Tại buổi làm việc triển khai công tác ngân hàng, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Phạm Đức Ấn khẳng định sự ổn định của tỷ giá là một điểm sáng lớn trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động. Việc đồng Việt Nam (VND) duy trì vị thế ổn định trong khu vực và trên thế giới đã tạo dựng niềm tin cho dòng vốn đầu tư nước ngoài, thể hiện qua kết quả giải ngân vốn FDI rất tích cực trong 9 tháng đầu năm.

Điểm tựa từ sự ổn định của đồng nội tệ

Tại họp báo quý III/2026, ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ, NHNN nhấn mạnh tỷ giá luôn là trọng tâm theo dõi chặt chẽ của nhà điều hành nhằm ngăn chặn áp lực giá từ bên ngoài truyền vào thị trường trong nước.

Thời điểm đó, VND tăng khoảng 1,12% so với USD. Trong khi chỉ số DXY tăng hơn 4% từ đầu năm và vượt mốc 102 điểm, khiến nhiều đồng tiền chủ chốt cùng các đồng tiền châu Á như yen Nhật, euro, bảng Anh, ringgit Malaysia hay rupiah Indonesia sụt giảm từ 2% đến 7%, thì việc giữ vững giá trị VND được đánh giá là thành công rất lớn của chính sách tiền tệ.

Thực tế thị trường gần đây tiếp tục ghi nhận đà hạ nhiệt. Ngày 20/10, giá USD bán ra tại Vietcombank chạm mức 26.080 đồng/USD, giảm 275 đồng so với đầu năm, đồng nghĩa VND đã tăng giá 1,06% so với đồng bạc xanh. Tỷ giá liên ngân hàng kết thúc tuần qua chốt ở 25.893 VND/USD, còn thị trường tự do giao dịch quanh mức 26.020 - 26.120 VND/USD. 

Tính đến cuối tháng 9/2026, tỷ giá liên ngân hàng đứng ở mức 25.964 VND/USD, giảm 1,17% so với cuối năm ngoái và giảm 0,4% so với cuối tháng 8,  đánh dấu tháng giảm thứ năm liên tiếp và đang hướng đến tháng giảm thứ sáu. Cùng với đó, tỷ giá tự do cũng giảm nhẹ 0,1% so với cuối tháng 8 nhờ sự hỗ trợ bởi giá vàng quốc tế giảm khoảng 6% trong tháng, giúp giảm nhu cầu USD phục vụ cho việc nhập khẩu vàng trong nước.

Mặc dù diễn biến tỷ giá từ đầu năm đến nay tốt hơn kỳ vọng ban đầu, các chuyên gia cảnh báo áp lực có thể sớm quay trở lại. Nhóm phân tích tại Công ty chứng khoán MBS nhận định đồng USD có khả năng mạnh lên trong các tháng cuối năm do giá dầu neo cao gây sức ép lên lạm phát, củng cố khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) duy trì lãi suất ở mức cao.

Dù vậy, VND vẫn có những điểm tựa hỗ trợ từ mặt bằng lãi suất cao trong nước, dòng vốn FDI dồi dào và việc thâm hụt thương mại dần thu hẹp khi nguyên liệu nhập khẩu được chế biến để xuất khẩu vào mùa cao điểm. MBS dự báo tỷ giá USD/VND cuối năm 2026 sẽ dao động trong khoảng 26.800 đến 27.000 đồng/USD, tương ứng mức tăng 2% đến 2,8% so với đầu năm.

Đồng quan điểm về diễn biến tích cực của tỷ giá, ông Huỳnh Duy Sang, Giám đốc Khối Thị trường Tài chính Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), lưu ý nhu cầu ngoại tệ cuối năm sẽ gia tăng khi nền kinh tế bước vào chu kỳ đầu tư mới và nhập khẩu nguyên vật liệu. Mặt khác, sức mua của thị trường quốc tế có thể bị ảnh hưởng bởi môi trường lãi suất cao tại Mỹ, tác động đến nguồn thu xuất khẩu. Điểm tựa lớn cho cán cân ngoại tệ lúc này là dòng kiều hối và sự phục hồi của các đơn hàng xuất khẩu tương lai.

