HTX làm giàu từ loại mỳ trứ danh ở Bắc Ninh
Không chỉ duy trì nghề làm mỳ Chũ đã được trao truyền qua nhiều thế hệ, HTX Mỳ Chũ Nam Thể (xã Nam Dương, Bắc Ninh) còn từng bước xây dựng mô hình sản xuất gắn với cộng đồng, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho hàng nghìn lao động địa phương.
Từ một nghề truyền thống ở miền núi, mỳ Chũ đang trở thành hàng hóa có sức cạnh tranh, mở rộng thị trường nhờ liên kết sản xuất và ứng dụng thương mại điện tử.
Ở xã Nam Dương, tỉnh Bắc Ninh, nghề làm mỳ Chũ không đơn thuần là hoạt động sản xuất hàng hóa mà còn gắn với tập quán lao động, kinh nghiệm và đời sống của người dân địa phương. Điều kiện khí hậu trong lành, nguồn nước sạch cùng sự cần cù, khéo léo của người dân đã tạo nên những sợi mỳ có độ dai, trong và hương vị đặc trưng.
Tuy nhiên, để một nghề truyền thống tồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường, việc duy trì kỹ thuật thủ công là chưa đủ. Sản phẩm phải có đầu ra ổn định, chất lượng đồng đều, thương hiệu được nhận diện và người lao động có thu nhập tương xứng với công sức bỏ ra. Đây cũng là hướng đi mà HTX Mỳ Chũ Nam Thể lựa chọn trong quá trình tổ chức sản xuất.
Theo ông Nguyễn Văn Nam, Giám đốc HTX Mỳ Chũ Nam Thể, đồng bào dân tộc thiểu số là lực lượng quan trọng, trực tiếp tham gia hầu hết các công đoạn sản xuất, từ lựa chọn gạo, tráng bánh, phơi sợi đến đóng gói thành phẩm. Nhờ sự khéo léo và kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm, người lao động địa phương góp phần giữ chất lượng và nét riêng của sản phẩm.
Quy mô Việc làm & Chuỗi Giá trị HTX Nam Thể
Chuyển hóa nguồn lực cộng đồng miền núi thành giá trị kinh tế bền vững
Phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số trực tiếp tham gia chuỗi sản xuất mỳ Chũ ngay tại quê hương.
Mức thu nhập có ý nghĩa tại địa bàn miền núi, giúp các gia đình nâng cao đời sống và ổn định sinh hoạt.
Tuyển chọn nguồn gạo chuẩn, giữ độ trong tự nhiên.
Kỹ thuật thủ công khéo léo tạo độ dai mộc mạc.
Tận dụng nắng gió và khí hậu trong lành miền núi.
Hoàn thiện bao bì, bảo quản thành phẩm bài bản.
Phụ thuộc tiêu thụ từng hộ, manh mún, người dân phải rời quê tìm kiếm sinh kế tại các đô thị.
Tạo việc làm tại chỗ, quy trình có phân công, định hướng thị trường và giữ gìn nghề truyền thống.
Điểm đáng chú ý là HTX đã tạo ra không gian sản xuất ngay tại địa phương, giúp người dân có việc làm mà không phải rời quê đi tìm kiếm sinh kế ở các đô thị. Thay vì sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc vào khả năng tiêu thụ của từng hộ, người dân có thêm cơ hội tham gia vào một quy trình sản xuất được tổ chức, có sự phân công và định hướng thị trường.
Đây là ý nghĩa quan trọng của mô hình kinh tế tập thể ở khu vực miền núi: kết nối nguồn lực trong cộng đồng, biến lợi thế lao động và nghề truyền thống thành giá trị kinh tế. Khi người dân có việc làm thường xuyên, nghề truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực trực tiếp phục vụ phát triển địa phương.
Tác động rõ nhất từ hoạt động của HTX Mỳ Chũ Nam Thể thể hiện qua số lượng việc làm và thu nhập mà nghề mỳ mang lại. Theo ông Nguyễn Văn Nam, hoạt động sản xuất mỳ Chũ hiện tạo việc làm cho khoảng 1.000 lao động địa phương, trong đó phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số.
