Theo thống kê, Việt Nam hiện nằm trong nhóm 15 nước xuất khẩu (XK) nhiều nhất vào thị trường Hoa Kỳ. Trong năm 2016, với nhiều cơ hội do tác động từ TPP, dự báo XK hàng hóa của Việt Nam sang Hoa Kỳ tiếp tục có nhiều thuận lợi. Tổng kim ngạch XK hàng hoá các loại được dự náo sẽ tăng lên 37,5 - 38 tỷ USD.

Nhiều cơ hội lớn

Với kim ngạch XK gần 33,5% tỷ USD, Hoa Kỳ là thị trường XK lớn nhất của Việt Nam trong năm 2015. Hoa Kỳ cũng là thị trường mà Việt Nam đạt thặng dư thương mại lớn nhất, với 25,7 tỷ USD.

Trong số các mặt hàng XK chủ lực sang Hoa Kỳ, dệt may dẫn đầu với giá trị XK là 11 tỷ USD (tăng hơn 11% so với năm 2014). Tiếp đến là đồ gỗ (gần 2,7 tỷ USD); các mặt hàng giày dép (đạt giá trị trên 4 tỷ USD); va li, ô dù, cặp túi (đạt gần 1,18 tỷ USD)...

Kim ngạch thương mại hai chiều giữa hai nước tăng trưởng liên tục ở mức hơn 20% trong những năm gần đây, trong đó Việt Nam luôn xuất siêu.

Tính đến hết tháng 10/2015, tổng kim ngạch XNK giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đạt trên 37,34 tỷ USD, tăng 23,3% so với cùng kỳ 2014.

Đầu tư trực tiếp của Hoa Kỳ vào Việt Nam tính đến tháng 2/2015 đạt 11,035 tỷ USD, xếp thứ 7 trong nhiều năm qua.

Theo đánh giá của giới chuyên gia và các chính khách, quan hệ Đối tác toàn diện Việt Nam - Hoa Kỳ, đặc biệt là hợp tác về thương mại, đầu tư và giáo dục đang đứng trước các cơ hội lớn, sau khi Bộ trưởng phụ trách thương mại 12 nước thành viên (trong đó có Việt Nam và Hoa Kỳ) chính thức ký kết TPP, vào ngày 4/2/2016 vừa qua. Đây là xung lực đưa quan hệ hai nước ngày càng thực chất hơn trong tương lai.

Nhất là hợp tác về giáo dục giữa hai nước đang trên đà phát triển. Năm 2015, có khoảng 17.000 sinh viên, thực tập sinh Việt Nam đang theo học tại Hoa Kỳ, đứng đầu trong số các nước Đông Nam Á, đứng thứ 8 trong số các nước có nhiều sinh viên học tập tại Hoa Kỳ (năm 2006 đứng thứ 20).

Trong phát biểu gần đây, Gs.Ts. Nguyễn Thái Yên Hương (Học viện Ngoại giao) đã vận dụng nguyên tắc bốn chữ “P” (Power, Peace, Prosperity and Principles: quyền lực, hòa bình, thịnh vượng và các nguyên tắc) trong quyển sách “Chính sách đối ngoại Hoa Kỳ - Động cơ của sự lựa chọn thế kỷ XXI” của tác giả Bruce W.Jentleson để xác định những “cơ sở định hình” mối quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ.

Theo Gs.Ts. Nguyễn Thái Yên Hương, nếu xét về sự vận động về lợi ích quốc gia theo chính tiêu chuẩn “P” của Hoa Kỳ, có thể nhận diện cơ sở cho quan hệ hai nước trong thời gian tới.

Dệt may đang dẫn đầu với giá trị XK sang Hoa Kỳ, đạt 11 tỷ USD năm 2015

Hướng đến bốn chữ “P”

Thứ nhất, trong một vài thập niên tới, giữa Việt Nam và Hoa Kỳ sẽ tiếp tục chia sẻ nhiều lợi ích chung ở khu vực. Giữa Việt Nam và Hoa Kỳ tiếp tục có sự trùng hợp tự nhiên về lợi ích trong việc duy trì hòa bình, ổn định và phát triển ở khu vực, bảo vệ trật tự pháp lý quốc tế hiện hành.

Thứ hai, nền kinh tế hai nước trở nên quốc tế hóa và hội nhập vào hệ thống quốc tế và Hoa Kỳ là đối tác có vị trí và quyền lợi trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Trong khi Hoa Kỳ và các nước phát triển, do lợi thế về tài chính và kinh tế, đóng vai trò không thể phủ nhận thì các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam cũng có những tiếng nói nhất định.

Bản thân Việt Nam cũng đã phải từng bước hướng tới các chuẩn của thế giới và trở thành một thành viên tích cực và trách nhiệm. Đây chính là điểm đáng ghi nhận trong chữ “P” thịnh vượng và các nguyên tắc.

Trong thời gian tới, theo Gs.Ts. Nguyễn Thái Yên Hương, Việt Nam với việc là thành viên tham gia định hình khuôn khổ của TPP sẽ cùng với các nước là người tạo nên luật chơi mới, chứ không phải chỉ là đơn thuần tuân thủ và chấp nhận như khi tham gia WTO. Đó cũng là thành công trong sự hợp tác của hai nước.

Thứ ba là, vấn đề hướng tới xây dựng lòng tin chiến lược cũng đang góp phần cho Hoa Kỳ và Việt Nam gắn với nhau hơn. Hai bên đã thiết lập các kênh đối thoại mang tính xây dựng và thẳng thắn giữa các cấp, ngành, các tổ chức.

Hai bên cũng đã trao đổi nhiều đoàn cấp cao của chính quyền, quốc hội và tất cả các lĩnh vực chính trị, quân sự, kinh tế. Lãnh đạo cấp hai nước cũng có các tiếp xúc thường xuyên tại các diễn đàn quốc tế và khu vực.

Và cuối cùng, sự nhìn nhận của hai nước về địa chính trị, địa kinh tế và thậm chí là địa văn hoá của nhau đã khác so với trước đây.

Bên cạnh đó, tư tưởng một nhà nước “vì dân, do dân” được chia sẻ ở cả hai nước. Nếu xét về tiêu chuẩn bốn “P” của Hoa Kỳ, đây sẽ là nền vững chắc cho hai quốc gia hướng đến tương lai xa.

Nhìn về triển vọng quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ, Gs.Ts Nguyễn Thái Yên Hương cho rằng từ năm 2016, hai nước đã có nền tảng khá vững chắc là quan hệ “đối tác toàn diện” và Tuyên bố tầm nhìn chung năm 2015, để cùng nhau hướng tới một tương lai bền vững, sâu sắc và thực chất hơn.

Và, quan hệ hai nước sẽ phát triển mạnh mẽ toàn diện để bước sang một thời kỳ mới mạnh mẽ và có tầm nhìn chiến lược hơn.

Thanh Loan