Gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu đang trở thành một yếu tố định hình lại thị trường nông sản. Như với ngành rau quả, trong nhận định mới đây, Ban chỉ đạo chất lượng, an toàn thực phẩm và phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng xung đột Trung Đông đang vừa tạo thách thức, vừa mở ra cơ hội cho xuất khẩu (XK) rau quả Việt Nam.

Cơ hội giữa “cơn lốc”

Như đánh giá của cơ quan này, gián đoạn các tuyến vận chuyển qua Biển Đỏ và kênh đào Suez do cuộc xung đột này đã ảnh hưởng đến dòng hàng từ châu Âu, châu Mỹ và Trung Đông sang châu Á. 

“Điều này khiến nguồn cung trái cây từ các nước như Chile, Peru, Ecuador vào thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, bị suy giảm, qua đó mở ra cơ hội để Việt Nam gia tăng XK sang các thị trường gần như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản”, Ban chỉ đạo chất lượng, an toàn thực phẩm và phát triển thị trường nhận định.

Dưới góc độ của một nhà XK rau quả hàng đầu Việt Nam, Phó chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Vina T&T Group, cho biết khi xảy ra chiến sự ở Iran thì việc XK rau quả sang thị trường Trung Đông gần như bị tê liệt. Bởi vì rau quả là ngành rất đặc thù, công nghệ bảo quản còn hạn chế nên không thể kéo dài ngày được.

Mặt khác, theo ông Tùng, việc XK sang thị trường EU hay Bờ Đông của nước Mỹ cũng gặp khó khăn do thời gian bảo quản kéo dài. Nếu như trước đây, thời gian vận chuyển chỉ khoảng 30 ngày thì hiện tại phải là 45 - 50 ngày.

“Với những loại trái cây mà khả năng bảo quản dưới 50 ngày hầu như không thể đi được vào thị trường EU hay Bờ Đông nước Mỹ”, ông nói.

Hơn thế nữa, theo vị Phó chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, XK rau quả còn bị ảnh hưởng bởi giá nhiên liệu leo thang, phụ phí chiến tranh cũng tăng, các hãng hàng không lại hạn chế chở mặt hàng nặng như trái cây nên dẫn đến hủy nhiều chuyến.

Mặc dù chiến sự tại Trung Đông tạo ra tác động tiêu cực, ông Tùng vẫn lạc quan khi một số thị trường khác vẫn duy trì sự ổn định và tăng trưởng. Thị trường Trung Quốc, Australia, Bờ Tây Mỹ vẫn tiếp nhận rau quả Việt Nam mà không gặp rào cản vận tải biển. 

Điều này khẳng định rằng, nếu biết định hướng đúng, DN Việt hoàn toàn có thể chuyển dịch XK sang những thị trường tiềm năng, giảm phụ thuộc vào các khu vực đang chịu ảnh hưởng xung đột.

“Nhìn chung, XK rau quả của Việt Nam có bị tác động tiêu cực từ chiến sự Iran nhưng không đến nỗi quá lớn. Tuy nhiên, những thị phần ở Trung Đông hay EU trong thời điểm này cần chuyển sang những thị trường mới tiềm năng”, ông Tùng chia sẻ.

Trao đổi với VnBusiness bên lề triển lãm quốc tế ngành lương thực, thực phẩm Tp.HCM lần thứ 5 (HCMC Foodex 2026) diễn ra ngày 15/4, ông Nguyễn Đình Tùng nhấn mạnh việc mở rộng tầm ảnh hưởng XK là nhiệm vụ cấp bách với ngành rau quả nói riêng và nông sản thực phẩm Việt nói chung trong bối cảnh địa chính trị biến động và gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. DN cần chủ động tham gia các hoạt động kết nối giao thương quốc tế để duy trì và mở rộng thị trường.

Như tại HCMC Foodex 2026, các DN Việt được hỗ trợ kết nối với các tập đoàn bán lẻ hàng đầu như Lotte Group, AEON, Central Retail, MM Mega Market… và 50 nhà mua hàng quốc tế đến từ Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Malaysia, Singapore,Thái Lan, Brunei.

