Sau khi Luật HTX năm 2012 được ban hành, mô hình HTX kiểu mới với nhiều tính vượt trội đã trở thành lựa chọn của không ít người dân. Đặc biệt, với nhiều cách làm đa dạng và hiệu quả, chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, nhiều HTX ở Quảng Nam đã có những chuyển biến tích cực. Theo đó, doanh thu và thu nhập của người lao động trong HTX được cải thiện, chất lượng thành viên HTX được nâng lên.

Nhiều HTX "lột xác"

Theo số liệu báo cáo, tính đến 31/12/2019, trên địa bàn tỉnh Quảng Nam có 362 HTX đang hoạt động. Trong đó có 288 HTX nông nghiệp, 16 HTX công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, 14 HTX giao thông vận tải, 3 Quỹ tín dụng nhân dân, 16 HTX thương mại dịch vụ và 25 HTX thuộc các lĩnh vực khác.

Toàn tỉnh có 138 xã đạt tiêu chí tổ chức sản xuất, chiếm 67,65% (tăng 17 xã so với năm 2018)... Doanh thu bình quân của HTX đạt khoảng 2.750 triệu đồng, lãi bình quân của HTX khoảng 98 triệu đồng.

Tổng số thành viên của HTX là 112.962 người, tổng số lao động làm việc thường xuyên đồng thời là thành viên trong HTX là 3.800 người. Thu nhập trung bình của lao động làm việc thường xuyên trong HTX đạt 35 triệu đồng/người/năm...

Theo tìm hiểu, tại Quảng Nam, nhiều HTX hoạt động theo Luật HTX mới đã chủ động ổn định ngành nghề và mở rộng sản xuất, kinh doanh nên đem lại hiệu quả lớn. Có thể kể đến HTX nông nghiệp Điện Quang, HTX nông nghiệp Đại Hiệp, HTX nông nghiệp Điện Ngọc I...

Điển hình là HTX nông nghiệp Ái Nghĩa (huyện Đại Lộc) - một trong những mô hình HTX hoạt động hiệu quả đã tác động vào phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương 

Thành lập tháng 9/1979, từ khi chuyển đổi hoạt động theo Luật HTX năm 2012, HTX nông nghiệp Ái Nghĩa ngày càng có chuyển biến rõ nét, mở ra nhiều ngành nghề kinh doanh có hiệu quả, đáp ứng nhu cầu của thành viên và giải quyết được nguồn lao động tại địa phương.

Ông Ngô Tấn – Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Quảng Nam cho biết: “HTX nông nghiệp Ái Nghĩa đã tổ chức được nhiều dịch vụ phục vụ cho thành viên và người dân trên địa bàn như giết mổ tập trung, sấy lúa, thủy lợi, sản xuất lúa giống F1, thu mua lúa gạo, sản xuất và cung ứng bánh tráng... Với hoạt động hiệu quả nên lợi nhuận sản xuất, kinh doanh của HTX tăng đều qua các năm. Nếu như năm 2014 đạt 211 triệu đồng, năm 2015 đã đạt 241 triệu đồng, năm 2018 là 280 triệu đồng và năm 2019 tăng lên 300 triệu đồng...”.

Một mô hình điển hình khác là HTX nông nghiệp Điện Ngọc I (thị xã Điện Bàn). Do kinh doanh đa ngành nghề nên HTX đã trở thành một trong những đơn vị có nhiều giải pháp phát triển theo HTX kiểu mới hiệu quả tại tỉnh Quảng Nam.

Tìm giải pháp gỡ vướng 

Lãnh đạo Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam cho rằng, một số HTX nông nghiệp sau khi chuyển đổi vẫn còn lúng túng trong định hướng hoạt động, phương thức sản xuất - kinh doanh nên chưa có sự thay đổi rõ rệt.

Nguyên nhân là các HTX này khi chuyển sang cơ chế mới đều ở điểm xuất phát thấp, cơ sở vật chất phục vụ sản xuất yếu kém, thiếu vốn hoạt động, nợ nần, không có bạn hàng, đối tác để liên doanh, liên kết nên chỉ tổ chức một số dịch vụ trên cơ sở các công trình từ HTX cũ.

Không chỉ vậy, năng lực quản lý của HĐQT còn yếu, thiếu tầm nhìn và thiếu kế hoạch sản xuất - kinh doanh. Ngoài ra, đa số thành viên HĐQT là người lớn tuổi, trình độ chuyên môn hạn chế nên không còn xông xáo, nhiệt huyết như trước. Vì vậy, hiệu quả mang lại còn thấp. 

“Có thể nói, kiến thức, kỹ năng lập chiến lược, kế hoạch sản xuất - kinh doanh và tìm kiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm đang là thách thức rất lớn đối với không ít HTX nông nghiệp sau khi chuyển đổi. Một số HTX không có điều kiện để tiếp tục hoạt động, không tháo gỡ được những khó khăn, vướng mắc nên có nguy cơ phải giải thể”, lãnh đạo Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh chia sẻ.

Bên cạnh đó, nhiều HTX còn hoạt động cầm chừng, dịch vụ còn đơn điệu, chưa xác định rõ phương án sản xuất – kinh doanh ngay từ đầu, nhất là ở những đơn vị có cán bộ quản lý tương đối lớn tuổi.

Vì vậy, trước yêu cầu của sản xuất hàng hóa theo cơ chế thị trường và áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng, người nông dân sản xuất nhỏ lẻ sẽ gặp vô vàn khó khăn. Theo đó, việc phát triển kinh tế hợp tác, HTX mà nòng cốt là HTX nông nghiệp là yêu cầu khách quan, cấp thiết để đảm bảo cho kinh tế nông nghiệp của tỉnh Quảng Nam phát triển bền vững.

Theo Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Nguyễn Ngọc Bảo, trong quá trình phát triển, nhất thiết tỉnh phải xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, HTX, các hộ nông dân theo chuỗi liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm.

“Thời gian tới, Quảng Nam cần tiếp tục củng cố, đổi mới mô hình HTX nông nghiệp cả về tổ chức, quản lý và hoạt động sản xuất - kinh doanh. Đẩy mạnh việc phát triển các loại hình dịch vụ mới phục vụ sản xuất và đời sống cho thành viên HTX và người dân trên địa bàn như thú y, bảo vệ thực vật, tiêu thụ nông sản, nước sạch nông thôn, vệ sinh môi trường... nhằm đem lại lợi ích cho thành viên, hộ nông dân và không ngừng tích lũy cho kinh tế tập thể, góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội” – Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam nhấn mạnh.

Đan Nam