Thời gian qua, thu nhập bình quân của lao động trong HTX đạt khoảng 9,5-10 triệu đồng/người/tháng. Với một địa bàn miền núi, đây là mức thu nhập có ý nghĩa, góp phần giúp nhiều gia đình cải thiện điều kiện sinh hoạt, đầu tư cho con cái học tập, chăm sóc sức khỏe và từng bước xây dựng cuộc sống ổn định hơn.
Không dừng lại ở việc tạo công ăn việc làm, HTX còn phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật, quản lý chất lượng và nâng cao ý thức bảo vệ thương hiệu. Qua đó, người lao động từng bước tiếp cận phương thức sản xuất bài bản hơn, hiểu rõ trách nhiệm của mình đối với chất lượng sản phẩm và uy tín chung.
Đây cũng là điểm khác biệt giữa việc tham gia HTX với lao động sản xuất đơn lẻ. Người dân không chỉ cung cấp sức lao động mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình tạo dựng giá trị sản phẩm. Khi thương hiệu phát triển, thị trường mở rộng, lợi ích kinh tế của hoạt động sản xuất cũng gắn chặt hơn với sinh kế của cộng đồng.
Có thể thấy, đóng góp của HTX không chỉ nằm ở doanh thu hay sản lượng mỳ tiêu thụ, mà còn ở khả năng chuyển hóa lợi thế bản địa thành việc làm và thu nhập. Với những địa bàn còn nhiều khó khăn, một mô hình sản xuất có khả năng thu hút lao động, duy trì nghề và tạo nguồn thu tại chỗ có ý nghĩa thiết thực đối với mục tiêu giảm nghèo bền vững.
Một trong những thách thức lớn đối với các HTX ở miền núi là khoảng cách địa lý, chi phí vận chuyển và khả năng tiếp cận thị trường. Ông Nguyễn Văn Nam cho biết, sản xuất tại địa bàn miền núi khiến HTX phải đối mặt với chi phí logistics cao, trong khi việc kết nối với các kênh tiêu thụ lớn còn hạn chế.
Kênh Phân phối & Chuyển đổi Số tại HTX
Vượt qua rào cản logistics miền núi nhờ thương mại điện tử và kết nối đa kênh
Đưa sản phẩm mỳ Chũ lên các sàn thương mại điện tử lớn nhằm mở rộng diện phủ sóng.
Quảng bá trực tiếp hình ảnh, câu chuyện sản phẩm đến cộng đồng người tiêu dùng.
Vượt qua ranh giới địa phương, tiếp cận người tiêu dùng tại các thành phố lớn.
Nâng cao ý thức kiểm soát chất lượng, gắn trách nhiệm cá nhân với thương hiệu chung.
Để tháo gỡ khó khăn, HTX Mỳ Chũ Nam Thể từng bước thay đổi cách thức tiếp cận khách hàng, không chỉ dựa vào các kênh phân phối truyền thống mà còn đẩy mạnh thương mại điện tử. Hiện khoảng 20-25% doanh thu của HTX đến từ hoạt động bán hàng trực tuyến. Sản phẩm được đưa lên nhiều sàn thương mại điện tử, đồng thời quảng bá qua các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo.
Việc mở rộng kênh bán hàng trực tuyến giúp sản phẩm vượt qua giới hạn của thị trường địa phương, tiếp cận người tiêu dùng ở các đô thị và nhóm khách hàng trẻ. Đây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu chuyển đổi phương thức kinh doanh của khu vực kinh tế tập thể, nhất là những HTX có sản phẩm đặc trưng nhưng hạn chế về nguồn lực phân phối.
Tuy nhiên, thương mại điện tử chỉ phát huy hiệu quả khi sản phẩm bảo đảm chất lượng, có nguồn gốc rõ ràng và duy trì được niềm tin của người tiêu dùng. Đối với mỳ Chũ, tình trạng hàng giả, hàng nhái, sản phẩm kém chất lượng gắn mác thương hiệu chung đang đặt ra nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của những cơ sở sản xuất chân chính.
