Ông Bùi Trinh, chuyên gia Kinh tế, thẳng thắn nhận xét cấu trúc kinh tế của Việt Nam có vấn đề ở mọi lĩnh vực. Từ phân phối lần đầu đến quá trình phân phối lại. Toàn bộ hệ thống có vấn đề nên không thể sửa ở một khâu nào đó mà cần thực hiện các khâu đồng thời.

Trì trệ, chưa thực chất

Ông Đinh Trọng Thắng, Trưởng ban Chính sách đầu tư, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), cho rằng cơ cấu lại kinh tế là nhiệm vụ không thể trì hoãn nhưng tổ chức thực hiện rất khiêm tốn, dù đã ban hành nhiều văn bản, song vẫn chưa có định nghĩa chính thức thế nào là cơ cấu lại nền kinh tế.

Thống kê hiện nay cho thấy, khối tài sản do Nhà nước quản lý rơi vào khoảng 600 tỷ USD, trong đó doanh nghiệp nhà nước (DNNN) nắm giữ 300 tỷ USD, đất trồng lúa chiếm 100 tỷ USD, khoáng sản 100 tỷ USD và hạ tầng giao thông 100 tỷ USD.

Ông Thắng cho rằng cần cơ cấu lại khối tài sản này. Giai đoạn 2015-2020 chưa đặt vấn đề giảm tài sản do Nhà nước quản lý, vì vậy tới đây, cần nhấn mạnh vào cơ cấu lại tài sản. Đồng thời, chuyển khối tài sản và dòng tài sản từ hoạt động kinh doanh và trợ cấp ngành sang đầu tư hạ tầng cơ sở và hạ tầng xã hội, nâng cao hiệu quả và giá trị của khối tài sản do Nhà nước quản lý.

Đánh giá quá trình cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2014-2016, ông Thắng cho rằng cơ cấu lại DNNN chưa đi vào thực chất, chưa đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đề ra.

“Cơ cấu DNNN không có thay đổi đáng kể. Số lượng DN 100% vốn nhà nước giảm nhờ cổ phần hoá, nhưng tỷ trọng vốn nhà nước tại các ngành nghề cơ bản không thay đổi. Cũng như hiệu quả hoạt động kinh doanh của DNNN không có cải thiện”, ông Thắng cho biết.

Cùng với đó, cơ cấu lại đầu tư công chưa đạt được hiệu quả đáng kể, quy mô đầu tư công vẫn lớn hơn rất nhiều so với mục tiêu đề ra. Hiệu quả đầu tư công chưa có sự cải thiện đáng kể, luôn thấp hơn hiệu quả đầu tư toàn nền kinh tế và có xu hướng kéo rộng khoảng cách.

Hơn nữa, so với thông lệ quốc tế, thể chế quản lý đầu tư công của Việt Nam đang có rất nhiều khoảng trống cần bù đắp, đặc biệt ở hai giai đoạn sau của quản lý đầu tư công, đó là lựa chọn dự án và thực hiện dự án.

Do vậy, tái cơ cấu đầu tư công mới chỉ dừng lại ở siết chặt kỷ luật đầu tư công chứ chưa tập trung vào các giải pháp nâng cao hiệu quả đầu tư, tránh lãng phí đầu tư.

Về tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại, nợ xấu của hệ thống ngân hàng tiếp tục giảm, tuy nhiên chưa thực chất. Nợ xấu chờ xử lý gồm nợ bán cho công ty quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) và nợ xấu tiềm ẩn trong tái cơ cấu lớn.

Tổng số nợ bán cho VAMC chưa xử lý được là 224 nghìn tỷ đồng (chiếm 85% nợ xấu bán cho VAMC và chiếm khoảng 4,3% tổng tín dụng). Số nợ xấu này tương đương với khoảng 38% tổng số nợ xấu đã được xử lý.

Ngoài ra, nêu ra khó khăn trong tái cơ cấu ngành, cụ thể ngành nông nghiệp, Ts. Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển nông nghiệp nông thôn, chỉ ra hàng loạt bất cập từ đất đai phân tán, manh mún, thị trường đất nông nghiệp hoạt động yếu ớt, năng suất lao động nông nghiệp thấp, thị trường lao động nông thôn ách tắc và mất cân đối tới kinh tế hợp tác kém phát triển….

