Giữa vùng tôm – lúa Vĩnh Phong, HTX Dịch vụ nông nghiệp Hiểu Phát (ở xã Vĩnh Phong, tỉnh An Giang) đang xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ. Thông qua các sản phẩm OCOP, nhãn hiệu và truy xuất nguồn gốc, HTX từng bước hình thành tài sản trí tuệ, nâng giá trị cho đặc sản địa phương.

Từ cánh đồng tôm – lúa đến hệ sinh thái OCOP

Những chuyển biến đó có sự đồng hành của các chính sách hỗ trợ về sở hữu trí tuệ. Từ đăng ký nhãn hiệu, chuẩn hóa quy trình đến truy xuất nguồn gốc và phát triển thương hiệu, các chính sách đang giúp HTX từng bước hình thành, bảo vệ và khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ.

HTX Hiểu Phát duy trì nhịp sản xuất sôi động với khu chế biến thủy sản hoạt động liên tục. Bên cạnh đó, khu sản xuất thủ công mỹ nghệ từ lục bình và bồn bồn góp phần tạo thêm việc làm cho lao động nữ địa phương.

Hiện HTX có 50 thành viên và tạo việc làm cho hơn 200 lao động, tăng mạnh so với năm 2020. Ngoài chế biến thủy sản, HTX còn sản xuất 10.000-15.000 sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ lục bình và bồn bồn mỗi tháng, góp phần tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương.

Song song đó, HTX phát triển khoảng 40ha lúa sạch kết hợp nuôi thủy sản theo mô hình tôm – lúa. Doanh thu hằng năm đạt khoảng 7,8 tỷ đồng.

Theo chị Lê Thị Kim Thoa, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Hiểu Phát, giá trị gia tăng không chỉ đến từ sản lượng mà còn từ thương hiệu được bảo hộ. Khi sản phẩm được chuẩn hóa và khai thác hiệu quả các chính sách hỗ trợ về sở hữu trí tuệ gắn với Chương trình OCOP, cơ hội tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại cũng rộng mở hơn.

Hiện HTX có 7 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao. Gồm tôm khô, khô cá lóc, khô cá kèo, mắm cá lóc, mắm tôm chua, dưa bồn bồn và nõn bồn bồn. Các sản phẩm này đã có mặt ở nhiều tỉnh, thành. Hệ thống phân phối trải dài từ miền Tây đến miền Bắc, trong đó có cả thị trường Hà Nội.

Việc tham gia Chương trình OCOP cũng mở ra cơ hội để HTX tiếp cận các chương trình hỗ trợ về sở hữu trí tuệ. Thông qua tư vấn đăng ký nhãn hiệu, chuẩn hóa bao bì và truy xuất nguồn gốc, các sản phẩm từng bước được định danh rõ ràng hơn trên thị trường, tạo nền tảng để phát triển thương hiệu lâu dài.

Sản vật địa phương thành tài sản có thể bảo vệ

Nếu trước đây sản phẩm nông sản chỉ được xem là hàng hóa tiêu dùng đơn thuần, thì nay cách tiếp cận đã thay đổi. Khi tham gia Chương trình OCOP, như chia sẻ của chị Thoa, HTX Hiểu Phát bắt đầu bước vào một hệ quy chuẩn mới. Sản phẩm không chỉ cần ngon, mà còn phải có câu chuyện, thương hiệu và khả năng truy xuất.

Khởi đầu từ sản phẩm tôm khô đạt OCOP 3 sao vào năm 2021, HTX này từng bước mở rộng danh mục sản phẩm OCOP, đồng thời chuẩn hóa quy trình sản xuất, hoàn thiện bao bì và nhãn mác. Những thay đổi này góp phần xây dựng thương hiệu, gia tăng giá trị và hình thành tài sản trí tuệ cho sản phẩm.

Đây cũng là những nội dung được các chương trình phát triển tài sản trí tuệ của Nhà nước khuyến khích đối với HTX và sản phẩm đặc trưng địa phương. Việc đầu tư vào nhận diện, truy xuất và bảo hộ nhãn hiệu không chỉ đáp ứng yêu cầu thị trường mà còn góp phần bảo vệ uy tín của sản phẩm trước nguy cơ bị làm giả hoặc sử dụng tên gọi thiếu kiểm soát.

OCOP vì vậy không chỉ là một chương trình xếp hạng. Nó đang trở thành “bệ nâng” cho nông sản bước vào thị trường chuyên nghiệp hơn. Trong đó, sở hữu trí tuệ đóng vai trò trung tâm. Đây là công cụ giúp định danh sản phẩm và bảo vệ giá trị thương hiệu.

Thực tế cho thấy nhiều sản phẩm nông sản Việt có chất lượng tốt nhưng khó phát triển bền vững vì thiếu bảo hộ thương hiệu. Khi không có nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn địa lý, sản phẩm dễ bị sao chép hoặc nhầm lẫn trên thị trường.

