Sau 4 tháng ròng rã điều tra khảo sát hàng Việt của Hội Doanh nghiệp HVNCLC, thực hiện phỏng vấn trực tiếp 16.000 hộ gia đình tại 12 tỉnh, thành phố là những trung tâm kinh tế trọng điểm của 4 vùng kinh tế (miền Bắc, miền Trung – Tây Nguyên, miền Đông Nam Bộ và miền Tây Nam Bộ).

Tiêu chuẩn mới

Kết quả công bố ngày 22/2 tại Tp.HCM từ 16.000 phiếu khảo sát, bên cạnh danh sách 592 doanh nghiệp HVNCLC, cuộc điều tra HVNCLC 2017 còn cho thấy nhiều thông tin mới và phong phú, sát thực về thị trường.

Đơn cử, người tiêu dùng chủ yếu sử dụng hàng sản xuất trong nước song tỷ lệ thích thấp hơn: Sử dụng chính là hàng Việt chiếm 92% nhưng tỷ lệ thích đạt 78%.

Tỷ lệ này củng cố thêm nhận định rằng nhà sản xuất tại Việt Nam vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng của người tiêu dùng. Đây là thách thức cho nhà sản xuất trong nước và là cơ hội của hàng hóa ngoại nhập.

Mặt khác, kết quả khảo sát còn cho thấy sự gia tăng lo ngại của người tiêu dùng về vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP). 1/4 số người được khảo sát lo ngại doanh nghiệp sử dụng chất cấm trong sản xuất và bảo quản, hay sử dụng nguyên liệu không đảm bảo chất lượng để sản xuất (17%).

Một trong những quan ngại cần lưu tâm nhất, dù biết sản phẩm không an toàn, người tiêu dùng vẫn phải mua dùng vì chưa có sản phẩm thay thế trên thị trường (22%). Đặc biệt, đối với ngành nông sản tươi và thực phẩm đóng hộp, lo ngại lớn nhất là thị trường chưa có nhiều sản phẩm (sạch) thay thế (chiếm lần lượt 53% và 41%).

Ngoài ra, kết quả khảo sát chỉ rõ, kênh hiện đại ngày càng trở nên quan trọng. Người tiêu dùng vẫn mua chính ở kênh truyền thống (chợ, cửa hàng, tạp hóa) là 60%, nhưng mua ở kênh hiện đại (trung tâm thương mại, siêu thị, cửa hàng tiện lợi) lên tới 34%. Có tỷ lệ này là do sự thay đổi điều kiện sống, mức sống cũng như cả sự lo lắng về chất lượng và VSATTP.

Trước những biến động về tình hình kinh tế thế giới và khu vực có thể ảnh hưởng đến các doanh nghiệp xuất khẩu cũng như nội địa, Hội Doanh nghiệp HVNCLC đã đưa ra giải pháp: Xây dựng bộ tiêu chuẩn mới về chất lượng sản phẩm bên cạnh việc bình chọn doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn mềm là HVNCLC do người tiêu dùng bình chọn.

Hơn 34% người tiêu dùng Việt Nam quan tâm về sức khỏe và về giá trị
của sản phẩm nhiều hơn là vấn đề giá rẻ

Bộ tiêu chí này tổng hợp, chọn ra những tiêu chí phổ quát nhất của Việt Nam với các bộ tiêu chuẩn được thế giới công nhận từ nền kinh tế của những nước phát triển như: Hoa Kỳ, Đức, Nhật Bản, Singapore….

Bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp HVNCLC, cho biết: “Lần đầu tiên sau 20 năm thực hiện chương trình HVNCLC do người tiêu dùng bình chọn, đến nay Hội Doanh nghiệp HVNCLC xây dựng bộ tiêu chí này, làm lợi thế, điểm tựa về chất lượng kỹ thuật, là lời cam kết vững chắc về chất lượng để cạnh tranh với hàng ASEAN đang tràn ngập và cạnh tranh cả trên các thị trường xuất khẩu”.

Bộ tiêu chí – Hàng Việt Nam Chất Lượng Cao đạt chuẩn hội nhập mang hai sứ mệnh. Thứ nhất, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng qua cam kết của nhà sản xuất là luôn tuân thủ nghiêm ngặt bộ tiêu chí mà mình tự nguyện tham gia. Cụ thể, với ngành thực phẩm, là bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được tiếp cận nguồn thực phẩm an toàn khi nhà sản xuất tuân thủ bộ tiêu chí đảm bảo chất lượng sản phẩm.