CIEM đề xuất thành lập Ban Chỉ đạo cơ cấu lại nền kinh tế

Sẽ thành lập Ban Chỉ đạo

Một trong những nguyên nhân dẫn tới tình trạng trên là do quan niệm về cơ cấu lại nền kinh tế từ khái niệm, đặc điểm, tới nội hàm chưa rõ, chưa thống nhất. Đồng thời, chưa thành lập ban Chỉ đạo về cơ cấu lại nền kinh tế, chưa có khung đánh giá, giám sát quá trình cơ cấu lại nền kinh tế theo các tiêu chí cụ thể.

Do vậy, ông Thắng cho rằng việc thay đổi cách thức điều hành và quản lý kinh tế cần chuyển trọng tâm điều hành hướng vào tăng năng suất để tăng trưởng thịnh vượng và phúc lợi xã hội.

“Nội dung phiên họp thường kỳ chính phủ cần dành thời lượng đáng kể để thảo luận về các giải pháp cơ cấu lại nền kinh tế, tập trung vào các giải pháp làm cho thị trường cạnh tranh hơn, tạo cho DN thêm linh hoạt trong đổi mới sản phẩm, quy trình và cách thức sản xuất, tận dụng các cơ hội và vượt qua áp lực cạnh tranh thị trường… Bãi bỏ cơ chế độc quyền, đặc quyền do thể chế tạo ra”, ông Thắng kiến nghị.

Đặc biệt, ông Thắng đề xuất sớm thành lập Ban Chỉ đạo cơ cấu lại nền kinh tế. Chương trình hoạt động của Ban chỉ đạo cần được Thủ tướng Chính phủ hoặc Chính phủ phê duyệt; Ban có vị thế độc lập nhất định với các bộ chuyên ngành. Đồng thời, các bộ, ngành phải có trách nhiệm giải trình với Ban Chỉ đạo quốc gia về các vấn đề cơ cấu lại nền kinh tế.

“Sao cho thoái vốn nhà nước tại các DN thuộc các ngành không cần Nhà nước sở hữu trên 50% vốn, thoái vốn nhà nước xuống mức sàn quy định đối với các ngành mà Nhà nước sắp xếp, cơ cấu lại vốn đầu tư. Nâng chất lượng thể chế quản lý đầu tư công đạt mức chất lượng tiếp cận 4 nước ASEAN phát triển. Tỷ trọng đầu tư nhà nước khoảng 31-34% tổng đầu tư toàn xã hội. Nợ xấu xuống dưới 3%…”, ông Thắng nêu mục tiêu.

Đánh giá về đề xuất thành lập Ban Chỉ đạo, theo ông Cấn Văn Lực, chuyên gia Tài chính ngân hàng, ông Lực nói cần có 3 thứ để theo dõi. Thứ nhất, cần sớm thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia về tái cơ cấu nền kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng. Ban Chỉ đạo này sẽ là nơi để tham mưu, tham vấn cho Chính phủ, phê duyệt một cách chặt chẽ và cẩn trọng với các đề án tái cơ cấu, ví dụ đề án tái cơ cấu tài chính ngân hàng, DNNN, đầu tư công cùng các lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp…

Thứ hai, bản thân Ban Chỉ đạo cần xây dựng Bộ tiêu chí cốt lõi để đánh giá, xem xét và rà soát các chỉ tiêu quan trọng trong quá trình tái cơ cấu như tăng trưởng, chất lượng, cơ cấu của ngành, nghề lĩnh vực. Chỉ tiêu đảm bảo hệ thống để kinh tế phát triển bền vững như môi trường, nợ công, nợ xấu…

Thứ ba, chuẩn hoá hệ thống thông tin thống kê. Rõ ràng số liệu thống kê và thông tin thống kê còn nhiều việc phải bàn và cái đó góp phần cho việc tăng tính minh bạch của nền kinh tế và tái cơ cấu kinh tế.

Lê Thuý