Chủ động khóa rủi ro để bảo toàn lợi nhuận

Theo ông Huỳnh Duy Sang, tỷ giá có thể không biến động quá lớn nếu tính trên cả năm, nhưng những đợt trồi sụt bất thường trong ngắn hạn vẫn có thể gây tổn thất nặng nề. Doanh nghiệp nhập khẩu phải thanh toán đúng thời điểm tỷ giá leo cao sẽ chịu đội chi phí đầu vào, trong khi doanh nghiệp xuất khẩu nhận tiền khi tỷ giá xuống thấp sẽ bị giảm doanh thu quy đổi. 

Ông Sang phân tích thêm, doanh nghiệp hiện còn phải đối mặt với nhiều biến số khác như thị trường tiêu thụ, chi phí vốn hay logistics. Khi áp lực vận hành đè nặng, chỉ một biến động tỷ giá rơi đúng thời điểm thanh toán hoặc nhận tiền cũng đủ gây tác động đáng kể đến biên lợi nhuận. Do đó, doanh nghiệp không nên phụ thuộc vào các dự báo thị trường mà cần xác định rõ nhu cầu ngoại tệ và thời hạn thanh toán để xây dựng phương án tự bảo vệ.

Trước thực tế này, chuyên gia Tài chính - Ngân hàng, TS. Nguyễn Trí Hiếu khuyến nghị các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là nhóm nhập khẩu, cần quan tâm và chủ động sử dụng hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ với ngân hàng. Công cụ này cho phép doanh nghiệp thỏa thuận trước tỷ giá và lượng ngoại tệ cần mua cho các mốc thanh toán sau 30, 60 hoặc 90 ngày. Nhờ xác định trước chi phí mua ngoại tệ, doanh nghiệp có thể chủ động lập ngân sách và bảo vệ dòng tiền, tránh bị động trước những cú sốc đảo chiều thị trường khi giá dầu, diễn biến địa chính trị và kinh tế Mỹ còn nhiều ẩn số.

Fed "bẻ lái" lãi suất và phép thử cho tỷ giá USD/VND

Tỷ giá trung tâm xô đổ đỉnh lịch sử trước giờ Fed định đoạt lãi suất

Dù vậy, TS. Hiếu cũng lưu ý hợp đồng kỳ hạn luôn đi kèm các điều kiện cùng chi phí liên quan, đồng thời tỷ giá kỳ hạn có thể khác biệt so với tỷ giá giao ngay tại thời điểm ký kết. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động trao đổi kỹ với ngân hàng để tính toán giá vốn và chọn công cụ sát với nhu cầu thanh toán thực tế.

Để hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó biến động, nhiều ngân hàng đã tích hợp giải pháp phòng ngừa rủi ro trên nền tảng số. Điển hình như ACB triển khai tính năng FX ONE trên nền tảng ACB ONE BIZ cùng hợp đồng kỳ hạn FX Forward, giúp doanh nghiệp vừa theo dõi dữ liệu thị trường vừa thực hiện giao dịch trực tuyến nhằm chủ động hoạch định dòng tiền. 

Theo ông Huỳnh Duy Sang, bản chất của các công cụ này không phải để đoán đỉnh đáy tỷ giá hay tìm kiếm mức giá tốt nhất, mà là nâng cao năng lực ứng phó trước các biến động bất ngờ. Ông cũng nhấn mạnh vai trò của ngân hàng cần mở rộng sang đồng hành và tư vấn các giải pháp phù hợp với đặc thù từng chu kỳ kinh doanh.

Biến động thị trường là điều tất yếu, nhưng sau khó khăn luôn có những doanh nghiệp biết tận dụng cơ hội để bứt phá. Vì vậy, bên cạnh việc quản trị rủi ro, doanh nghiệp cần duy trì tinh thần lạc quan, thích ứng linh hoạt để tiếp tục tìm kiếm động lực tăng trưởng.

Huyền Anh