Từ lợi thế cây tre, HTX Thành Thái nâng giá trị nông sản địa phương
Thay vì chỉ khai thác và bán nguyên liệu thô, HTX Sản xuất đóng gói sản phẩm nông nghiệp, Thương mại và Dịch vụ Thành Thái (ấp Bình Trị 1, xã Tầm Vu, tỉnh Tây Ninh) lựa chọn hướng đi sâu vào chế biến măng tre, từng bước nâng giá trị nông sản địa phương.
Hai sản phẩm măng chua tỏi ớt và măng khô đạt chứng nhận OCOP 3 sao không chỉ mở thêm hướng tiêu thụ mà còn cho thấy vai trò của kinh tế tập thể trong tổ chức sản xuất, khai thác lợi thế bản địa và phát triển kinh tế nông thôn.
Thúc đẩy chế biến
Trong sản xuất nông nghiệp, việc tiêu thụ nguyên liệu thô thường khiến người sản xuất phụ thuộc nhiều vào biến động thị trường, giá cả và thương lái.
Khi tham gia vào khâu chế biến, nông sản có thêm giá trị gia tăng, thời gian bảo quản được kéo dài và khả năng tiếp cận người tiêu dùng cũng rộng hơn. Đây là hướng đi mà HTX Thành Thái đang theo đuổi với nguồn nguyên liệu măng tre sẵn có tại địa phương.
Thay vì dừng lại ở khâu khai thác, HTX đầu tư sơ chế, chế biến và đóng gói để hình thành những sản phẩm hoàn chỉnh. Hai mặt hàng chủ lực là măng chua tỏi ớt và măng khô đều là thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn gia đình, có nhu cầu tiêu dùng tương đối ổn định.
Việc được công nhận OCOP 3 sao tạo thêm cơ sở để HTX giới thiệu sản phẩm, xây dựng thương hiệu và từng bước mở rộng thị trường.
2 dòng sản phẩm măng tre của HTX
Đòi hỏi HTX tính toán kỹ chi phí nguyên liệu, năng lượng và nhân công để bảo đảm hiệu quả sản xuất.
Đáng chú ý, mỗi sản phẩm đều có quy trình chế biến và đặc tính riêng. Với măng chua tỏi ớt, HTX lựa chọn măng tươi đạt yêu cầu, bóc vỏ, loại bỏ phần già, cứng rồi thái lát.
Măng được ngâm muối khoảng 8 giờ để giảm vị đắng, sau đó rửa nhiều lần bằng nguồn nước sạch đã qua hệ thống lọc, luộc chín, tách nước trước khi phối trộn với tỏi, ớt. Thành phẩm được đóng gói trong bao bì thực phẩm, thuận tiện cho bảo quản, vận chuyển và sử dụng.
Trong khi đó, sản xuất măng khô đòi hỏi thời gian và lượng nguyên liệu đầu vào lớn hơn. Theo HTX, măng được sấy ở nhiệt độ 75-85 độ C trong khoảng 17 giờ. Trung bình 20 kg măng tươi mới thu được khoảng 1,4 kg măng khô thành phẩm. Tỷ lệ hao hụt lớn đặt ra yêu cầu tính toán kỹ chi phí nguyên liệu, năng lượng và nhân công để bảo đảm hiệu quả sản xuất.
Giải bài toán thị trường
Sự kết hợp giữa hai dòng sản phẩm giúp HTX khai thác nguồn nguyên liệu theo những hướng khác nhau. Măng chua tỏi ớt hướng đến sự tiện lợi trong chế biến món ăn hằng ngày, trong khi măng khô có ưu thế về thời gian bảo quản và khả năng sử dụng linh hoạt.
Qua chế biến, nguồn nguyên liệu địa phương không chỉ được tiêu thụ dưới dạng hàng hóa thô mà còn trở thành sản phẩm có quy cách, thương hiệu và giá trị thương mại rõ ràng hơn.
Theo ông Nguyễn Quốc Thới, Chủ tịch Hội đồng Quản trị HTX Thành Thái, phát triển sản phẩm không đơn thuần là tạo ra hàng hóa mà quan trọng hơn là xây dựng niềm tin với người tiêu dùng.
HTX chú trọng từng công đoạn, từ lựa chọn nguyên liệu đến chế biến thành phẩm, đồng thời từng bước cải thiện quy cách đóng gói và thông tin sản phẩm để nâng cao khả năng cạnh tranh.
“Chúng tôi xác định chất lượng là yếu tố quyết định để sản phẩm có thể phát triển lâu dài. Với măng chua tỏi ớt và măng khô, HTX cố gắng kiểm soát quy trình chế biến, bảo đảm đáp ứng yêu cầu của người tiêu dùng. Thời gian tới, chúng tôi tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, xây dựng thương hiệu và tìm kiếm thêm các kênh tiêu thụ phù hợp.
Chuỗi giá trị liên kết của HTX
Người Trồng Tre
Cung cấp nguồn măng tre tươi sẵn có tại địa phương; thoát khỏi sự phụ thuộc vào thương lái
HTX Thành Thái
Đầu tư sơ chế, chế biến, đóng gói, kiểm soát chất lượng và xây dựng thương hiệu OCOP 3 sao
Kênh Phân Phối
Các điểm bán, hệ thống phân phối thực phẩm, hội chợ xúc tiến và kênh thương mại điện tử
Người Tiêu Dùng
Tiếp cận sản phẩm có nguồn gốc minh bạch, đạt chuẩn an toàn và gây dựng niềm tin bền lâu
Câu chuyện của HTX Thành Thái phản ánh một chuyển biến đáng chú ý trong hoạt động của kinh tế tập thể: chuyển từ sản xuất, tiêu thụ nguyên liệu đơn lẻ sang tổ chức chế biến và phát triển sản phẩm theo nhu cầu thị trường. Thay đổi này có ý nghĩa không chỉ với hoạt động kinh doanh của HTX mà còn mở ra cơ hội cho người dân tham gia vào chuỗi giá trị nông sản.
