Để đối phó với chiến thuật “đồng tiền đi trước” của Trung Quốc, Nhật Bản quyết định “tăng tốc” giải ngân tín dụng và chấp nhận mảo hiểm.

Nhật Bản phải thôi “chậm chắc”

Tranh thủ diễn đàn tại hội nghị thượng đỉnh thường niên của lãnh đạo các nước khu vực châu Á - Thái Bình Dương, được tổ chức ở Kuala Lumpur cuối tuần vừa qua, Trung Quốc đã cam kết sẽ bổ sung thêm 10 tỷ USD vào khoản vay dành cho các nước Đông Nam Á nhằm cải thiện cơ sở hạ tầng. Trong khi đó, Nhật Bản cũng tuyên bố giảm một nửa thời gian xét duyệt hồ sơ tín dụng cơ sở hạ tầng và sẵn sàng chấp nhận mạo hiểm tài chính.

Gần đây nhất, nhà thầu Trung Quốc đã vượt qua đối thủ Nhật Bản để giành được một dự án xây dựng đường sắt cao tốc trị giá 5 tỷ USD ở Indonesia, sau khi “hào phóng” với một gói tín dụng không yêu cầu chính phủ Indonesia phải đứng ra bảo lãnh.

Sắp tới, Nhật - Trung còn tiếp tục làm đối thủ của nhau, khi đấu thầu một số dự án đường sắt cao tốc khác, trong đó có dự án nối liền Kuala Lumpur và Singapore, cũng như nhiều dự án cảng biển, nhà máy điện và cơ sở hạ tầng trong khu vực Đông Nam Á.

Nhận ra điểm bất lợi, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe từng tuyên bố rằng chương trình hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) của nước này cần phải bắt kịp với tốc độ phát triển và sự thay đổi nhanh chóng của châu Á. Cụ thể, ông Abe hứa hẹn sẽ rút ngắn đáng kể thời gian xử lý hồ sơ vay ODA xuống còn 1,5 năm so với 3 năm như hiện nay, đồng thời cân nhắc gỡ bỏ yêu cầu về bảo lãnh thanh toán của chính phủ tiếp nhận khoản vay.

Bản thân giới chức Nhật Bản cũng phải thừa nhận rằng Tokyo cần phải khẩn trương hơn trong việc giành lấy và thực hiện các dự án cơ sở hạ tầng ở châu Á, thay vì cứ “đủng đỉnh” với quy trình thủ tục của mình và nói quá nhiều về ưu thế chất lượng, an toàn hay bảo vệ môi trường… so với “hàng Trung Quốc”.

Nhật Bản càng không thể lơ là, bởi Bắc Kinh đã cam kết đẩy mạnh hợp tác kinh tế với Đông Nam Á cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, khi Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường hứa hẹn bổ sung 10 tỷ USD cho vay đầu tư cơ sở hạ tầng, cũng như mạnh tay viện trợ cho các nước kém phát triển trong khu vực này.

Mở rộng không gian kinh tế

Song hành với những xích mích trên biển, Trung Quốc còn cạnh tranh với Nhật Bản và một số nước Đông Nam Á như Malaysia, Philippines và Việt Nam trong việc thiết lập một phạm vi ảnh hưởng về kinh tế.

Malaysia, Việt Nam, Nhật Bản và Mỹ đều nằm trong số 12 quốc gia thành viên của Hiệp định đối tác chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP), được lập ra với mục tiêu thúc đẩy thương mại và đầu tư trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Trong khi đó, Bắc Kinh rất sốt sắng với ý tưởng đối trọng là Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) lấy khối Đông Nam Á làm trung tâm, với ít yêu cầu hơn về tự do hóa kinh tế. Tuy nhiên, khả năng RCEP có thể kết thúc đàm phán vào cuối năm nay dường như bất khả thi, bởi Malaysia, nước đảm nhận cương vị Chủ tịch ASEAN năm 2015, tiết lộ vẫn còn “nhiều thách thức” khiến quá trình đàm phán phải kéo dài sang năm sau.

Tại diễn đàn APEC tổ chức ở Manila, Phillipines, trước đó vài ngày, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã phát biểu rằng việc xuất hiện nhiều hiệp định thương mại có thể dẫn đến tình trạng “phân tán manh mún”. Không rõ là ông Tập Cận Bình có hàm ý cả TPP hay không, nhưng bất chấp quan điểm đó, kể từ khi TPP tuyên bố kết thúc đàm phán, hôm 5/10, một loạt quốc gia Đông Nam Á như Indonesia hay Philippines đều bày tỏ mong muốn được gia nhập.

Tuy nhiên, bên cạnh thái độ hào hứng, vẫn còn đó những cảm giác chập chờn lo lắng về tình hình kinh tế của những nước nêu trên, cộng với việc phải thuyết phục quốc hội 12 quốc gia TPP phê chuẩn để nó có hiệu lực thì sớm nhất cũng phải vài năm nữa TPP mới có thể đón nhận thêm thành viên mới.

Hùng Anh