Tại Diễn đàn “ Phát Triển các ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam trong bối cảnh các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới “ diễn ra ngày 30/3/2016, ông Atsusuke Kawada – Trưởng Văn phòng đại diện tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) - tại Hà Nội cho biết tình hình mua linh phụ kiện tại chỗ của các DN Nhật Bản tại Việt Nam năm 2015 là 32,1%, so tỷ lệ nội địa hóa của DN Nhật Bản đang hoạt động tại các nước lân cận như Trung Quốc là 64,7%, Thái Lan là 55,5%, Indonesia là 40,5%, Malaysia là 36,0% thì tỷ lệ nội địa hóa của Việt Nam là rất thấp.

Nội địa hoá chiếm 13,2%

Theo báo cáo điều tra của JETRO, dù Việt Nam có những nỗ lực nhưng tỷ lệ mua linh phụ kiện tại chỗ (nội địa hóa) vẫn thấp, nếu so với kết quả điều tra của năm 2010 là 22,4% thì có tăng 10%. Tuy nhiên, nếu so với kết quả điều tra của năm trước là 33,2% thì hoàn toàn không tăng.

Tiếp nữa, mặc dù nói tỷ lệ nội địa hóa là 32,1% nhưng trong đó, phần trăm mua từ các DN Nhật Bản đang hoạt động tại Việt Nam là 45,1%, từ DN Việt Nam là 41,2%, và phần còn lại 13,7% là mua từ các DN nước khác như Đài Loan…. Nếu tính phần trăm mua từ các DN Việt Nam với tỉ lệ nội địa 32,1% thì thực chất, tỷ lệ nội địa từ các DN Việt Nam chỉ không quá 13,2%.

Ông Atsusuke chia sẻ có nhiều doanh nghiệp tư nhân của Việt Nam đang rất chú tâm vào việc nâng cao độ tinh xảo và giá trị gia tăng cho các sản phẩm của công ty mình sản xuất.

Trường hợp của công ty 4P là một minh chứng tiêu biểu. 4P được biết đến là công ty đầu tiên được tham gia vào chuỗi SX và Giá trị toàn cầu của Tập Đoàn LG tại VN. Ông Hoàng Mạnh Trí – Giám đốc công ty, cho biết : “Để đặt được nhà máy của mình trong nhà máy của Tâp đoàn LG thật không dễ, chúng tôi đã phải cố gắng đi từng bước trong nhiều năm qua, khởi đầu bằng lắp ráp các sản phẩm cho TIVI LG tại Hưng Yên, sau tiến tới xây dựng nhà máy 4P đầu tiên của mình cũng tại Hưng yên,và trong năm 2015, sau những kiểm tra khắt khe của LG, chúng tôi đã được LG chấp thuận đầu_tư nhà_máy_của mình, sản xuất bản mạch điện tử trong chính nhà máy lớn của LG mới đầu tư tại KCN Tràng Duệ - Hải Phòng. Đến nay, chúng tôi đã hoàn toàn yên tâm về đầu ra và nhận được sự hỗ trợ_rất lớn từ LG, từ đào tạo công nhân tại Hàn Quốc, đến hỗ trợ kĩ thuật”.

Phát triển công nghiệp hỗ trợ được thực hiện nhanh hay chậm còn trông chờ vào vai trò quản lý của Nhà nước và sự tự vươn mình của các DN Việt.

Con số đáng suy ngẫm

Doanh nghiệp có được thành công như 4P không nhiều. Thực tế, tỷ lệ_các DN Việt tham gia_vào được chuỗi sản xuất, chuỗi giá trị của các sản phẩm công nghiệp nói chung, các sản phẩm cơ khí (trừ xe máy ), các sản phẩm điện tử, công nghệ thông tin... còn rất ít. Đa phần các sản phẩm trên đều được các DN FDI do các tập đoàn xuyên quốc gia như Samsung, LG, … đưa vào sản xuất tại VN để hoàn chỉnh sản phẩm XK của mình.

Với tình hình của các DNNVV hiện nay, và sự_chiếm lĩnh thị trường của các DN _FDI, sự chuyển giao công nghệ từ các DN FDI này cho các DN Việt thực sự không có. Trong các liên doanh chỉ có một vài kĩ sư người Việt_và họ được tiếp xúc một công đoạn rất nhỏ còn các công nhân cũng được thực hiện một nhiệm vụ cụ thể như chỉ may một cánh tay áo.

Có ý kiến chua xót rằng: “Sau này, khi các nhà máy FDI hưởng hết ưu đãi tại VN và đóng cửa nhà máy, các công nhân như vậy không có việc làm thì_việc tự may một cái_áo cho_mình cũng chưa chắc làm nổi”.

Theo ông Phan Đăng Tuất, Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược, Chính sách công nghiệp, hiện nay, số doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ mới chỉ chiếm không đến 1% số doanh nghiệp trong ba ngành chủ yếu là cơ_khí,điện tử và nhựa, con số này quá nhỏ và đáng suy nghĩ._

Vậy Nhà_nước có_cần tính đến việc vay vốn để mua công nghệ về_để hỗ trợ_các DN Việt tự làm, hoặc học tập công ty 4P nêu trên, các DN Việt tự xác định được mục tiêu, cách làm, tự vay vốn__ngân hàng… để tham gia được vào chuỗi sản xuất của chính các tập đoàn nước ngoài đang đầu tư tại VN…

Ông Phan Đăng Tuất cho rằng cần phải hành động để cho ra những “đứa bé” công nghiệp hỗ trợ chứ không phải chỉ là bàn về những doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đã có. Các bộ, ban ngành cần nghiên cứu những “lồng ấp” để cho ra đời nhiều hơn nữa các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ._

Thực tế, những năm qua, Chính Phủ đã ban hành nhiều chính sách ưu đãi cho lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, tạo “cú hích” cho ngành này phát triển mạnh mẽ. Đề án “Trợ giúp phát triển DN nhỏ và vừa trong lĩnh vực CNHT” đã giúp nhiều doanh nghiệp tiếp cận được với nguồn vốn ưu đãi.

Đại diện Ngân hàng Vietinbank cho biết: Đến nay, tổng dư nợ cho vay cho ngành CNHT tăng trưởng hàng năm, trong đó ngành Cơ khí – Chế tạo, lắp ráp ô tô, điện tử – tin học chiếm tỷ trọng nhiều nhất (hơn 50%), ngoài ra là các ngành Dệt may, Da giày, CN chế biến chế tạo… Dư nợ ngành Công nghiệp Chế biến chế tạo (03/2016) là hơn 135.000 tỷ đồng, trong đó CNHT chiếm trên 10%.

Song, theo các chuyên gia kinh tế, trong bối cảnh hội nhập, vấn đề trọng tâm hiện nay đối với công nghiệp hỗ trợ không chỉ là nguồn vốn mà chính là làm thế nào để tận dụng hiệu quả hàng loạt những cơ chế ưu đãi từ trung ương đến địa phương, nhằm cạnh tranh tối đa với khối ngoại.

Ông Atsusuke cho rằng, ngoài việc hỗ trợ về vốn, Chính phủ cần có những chính sách hỗ trợ tích cực đối với các công ty “thực sự muốn làm” của Việt Nam.

Câu hỏi phát triển công nghiệp hỗ trợ trong bối cảnh mới còn đó ,thực hiện nhanh hay chậm còn trông chờ vào vai trò quản lý của Nhà nước và sự tự vươn mình của các DN Việt trong giai đoạn tới với sự đồng hành của các Tân Bộ Trưởng.

Thanh Hoa - Hồng Minh