Thứ hai, tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy chiến lược cạnh tranh và phát triển bền vững cho doanh nghiệp. Hướng tới sự hoàn thiện khi vừa đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng vừa đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn phổ quát (mà người tiêu dùng lúc nào cũng có thể kiểm định qua đo lường một cách khoa học các tiêu chuẩn kỹ thuật).

Theo thống kê của Bộ Công Thương, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng xã hội năm 2016 ước đạt 3,53 triệu tỷ đồng, tăng 10,2% so với năm 2015 (cao hơn mức tăng 9,27% của cùng kỳ năm 2015).

Không cần giá rẻ

Xét theo ngành hoạt động, doanh thu bán lẻ hàng hóa năm 2016 ước tính đạt 2,67 triệu tỷ đồng, chiếm 75,9% tổng mức và tăng 10,2% so với năm trước. Trong đó, tăng cao ở nhóm lương thực thực phẩm (tăng 13,6%) và nhóm đồ dùng, dụng cụ, trang thiết bị gia đình (tăng 11,4%).

Tổng mức bán lẻ hàng hóa tuy tiếp tục duy trì tăng trưởng nhưng mức tăng nhìn chung chưa cao như kỳ vọng. Nếu loại trừ yếu tố tăng giá, tổng mức bán lẻ cả nước cả năm chỉ tăng khoảng 7,8%, thấp hơn mức tăng 8,5% của năm 2015.

Trong đó, như nhận định của Bộ Công Thương, nhóm chiếm tỷ trọng lớn là nhóm bán lẻ hàng hóa có mức tăng không cao như: lương thực, thực phẩm, hàng may mặc… cho thấy sự sụt giảm của cầu nội địa.

Cũng theo bộ này, hệ thống phân phối hàng hóa, nhất là một số mặt hàng thiết yếu, đã từng bước được củng cố, song vẫn chưa phát triển bền vững. Hạ tầng thương mại xét về tổng thể còn yếu kém và lạc hậu, chưa đáp ứng được đòi hỏi phát triển của ngành thương mại và phát triển thị trường trong nước.

Chuyên gia bán lẻ Trần Anh Tuấn cho rằng, xu hướng của người tiêu dùng hiện nay là quan tâm sức khỏe và giá trị sản phẩm đã có ảnh hưởng quan trọng đối với thị trường bán lẻ. Theo nghiên cứu mới của Nielsen năm 2016, người tiêu dùng Việt Nam vẫn là những người lạc quan nhất về tài chính trong khu vực Đông Nam Á.

Ông Tuấn cho biết: Hơn 34% người tiêu dùng Việt Nam quan tâm nhiều hơn về sức khỏe và giá trị của sản phẩm hơn là vấn đề giá rẻ. Nói cách khác, nhìn chung giá rẻ không còn là yếu tố quyết định chủ chốt ảnh hưởng đến quyết định mua hàng của người tiêu dùng.

Theo ông Tuấn, điều này hứa hẹn sự tăng trưởng của các thị trường ngách mới nổi, bảo vệ sức khỏe, xu hướng sản phẩm và dịch vụ xanh, sạch, sản phẩm chăm sóc tinh thần – kể cả đổi mới thiết kế bao bì sản phẩm theo hướng gia tăng thu hút người tiêu dùng.

Khách hàng sẵn lòng chi nhiều hơn để có được những “trải nghiệm mua sắm” tốt hơn; ví dụ như, sự đa dạng hàng hóa từ kiểu dáng, thiết kế, xuất xứ, chất lượng và sự thuận tiện khi mua sắm cũng như khi sử dụng.

Do đó, các nhà bán lẻ nội địa cần quan tâm nhiều hơn đến đổi mới từ chất lượng sản phẩm, dịch vụ, cách trưng bày, sắp xếp hàng hóa, đến thực hiện các chương trình, hoạt động marketing nhằm gia tăng thu hút khách hàng và tối ưu hóa doanh thu trên từng đơn vị diện tích mặt bằng bán lẻ.

Thế Vinh