Chính vì vậy, các chính sách của Nhà nước về sở hữu trí tuệ đang đóng vai trò ngày càng quan trọng. Hiện nay, nhiều chương trình hỗ trợ được triển khai đồng bộ. Từ hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý, xây dựng thương hiệu OCOP, đến hỗ trợ tem truy xuất nguồn gốc và số hóa sản phẩm.

Những chính sách kể trên giúp HTX Hiểu Phát giảm chi phí ban đầu. Quan trọng hơn là tạo hành lang pháp lý để bảo vệ sản phẩm trong dài hạn. Khi sản phẩm có sở hữu trí tuệ, giá trị không còn chỉ nằm ở nguyên liệu. Nó nằm ở thương hiệu, uy tín và khả năng nhận diện trên thị trường.

HTX Hiểu Phát phát triển vùng nguyên liệu gắn với xây dựng thương hiệu, vận động nông dân tham gia cánh đồng lớn và canh tác lúa ST25 theo hướng hữu cơ, có liên kết tiêu thụ với doanh nghiệp. Đây là nền tảng để kiểm soát chất lượng đầu vào và phát triển tài sản trí tuệ một cách bền vững.

Chính sách đòn bẩy và bước chuyển sang thị trường lớn

Song song với các chính sách hỗ trợ phát triển OCOP và sở hữu trí tuệ, HTX Hiểu Phát còn được tiếp cận hơn 1,5 tỷ đồng vốn ưu đãi từ các chương trình hỗ trợ tài chính. Nguồn vốn này được đầu tư xe tải vận chuyển, máy sấy và mở rộng nhà xưởng, góp phần nâng cao năng lực chế biến và bảo quản sản phẩm.

Việc đầu tư hạ tầng cũng góp phần hoàn thiện chuỗi giá trị của tài sản trí tuệ. Một thương hiệu chỉ có thể phát triển bền vững khi chất lượng sản phẩm được duy trì ổn định, đáp ứng các tiêu chuẩn về chế biến, bảo quản và an toàn thực phẩm.

Đây là bước đầu quan trọng trong việc nâng cấp năng lực sản xuất. Trước đây, khâu vận chuyển và bảo quản còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

Sau đầu tư, quy trình chế biến được cải thiện rõ rệt. Sản phẩm ổn định hơn, ít phụ thuộc vào thương lái hơn. Song song đó, HTX đang đẩy mạnh chuyển đổi số trong kinh doanh. Các nền tảng như Facebook, Zalo và TikTok được sử dụng để quảng bá sản phẩm OCOP.

Livestream bán hàng cũng bắt đầu được triển khai. Đây là kênh giúp tiếp cận khách hàng nhanh hơn với chi phí thấp hơn. 

Khi kết hợp với nhãn hiệu đã được xây dựng, truy xuất nguồn gốc và hình ảnh sản phẩm đồng bộ, các nền tảng số trở thành công cụ quan trọng để khai thác tài sản trí tuệ. Thay vì chỉ bảo hộ trên giấy, thương hiệu được chuyển hóa thành giá trị kinh tế thông qua mở rộng thị trường và gia tăng nhận diện.

Trước xu hướng người tiêu dùng ngày càng coi trọng nguồn gốc và thương hiệu, chị Thoa cho biết HTX Hiểu Phát đẩy mạnh quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số. Đồng thời, HTX chuẩn bị đưa ra thị trường hai sản phẩm mới là tôm khô từ tôm lóng và tôm càng nhảy cấp đông, hướng tới mục tiêu đạt OCOP 4 sao.

Đây là bước nâng cấp quan trọng về tiêu chuẩn chất lượng và thị trường. Đáng chú ý, HTX đã ký kết với doanh nghiệp tại Tp.HCM để xuất khẩu tôm càng sang thị trường Trung Quốc. Sản lượng dự kiến từ 3 đến 5 tấn mỗi tháng.

Hướng tới mục tiêu OCOP 4 sao, HTX tiếp tục đầu tư hoàn thiện chất lượng, bao bì và thương hiệu cho các sản phẩm mới. Đây cũng là cách HTX khai thác hiệu quả các chính sách hỗ trợ về sở hữu trí tuệ để nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

Đó là bước chuyển từ thị trường nội địa sang thị trường quốc tế, mở ra cơ hội tăng giá trị sản phẩm. Chị Thoa cho rằng OCOP không chỉ là chứng nhận. Đó là “chìa khóa” giúp nông sản địa phương bước ra thị trường lớn hơn.

Để đi xa, sản phẩm không chỉ cần chất lượng mà còn cần thương hiệu được bảo vệ bằng sở hữu trí tuệ. Từ cánh đồng Vĩnh Phong, HTX Hiểu Phát đang cho thấy khi chính sách sở hữu trí tuệ trở thành đòn bẩy, sản phẩm OCOP không chỉ nâng giá trị và mở rộng thị trường mà còn tạo nền tảng để các HTX phát triển bền vững.

                                                                                 Thanh Bá