Việc chuyển mình từ mô hình mua sắm truyền thống sang hệ thống cửa hàng miễn thuế nội đô và các tổ hợp outlet đẳng cấp được kỳ vọng là "chìa khóa" để giải phóng tiềm năng, đưa hàng Việt trở thành bảo vật trong lòng du khách phương xa.

Khách đông nhưng doanh thu chưa "nhảy số"

Tính đến hết tháng 7, ngành du lịch cả nước đã đón 13,9 triệu lượt khách quốc tế, ghi nhận mức tăng trưởng 13,8% so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng về lượng khách là một thực tế đáng suy ngẫm khi doanh thu lại chưa đạt được kỳ vọng tương xứng. Một trong những nguyên nhân cốt yếu được xác định là do thói quen chi tiêu của khách quốc tế hiện nay bị giới hạn, chủ yếu tập trung tại các cửa hàng miễn thuế (duty-free shop) ở sân bay trước giờ xuất cảnh.

Câu chuyện của anh Đinh Ngọc Lăng (Hà Nội) là một ví dụ điển hình cho tâm lý mua sắm khi đi du lịch. Trong các chuyến đi Thái Lan, Trung Quốc hay Hàn Quốc, anh không ngần ngại chi hàng chục triệu đồng để mua thuốc xương khớp hay hồng sâm làm quà. Thế nhưng, ở chiều ngược lại, những "quốc bảo" của Việt Nam như sâm Ngọc Linh hay trà cổ thụ trăm năm trên đỉnh núi Tây Bắc vẫn còn rất xa lạ với bạn bè quốc tế.

Bà Kate Galloway, một du khách đến từ Australia, chia sẻ du khách rất muốn tìm mua những sản phẩm quà tặng cao cấp, mang đậm dấu ấn bản sắc Việt Nam. Tuy nhiên, việc tìm kiếm những mặt hàng này lại không hề dễ dàng, đặc biệt khi thời gian mua sắm miễn thuế của họ bị bó hẹp trong vài giờ ngắn ngủi tại sân bay trước khi rời đi.

Thực trạng này khiến mức chi tiêu bình quân của khách quốc tế đến Việt Nam hiện chỉ dao động trong khoảng 1.050 - 1.150 USD/người.

Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam Vũ Thế Bình nhận định trong cấu trúc chi tiêu của khách quốc tế, mua sắm luôn chiếm tỷ trọng lớn nhất. Nhìn sang các nước láng giềng, Thái Lan đã rất thành công khi để tập đoàn King Power vận hành chuỗi trung tâm miễn thuế ngay giữa lòng Bangkok, thu về hơn 3 tỷ USD/năm. Hàn Quốc thậm chí còn tạo ra một "đế chế" mua sắm với hệ thống cửa hàng miễn thuế nội đô (Downtown Duty-free) của Lotte và Shilla, đưa trải nghiệm mua sắm trở thành giá trị cốt lõi của du lịch và thu về hàng chục tỷ USD hằng năm.

Tại Việt Nam, sức mua của khách quốc tế dường như đang bị "khóa chặt" bởi rào cản không gian và thời gian. Trên cả nước chỉ có vài cửa hàng miễn thuế được cấp phép, chủ yếu tập trung tại các sân bay quốc tế lớn và một số khu kinh tế cửa khẩu. Tại TP.HCM, hoạt động này chỉ gói gọn trong sân bay Tân Sơn Nhất, thông qua hệ thống của SASCO.

Ông Trần Thế Dũng, Tổng giám đốc Vietluxtour, cho rằng dù khách du lịch là nguồn chi tiêu khổng lồ nhưng Việt Nam vẫn chưa giữ được dòng tiền này tại chỗ. Nhiều doanh nghiệp lữ hành vẫn chưa thực sự mạnh dạn đưa các điểm mua sắm vào lịch trình vì thiếu đi những trung tâm thương mại và hệ sinh thái dịch vụ đạt chuẩn quốc tế.

Cửa hàng miễn thuế chờ cú hích chính sách

Để giải quyết nút thắt này, Chính phủ đã ban hành Nghị định 273/2026/NĐ-CP về hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế, chính thức có hiệu lực từ ngày 21/8/2026. Đây được coi là cú hích quan trọng để thay đổi diện mạo ngành bán lẻ du lịch. Đồng thời, Bộ Công Thương cũng đang hoàn thiện Đề án Phát triển các mô hình outlet và cửa hàng miễn thuế tại Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước thông tin, theo đề án, đến năm 2045, hệ thống cửa hàng miễn thuế sẽ phủ kín toàn bộ các sân bay quốc tế và cửa khẩu lớn. Đặc biệt, mô hình này sẽ mở rộng vào nội đô các trung tâm du lịch lớn, phục vụ cả khách nội địa và khách ưu đãi miễn thuế. Mục tiêu quan trọng nhất là nâng tỷ lệ hàng Việt trong hệ thống này lên mức 30 - 40%, từ đó thúc đẩy giá trị xuất khẩu tại chỗ một cách mạnh mẽ.

Dưới góc độ doanh nghiệp, bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG), thẳng thắn chia sẻ những rào cản trong thực tế. Trước đây, IPPG từng đề xuất đưa Trung tâm thương mại Parkson tại TP.HCM và Tràng Tiền Plaza tại Hà Nội thành các cửa hàng miễn thuế dưới phố, nhưng kế hoạch này phải khép lại do không đạt được thỏa thuận về mặt bằng. Bà kiến nghị Chính phủ cần xây dựng cơ chế nền tảng như giao đất sạch cho nhà đầu tư với các ưu đãi tương tự như khu công nghiệp để thu hút các nguồn lực lớn.

Đồng quan điểm, Chủ tịch Tập đoàn BRG Nguyễn Thị Nga đề xuất Chính phủ cần tính tới việc triển khai hoàn thuế giá trị gia tăng điện tử ngay tại điểm bán trong nội đô để tăng trải nghiệm cho khách. Việc mở rộng không gian hoạt động ra ngoài sân bay, phát triển trong các khu thương mại tự do và đẩy mạnh bán hàng trực tuyến tích hợp thanh toán quốc tế là những bước đi cần thiết để "mở khóa" thị trường.

Du lịch Việt Nam chạm mốc kỷ lục gần 2,5 triệu khách quốc tế

Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Hà Văn Siêu nhấn mạnh nếu các bộ, ngành minh bạch được cơ chế về đất đai, đầu tư và hoàn thuế, cửa hàng miễn thuế sẽ trở thành một công cụ đắc lực để kéo dài thời gian lưu trú và tăng sức mua của du khách. Đây chính là bệ phóng cho chiến lược phát triển hàng hóa quốc gia và tạo bước chuyển mình lớn cho toàn ngành.

Tại đầu tàu kinh tế TP.HCM, trong 7 tháng đầu năm 2026, thành phố ước đón hơn 7,13 triệu lượt khách quốc tế, với tổng doanh thu du lịch đạt 237.466 tỷ đồng. Tuy nhiên, tiềm năng từ mua sắm nội đô vẫn còn bỏ ngỏ. Việc thí điểm các tổ hợp miễn thuế nội đô kết hợp công nghệ kiểm soát hiện đại không chỉ giúp thành phố giữ chân du khách mà còn góp phần thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Thanh Hoa