Theo ông Nam, việc một số sản phẩm không bảo đảm chất lượng nhưng vẫn sử dụng tên gọi mỳ Chũ khiến người tiêu dùng khó phân biệt, đồng thời gây thiệt hại cho những người trực tiếp làm ra sản phẩm đúng quy trình. HTX mong muốn cơ quan chức năng tăng cường quản lý thị trường, xử lý nghiêm hành vi giả mạo thương hiệu, đồng thời hoàn thiện cơ chế bảo hộ chỉ dẫn địa lý và triển khai tem truy xuất nguồn gốc.
Đây không chỉ là yêu cầu bảo vệ quyền lợi của một HTX mà còn liên quan đến lợi ích của cả cộng đồng sản xuất. Khi thương hiệu được bảo vệ, sản phẩm có nguồn gốc minh bạch, người tiêu dùng có cơ sở lựa chọn, còn người lao động được bảo vệ thành quả từ công sức và kinh nghiệm nghề nghiệp.
4 Điểm nghẽn Cần Tháo gỡ & 4 Trụ cột Phát triển
Đồng bộ giải pháp từ cơ quan quản lý, chuẩn hóa nội bộ đến liên kết chuỗi giá trị
Địa bàn miền núi khiến chi phí logistics cao, tăng giá thành phân phối.
Khả năng tiếp cận và kết nối với các kênh tiêu thụ lớn còn hạn chế.
Yêu cầu giữ vững độ đồng đều của sản phẩm khi mở rộng quy mô sản xuất.
Nguy cơ từ hàng giả, hàng nhái kém chất lượng gắn mác mỳ Chũ.
Hoàn thiện cơ chế bảo hộ chỉ dẫn địa lý, dán tem truy xuất nguồn gốc minh bạch và xử lý nghiêm các hành vi làm hàng giả, bảo vệ quyền lợi cộng đồng người làm nghề.
Chuẩn hóa từng khâu sản xuất, kiểm soát nghiêm ngặt chất lượng đầu vào và đầu ra, đảm bảo từng mẻ mỳ xuất xưởng đồng đều về độ dai, trong và hương vị đặc trưng.
Chủ động kết nối với các đối tác logistics tối ưu chi phí và mở rộng hợp tác cùng các hệ thống phân phối uy tín, tạo đầu ra bền vững để mở rộng quy mô sản xuất.
Biến nghề truyền thống của cha ông thành nguồn lực kinh tế tại chỗ cho đồng bào dân tộc thiểu số, tạo động lực gắn bó với quê hương và dựng xây tương lai cộng đồng.
Thời gian tới, để mô hình phát triển lâu dài, HTX vẫn cần giải quyết những điểm nghẽn về chi phí vận chuyển, năng lực tiếp thị, chất lượng sản phẩm và bảo vệ thương hiệu. Việc mở rộng thị trường cần đi đôi với chuẩn hóa quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và tăng cường liên kết với các đơn vị phân phối. Khi đầu ra ổn định, HTX mới có điều kiện mở rộng sản xuất, duy trì việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động.
Ở góc độ rộng hơn, câu chuyện của Mỳ Chũ Nam Thể phản ánh vai trò của HTX trong phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Thay vì chỉ hỗ trợ người dân thông qua những chính sách riêng lẻ, mô hình HTX tạo ra một cơ chế để họ trực tiếp tham gia hoạt động kinh tế, khai thác lợi thế địa phương và từng bước nâng cao năng lực sản xuất.
Khi nghề truyền thống tạo được giá trị hàng hóa, người dân có thêm động lực gắn bó với quê hương; khi thị trường được mở rộng, cơ hội việc làm và thu nhập cũng được củng cố. Đó là cách HTX Mỳ Chũ Nam Thể kết nối bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế, biến nghề của cha ông thành sinh kế hôm nay và nền tảng cho sự phát triển của cộng đồng trong tương lai.