Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam, 3 tháng đầu năm 2019, tổng giá trị xuất khẩu (XK) cá tra sang thị trường Nga đạt 4,88 triệu USD, giảm 12,6% so với cùng kỳ năm 2018. Có thể nói, Nga và Trung Quốc là hai thị trường XK khó dự đoán do tính dao động thất thường về hoạt động NK của chính thị trường này.

Trong 10 năm qua, từ 2011-2019, giá trị XK cá tra, basa sang thị trường Nga không ổn định và có xu hướng giảm dần. Trong đó, 2011-2012 là hai năm XK cá tra đạt mức cao nhất từ 51-54 triệu USD. Sau đó tới nay, giá trị XK cá tra qua các năm giảm dần và dao động thất thường.

Sau khi Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên minh Kinh tế Á Âu (EAEU - bao gồm các nước Liên bang Nga, Cộng hòa Belarus, Cộng hòa Kazakhstan, Cộng hòa Armenia và Cộng hòa Kyrgyzstan) được ký kết vào năm 2015 và chính thức có hiệu lực vào năm 2016, các chuyên gia dự đoán sẽ có nhiều cơ hội rộng mở hơncá tra, basa vào thị trường Nga. Với mức thuế suất cơ sở 10%, các sản phẩm cá tra, basa phile (HS 030462) vào Nga sẽ được hưởng mức 0%.

Tuy nhiên, trên thực tế, Nga là thị trường rất đặc biệt. Các DN XK cá tra, basa cũng khó tận dụng FTA nhằm mục đích gia tăng hoạt động XK. Theo phản ánh của một số DN, đây là một thị trường thất thường, hay thay đổi và chưa có tính minh bạch cao. Hơn thế, so với nhiều thị trường XK khác thì giá XK sang thị trường này không thực sự hấp dẫn.

Trong các năm 2008, 2012, 2013, 2014, Nga cũng nhiều lần ban hành lệnh tạm ngưng nhập khẩu (NK) thủy sản từ Việt Nam vì lý do an toàn vệ sinh thực phẩm. Năm 2014, Nga tạm ngừng NK cá tra, basa từ Việt Nam và mở cửa trở lại 1 năm sau đó, tại thời điểm này, cá tra, basa đông lạnh của Việt Nam dường như thắng thế hơn so với sản phẩm cá rô phi đông lạnh của Trung Quốc khi giá NK thấp hơn từ 1-1,2 USD/kg nên được khách hàng Nga lựa chọn nhiều hơn. Tuy nhiên, lý do này cũng không đủ mạnh để thúc đẩy hoạt động XK cá tra, basa sang Nga mạnh mẽ hơn.

Hiện nay, Trung Quốc với thế mạnh cá rô phi, Việt Nam với sản phẩm cá tra, basa và Argentina với cá hake. Ba sản phẩm cá thịt trắng này đang cạnh tranh mạnh mẽ trên thị trường Nga. Nhưng xét theo lịch sử thương mại, thị trường Nga vẫn dành nhiều ưu ái hơn cho sản phẩm cá rô phi của Trung Quốc. Do đó, các DN XK cá tra Việt Nam hiện vẫn chưa dành nhiều tâm sức để gia tăng xuất sang thị trường này.

Lê Thúy