Mở rộng tầm ảnh hưởng là “sống còn”

Mở rộng tầm ảnh hưởng XK không chỉ là vấn đề của DN nông sản thực phẩm mà còn là chiến lược quốc gia. Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch thường trực UBND Tp.HCM, cho biết Thành phố đã tiếp tục triển khai nhiều giải pháp thiết thực và quyết liệt để hỗ trợ DN nông sản thực phẩm thực hiện hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu. Cụ thể là với HCMC Foodex 2026 sẽ thiết lập khoảng hơn 2.000 cuộc hẹn kết nối. Mỗi cuộc kết nối đều được sắp xếp dựa trên nhu cầu kinh doanh của các DN, đảm bảo mức độ phù hợp và tối đa hóa kết quả kinh doanh.

Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Tp.HCM (ITPC), nhận định các DN trong ngành hàng nông sản thực phẩm Việt đang có cơ hội để tái định vị vai trò trong chuỗi giá trị quốc tế. Hiện nay, kim ngạch XK nông lâm thủy sản của Việt Nam đã vượt 50 tỷ USD mỗi năm, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia XK lớn trên thế giới.

Để tận dụng cơ hội từ gián đoạn chuỗi cung ứng, các DN nông sản thực phẩm cần tập trung vào 3 trụ cột chiến lược.

Thứ nhất là nâng cấp sản phẩm: Đầu tư vào chế biến sâu, đóng gói tiện lợi, bảo quản tốt để tạo giá trị gia tăng. Các sản phẩm chất lượng cao sẽ tăng khả năng cạnh tranh, không chỉ về giá mà còn về thương hiệu và uy tín.

Thứ hai là xây dựng thương hiệu quốc tế: Chứng nhận chất lượng, minh bạch trong sản xuất và vận hành, áp dụng truy xuất nguồn gốc để tạo niềm tin cho đối tác quốc tế.

Thứ ba là ứng dụng công nghệ: Sử dụng công nghệ quản lý chuỗi cung ứng, logistics thông minh, hệ thống truy xuất nguồn gốc để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe tại thị trường XK.

Các đối tác quốc tế ngày nay không còn tìm kiếm nhà cung cấp có chi phí thấp nhất, mà ưu tiên những DN có khả năng vận hành ổn định, minh bạch và sẵn sàng cải tiến. Đây chính là cơ hội để DN Việt Nam chuyển từ cạnh tranh về giá sang cạnh tranh về chất lượng, giá trị và uy tín.

Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Tp.HCM (ITPC)

Vị phó giám đốc ITPC lưu ý các DN về giá trị gia tăng vẫn còn tập trung ở phân khúc trung bình, mức độ chế biến sâu chưa cao. Vì vậy, việc đầu tư vào tiêu chuẩn, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là hướng đi mang tính chiến lược lâu dài.

Bà Quyên cũng chỉ rõ các thị trường XK đang chuyển từ cơ chế khuyến khích sang yêu cầu bắt buộc, đặc biệt trong các nội dung như truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn, cũng như kiểm soát phát thải trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Điều này đòi hỏi DN không chỉ đáp ứng tiêu chuẩn, mà còn phải duy trì và chứng minh năng lực tuân thủ một cách minh bạch, ổn định.

Theo giới chuyên gia, để mở rộng tầm ảnh hưởng toàn cầu đòi hỏi ngành hàng nông sản thực phẩm Việt phải đa dạng hóa thị trường. Tức là không phụ thuộc vào một hoặc hai thị trường lớn, mà mở rộng sang những thị trường mới.

Giữa “cơn lốc” toàn cầu, ngành hàng nông sản thực phẩm Việt không thể chậm chân, mà đứng trước thời khắc vàng để chuyển mình, từ cạnh tranh về số lượng, giá cả sang cạnh tranh về chất lượng, giá trị và sự bền vững. Những DN tiên phong sẽ không chỉ giữ vững thị trường truyền thống mà còn mở ra các kênh XK mới, nâng tầm vị thế trên thị trường quốc tế.

Thế Vinh