Nếu như trước đây, thị trường Tết thường gắn với hình ảnh “đánh cược” – doanh nghiệp sản xuất ồ ạt rồi chờ sức mua, thì Tết 2026 cho thấy một cách tiếp cận hoàn toàn khác. AI đang giúp doanh nghiệp bước vào mùa cao điểm với tâm thế chủ động hơn bao giờ hết.

AI vào chợ Tết

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất của thị trường Tết nhiều năm qua là dự báo sai nhu cầu: mặt hàng bán chạy thì thiếu, sản phẩm kém hấp dẫn lại tồn kho kéo dài sau Tết. Năm 2026, bài toán này được cải thiện đáng kể nhờ các mô hình AI học máy.

Thông qua dữ liệu tiêu dùng nhiều năm, hành vi mua sắm trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và cả biến động thu nhập, AI giúp doanh nghiệp xây dựng kịch bản nhu cầu chi tiết theo từng vùng, từng nhóm khách hàng. Nhờ đó, lượng hàng hóa phục vụ Tết được “đo ni đóng giày” hơn, giảm đáng kể tình trạng dư cung cục bộ.

Các doanh nghiệp bán lẻ lớn, chuỗi siêu thị, sàn thương mại điện tử bước vào Tết 2026 với chiến lược tồn kho linh hoạt: hàng hóa được điều phối theo thời gian thực, thay vì dồn ồ ạt trước Tết như trước đây.

Không chỉ dừng ở dự báo số lượng, AI còn tham gia sâu vào khâu thiết kế sản phẩm và chiến lược bán hàng. Dịp Tết 2026 chứng kiến sự bùng nổ của các “combo Tết thông minh”: giỏ quà, hộp bánh, set quà được gợi ý dựa trên độ tuổi, thu nhập, sở thích và thậm chí cả mối quan hệ của người mua với người nhận quà.

Ông Nguyễn Anh Đức, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, nhấn mạnh AI phân tích hành vi mua sắm là công cụ mạnh mẽ để cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng (gợi ý sản phẩm, ưu đãi phù hợp), tối ưu hóa vận hành (dự báo nhu cầu, quản lý tồn kho), và thúc đẩy đổi mới bán lẻ; tuy nhiên, các nhà bán lẻ cần vượt qua thách thức về hạ tầng dữ liệu, kỹ năng số và đầu tư vào nền tảng phân tích, đồng thời kết hợp với yếu tố con người để nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

"Năm 2026, AI giúp chúng tôi biết chính xác người dân ở khu vực nào thích giò chả ít muối, khu vực nào ưu tiên giỏ quà OCOP dưới 500.000 đồng. Qua đó tối ưu hóa nguồn hàng, tránh lãng phí và đưa ra các chương trình khuyến mãi thực sự trúng nhu cầu của khách hàng", ông Đức cho biết.

Cơn lốc số hóa không bỏ sót bất kỳ góc nhỏ nào của nền kinh tế, kể cả các khu chợ truyền thống. Tại chợ Hàng Da, chợ Hôm hay chợ Đồng Xuân (Hà Nội), hình ảnh các tiểu thương vừa cân hàng vừa trò chuyện với khách qua màn hình điện thoại đã trở thành điều bình thường.

Hầu hết các sạp hàng hiện nay đều có nhóm Zalo khách hàng thân thiết. Tiểu thương cập nhật danh mục thực phẩm mỗi sáng, nhận đơn và thuê đội ngũ shipper công nghệ giao ngay trong ngày. Hệ thống "loa thanh toán" và mã QR đa năng giúp việc giao dịch diễn ra trong vài giây, xóa bỏ hoàn toàn rào cản tiền lẻ.

"Mỗi ngày tôi livestream 2-3 tiếng để giới thiệu sản phẩm tại cửa hàng. Khách ở các tỉnh xem thấy hàng thật, giá thật là họ chốt đơn trực tiếp luôn. Lượng đơn online có thể chiếm tới hơn một nửa doanh thu Tết này. Tôi không cần chờ khách ghé cửa hàng", chị Kim Anh, tiểu thương trên chợ Đồng Xuân chia sẻ.

Điều đặc biệt nhất chính là việc ứng dụng công nghệ để chứng minh "độ sạch" và "độ thật".

Người tiêu dùng năm nay đặc biệt khắt khe với nguồn gốc sản phẩm. Đáp lại điều đó, các HTX sản xuất đặc sản như Miến dong Tài Hoan (Bắc Kạn), Mãng cầu Bà Đen (Tây Ninh) hay Bưởi Tân Triều (Đồng Nai) đã áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng Blockchain.