Khi HTX đứng ra tổ chức các công đoạn sản xuất, kiểm soát chất lượng và tìm kiếm đầu ra, nguồn nguyên liệu tại địa phương có thêm kênh tiêu thụ.
Nếu xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định, HTX còn có điều kiện hình thành mối liên kết lâu dài với người trồng tre, tạo đầu ra cho sản phẩm măng và giảm sự phụ thuộc vào các giao dịch nhỏ lẻ. Đây cũng là nền tảng để phân chia lợi ích giữa các chủ thể tham gia chuỗi sản xuất, từ người cung cấp nguyên liệu đến đơn vị chế biến, phân phối.
Định hướng phát triển bền vững
Tuy nhiên, đạt chứng nhận OCOP 3 sao mới là bước khởi đầu. Thách thức lớn hơn nằm ở khả năng duy trì chất lượng đồng đều, kiểm soát chi phí và bảo đảm đầu ra ổn định.
Đặc biệt, với sản phẩm măng khô có tỷ lệ hao hụt cao, hiệu quả kinh doanh phụ thuộc đáng kể vào khả năng tổ chức nguồn cung và tối ưu quy trình chế biến. Nếu không có liên kết nguyên liệu, HTX khó chủ động sản lượng khi nhu cầu thị trường tăng.
Bên cạnh đó, thị trường thực phẩm ngày càng đặt ra yêu cầu cao về an toàn, truy xuất nguồn gốc, bao bì và tính minh bạch của thông tin sản phẩm.
Vì vậy, HTX cần tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất, nâng cấp thiết bị, chuẩn hóa khâu đóng gói và xây dựng phương án kiểm soát chất lượng. Việc cải tiến sản phẩm cũng cần gắn với nghiên cứu thị hiếu, thay vì chỉ tập trung vào năng lực sản xuất hiện có.
4 trụ cột nâng cao năng lực và phát triển bền vững
Vùng Nguyên Liệu & Liên Kết
Xây dựng vùng nguyên liệu ổn định
- Hình thành liên kết lâu dài với người trồng tre địa phương
- Chủ động nguồn cung ứng măng tươi khi thị trường tăng
- Giảm phụ thuộc vào các giao dịch mua bán nhỏ lẻ bấp bênh
Chuẩn Hóa Sản Xuất & Chất Lượng
Nâng cấp thiết bị và kiểm soát quy trình
- Tối ưu hóa quy trình sấy nhiệt để giảm thiểu chi phí hao hụt
- Chuẩn hóa khâu đóng gói và phương án kiểm soát chất lượng
- Đáp ứng tiêu chuẩn an toàn, truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin
Đa Dạng Hóa Kênh Phân Phối
Vươn xa khỏi phạm vi địa phương
- Duy trì và củng cố các điểm bán lẻ truyền thống và cửa hàng thực phẩm
- Tham gia hội chợ, sự kiện xúc tiến thương mại và kết nối cung - cầu
- Tận dụng nền tảng thương mại điện tử để tiếp cận tệp khách hàng rộng lớn
Đồng Hành Hỗ Trợ & Sinh Kế
Gắn kết cơ quan chuyên môn và người dân
- Nhận hỗ trợ từ Liên minh HTX tỉnh về kỹ thuật, quản trị và chuyển đổi số
- Phát triển thương hiệu bài bản thay vì chỉ dừng ở thủ tục OCOP
- Tạo thêm việc làm, tăng thu nhập và sinh kế ổn định cho lao động nông thôn
Mở rộng kênh phân phối là yêu cầu tiếp theo. Ngoài các điểm bán truyền thống, HTX có thể tận dụng hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại và hoạt động kết nối cung - cầu để tiếp cận hệ thống phân phối, cửa hàng thực phẩm và đối tác bán lẻ.
Các nền tảng thương mại điện tử cũng mở ra cơ hội đưa sản phẩm vượt khỏi phạm vi thị trường địa phương, tiếp cận nhóm khách hàng rộng hơn với chi phí quảng bá phù hợp.
Để những hướng đi này khả thi, sự đồng hành của các cơ quan chuyên môn và Liên minh HTX tỉnh có ý nghĩa quan trọng. Hỗ trợ về kỹ thuật chế biến, quản trị, xây dựng thương hiệu, chuyển đổi số và kết nối tiêu thụ sẽ giúp HTX nâng cao năng lực hoạt động, thay vì chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện hồ sơ chứng nhận sản phẩm OCOP.
Từ nguồn nguyên liệu tre sẵn có, HTX Thành Thái đang từng bước chứng minh khả năng tạo giá trị thông qua chế biến và tổ chức sản xuất. Hai sản phẩm OCOP 3 sao là kết quả ban đầu của quá trình khai thác lợi thế địa phương, đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển bài bản hơn về vùng nguyên liệu, chất lượng và thị trường.
Khi HTX kết nối được người sản xuất với khâu chế biến và tiêu thụ, giá trị tạo ra không chỉ nằm ở từng sản phẩm mà còn ở cơ hội việc làm, thu nhập và sinh kế ổn định hơn cho người dân nông thôn.