Trúc - Phó Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi Việt Nam, cho rằng: “Về kỹ thuật, cần nâng cao các kỹ năng chọn giống, chăm sóc, quản lý chất lượng, xây dựng các hàng rào kỹ thuật, ngăn chặn sử dụng chất cấm, lạm dụng kháng sinh. Về tổ chức sản xuất, đẩy mạnh KH-CN, mở rộng quy mô, liên kết sản xuất theo hướng tập trung; phát huy lợi thế theo vùng chăn nuôi; đưa các hộ chăn nuôi vào chuỗi liên kết…”.

Hiến Nguyễn