Người tiêu dùng trực tiếp hưởng lợi từ làn sóng AI hóa 

Không chỉ doanh nghiệp, tiểu thương, người tiêu dùng cũng đang là đối tượng trực tiếp hưởng lợi từ làn sóng AI hóa thị trường Tết.

Tết 2026 đánh dấu sự phổ biến của các trợ lý AI cá nhân trên điện thoại, ứng dụng ngân hàng, ví điện tử và sàn thương mại điện tử. Người tiêu dùng chỉ cần nhập nhu cầu chi tiêu Tết, AI sẽ gợi ý danh sách mua sắm, so sánh giá, cảnh báo chi tiêu vượt ngân sách và thậm chí nhắc thời điểm mua tối ưu để tránh cao điểm tăng giá.

Điều này góp phần làm “nguội” bớt những cơn sốt mua sắm truyền thống. Các đợt xếp hàng dài, chen lấn mua hàng Tết dần được thay thế bằng mua sắm trực tuyến có định hướng rõ ràng hơn.

Hơn nữa, chỉ cần quét mã QR trên bao bì, khách hàng có thể theo dõi “hành trình” của sản phẩm.

"Năm nay tôi không cần chen chúc ở chợ. Tôi dùng ứng dụng để so sánh giá giữa các siêu thị và đặt mua ở những nơi có cam kết về an toàn thực phẩm. Tôi cũng thích mua trực tiếp từ các trang Facebook của nhà vườn ở miền Tây hay Tây Bắc vì cảm giác thực phẩm tươi mới hơn. Quan trọng hơn là có thể kiểm chứng chất lượng trên điện thoại", chị Lan Phương (phường Hồng Hà, Hà Nội) cho biết.

Không chỉ vậy, "sắm Tết thực tế ảo" - từ việc mua sắm qua livestream, tham quan showroom 3D đến trải nghiệm thử đồ bằng AR đang trở thành một cuộc cách mạng thay đổi diện mạo của tết Việt năm 2026.

Chị Thuỳ Linh (42 tuổi), nhân viên văn phòng bận rộn, chia sẻ: "Trước đây, tôi mất cả ngày cuối tuần để đi siêu thị mua đồ cho ngày Tết. Nhưng năm nay, tôi chỉ cần ngồi văn phòng. Tôi có thể vào không gian ảo của một số thương hiệu, xoay 360 độ để ngắm từng chi tiết của sản phẩm, sau đó dùng tính năng AR để sử dụng thử trong nhà mình xem kết quả. Việc chốt đơn diễn ra trong 5 phút".

Theo chuyên gia kinh tế - TS Đinh Trọng Thịnh, việc tiểu thương số hóa và siêu thị dùng AI đã giúp giảm bớt các khâu trung gian, từ đó bình ổn giá thành là một tín hiệu tốt cho nền kinh tế, khi công nghệ phục vụ trực tiếp cho đời sống dân sinh, giúp người dân đón tết đủ đầy hơn trong bối cảnh vẫn còn nhiều biến động.

Mặc dù công nghệ mang lại nhiều tiện ích, song vị chuyên gia này cho rằng thị trường tết 2026 vẫn đối mặt với những thách thức lớn. Việc bùng nổ các "chợ mạng" cũng kéo theo tình trạng thực phẩm giả, thực phẩm kém chất lượng núp bóng đặc sản. Lực lượng chức năng đã phải vào cuộc xử lý nhiều đường dây phù phép thịt heo thành thịt dê, thịt đà điểu dịp cận Tết...

Bên cạnh đó, một số ý kiến khác cho rằng sự lệ thuộc quá mức vào thuật toán có thể khiến thị trường trở nên đồng dạng: sản phẩm, mẫu mã, xu hướng tiêu dùng dễ bị “dẫn dắt” bởi các mô hình dự báo giống nhau, làm giảm tính đa dạng vốn là nét đặc trưng của thị trường Tết truyền thống.

Đặc biệt, một bộ phận người tiêu dùng lớn tuổi, người dân ở khu vực nông thôn vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận các công cụ AI, dẫn tới nguy cơ bị “bỏ lại phía sau” trong cuộc chơi tiêu dùng mới. Thách thức đặt ra là làm sao để AI trở thành công cụ hỗ trợ chứ không làm phai nhạt bản sắc tiêu dùng Tết.

Châu Giang