Tại Hội nghị Phát triển chăn nuôi gia cầm mới diễn ra, ông Nguyễn Quốc Toản, Quyền Cục trưởng Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản, cho biết với dân số 97,2 triệu người (năm 2019) và nền kinh tế tăng trưởng ổn định, Việt Nam là thị trường vô cùng tiềm năng của ngành chăn nuôi gia cầm. So với các nước trong khu vực, Việt Nam tiêu thụ thịt gà ở mức chưa nhiều và còn có xu hướng tăng cao.

Lo thịt ngoại lấn át

Sản lượng ngành gia cầm của Việt Nam chủ yếu phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng nội địa, nhưng mỗi năm Việt Nam vẫn phải chi một khoản ngoại tệ không nhỏ để nhập khẩu (NK) sản phẩm gia cầm. Cụ thể, năm 2018, NK gia cầm đạt kim ngạch hơn 204 triệu USD, trứng gần 7 triệu USD. Trong khi đó, xuất khẩu (XK) gia cầm chỉ đạt hơn 30 triệu USD, trứng hơn 5 triệu USD.

So với các nước trong khu vực và thế giới, sản lượng tiêu thụ trứng gà của người dân Việt Nam còn rất thấp, chỉ ở mức 89 quả/người/năm. Trong khi đó, ở các nước láng giềng như Thái Lan hay Indonesia, sản lượng này ở mức 125 – 340 quả. Ngoài ra, ngành sản xuất bánh kẹo, thực phẩm chế biến trong nước cũng đang phát triển, đẩy tăng nhu cầu trứng gia cầm các loại.

Các dự báo cũng cho thấy việc sản xuất và tiêu thụ trứng sẽ tăng mạnh trong những năm tới vì Việt Nam đang có tốc độ tăng trưởng và hội nhập nhanh vào nền kinh tế quốc tế.

Như vậy, xét cả về thịt gia cầm và trứng, thị trường trong nước vẫn còn nhiều dư địa để các doanh nghiệp (DN) khai thác. Tuy nhiên, đến nay, tiềm năng còn bỏ ngỏ.

Ts. Nguyễn Thanh Sơn, Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi Gia cầm Việt Nam, cho rằng một thực tế trong sản xuất chăn nuôi gia cầm hiện nay là chi phí đầu vào còn cao (thức ăn, con giống, thuốc thú y) dẫn đến giá thành sản phẩm cao, sức cạnh tranh yếu.

Nếu so với các nước trong khu vực, giá thức ăn ở Việt Nam thường cao hơn 10 – 15% do đầu vào sản xuất thức ăn phụ thuộc phần lớn vào nhập khẩu nguyên liệu. Năng suất vật nuôi cũng còn thấp so với các nước tiên tiến.

Trong khi đó, ngành chăn nuôi gia cầm Việt Nam phải cạnh tranh gay gắt ngay trong thị trường nội địa với các sản phẩm nhập khẩu giá rẻ hơn. Sản phẩm thịt gia cầm nhập khẩu từ một số nước như Canada, Mexico, Malaysia có nguy cơ gia tăng khi thuế giảm xuống 0% theo lộ trình của Hiệp định Đối tác Toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Trong ngắn hạn, do phần lớn người Việt vẫn có thói quen tiêu dùng thịt tươi, thịt ấm nhiều hơn thịt đông lạnh nên tác động của CPTPP đối với sản xuất trong nước có thể chậm lại.

Tuy nhiên, trong trung và dài hạn, khi thịt gà đông lạnh được nhiều người tiêu dùg chấp nhận rộng rãi, sản xuất trong nước sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc cạnh tranh với các sản phẩm thịt NK. Hậu quả là tăng trưởng sản xuất gia cầm có thể chậm lại trong vài năm tới.

Ưu tiên sản phẩm lợi thế

Trước thực tế trên, ông Sơn cho rằng để ngành chăn nuôi gia cầm phát triển ổn định, cần quy định rõ vùng khuyến khích chăn nuôi, vùng hạn chế chăn nuôi và vùng cấm hoàn toàn chăn nuôi; từng bước hạn chế chăn nuôi theo phong trào, tự phát dẫn đến tình trạng "được mùa mất giá".

Đồng thời, có chính sách thu hút đầu tư ở các khu vực khuyến khích sản xuất chăn nuôi, xác định được quy mô phát triển cho từng vùng miền và cho từng địa phương trong trung hạn cũng như dài hạn, đảm bảo về môi trường.

Điều chỉnh lại cơ cấu chất lượng đàn giống, phương thức chăn nuôi phù hợp với từng phân khúc thị trường. Cần chú trọng đầu tư các sản phẩm gia cầm mà các địa phương có lợi thế, xây dựng thương hiệu, tạo lợi thế cạnh tranh cho sản phẩm.

Cùng với đó, ông Nguyễn Quốc Toản cũng cho rằng cần chia phân khúc khi xác định thị trường mục tiêu cho sản xuất và kinh doanh sản phẩm gia cầm: gia cầm ngoài gà (vịt – ngan – ngỗng) là nhóm sản phẩm chưa bị cạnh tranh bởi hàng nhập khẩu, gà lông màu là thế mạnh của sản xuất trong nước.

Đối với phân khúc còn lại, cần phân loại sản phẩm để hướng tới các đối tượng tiêu dùng khác nhau (ức gà, lườn gà hướng tới XK vì người tiêu dùng các nước ưa chuộng nên có giá cả rất cao; thịt đùi, cánh gà hướng tới người tiêu dùng trong nước).

Đồng thời, đầu tư nhiều hơn các nhà máy sản xuất và chế biến gia cầm theo tiêu chuẩn 3F (thức ăn chăn nuôi – trang trại – thực phẩm)…

Theo ông Nguyễn Xuân Cường, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT, thịt lợn và thịt gia cầm (chủ yếu là gà) chiếm tới 90% nhu cầu tiêu thụ thịt hàng năm của cả nước. Trong bối cảnh dịch tả lợn châu Phi đang diễn biến phức tạp và có thể dai dẳng, khôi phục ngành hàng thịt lợn sẽ còn lâu dài. Nếu 2 – 3 năm tới, ngành hàng thịt lợn trong nước mới có thể khôi phục được hoàn toàn sản xuất thì nguy cơ thịt lợn, thịt gia cầm nước ngoài NK vào Việt Nam sẽ tăng cao.

Vì vậy, việc đẩy mạnh chăn nuôi gia cầm, nhất là gà không chỉ đóng vai trò thay thế cho nhu cầu thịt lợn trong nước mà còn hướng tới XK trong tương lai. Tuy nhiên, thúc đẩy sản xuất gia cầm phải theo quy hoạch, không phát triển tràn lan.

Với từng quy mô ngành hàng phải định dạng được thị trường, tránh lặp lại tình trạng cung vượt cầu. Cùng với đó là đẩy mạnh các mô hình liên kết trong sản xuất để hạ giá thành sản phẩm.

Thy Lê