Trong điều kiện biến đổi khí hậu hiện nay, việc canh tác, sản xuất nông nghiệp của người dân xã Phương Viên gặp không ít khó khăn do thiếu nguồn nước, dịch bệnh nhiều làm năng suất lúa không cao. Để hạn chế dịch bệnh, thu được lượng lúa đã định ra, người dân không ngần ngại sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật khác nhau.Nhiều người cũng không chú trọng đến quy trình, liều lượng nên môi trường đất ngày càng bị thoái hóa, không khí và nước cũng bị ô nhiễm.

Lợi ích kinh tế và môi trường

Đương đầu với khó khăn về khí hậu, nợ nần và dịch bệnh, sau một thời gian dài,được sự hỗ trợ của các cấp ngành, người dân xã Phương Viên đã chuyển đổi sang phương thức canh tác thân thiện với môi trường. Kỹ thuật canh tác lúa cải tiến SRI là một tiến bộ kỹ thuật đã được Bộ NN&PTNT công nhận với những điểm ưu việt về chất lượng và bảo vệ môi trường.

Chị Nông Thị Thủy (người dân xã Phương Viên) cho biết các diện tích lúa của gia đình chị gần như bạc màu sau khi sử dụng quá nhiều chất hóa học, trong khi sức khỏe của các thành viên trong gia đình cũng bị ảnh hưởng nặng nề, mà lợi nhuận thu về không đủ đáp ứng sinh hoạt thường ngày.

Tuy nhiên, tình hình bắt đầu thay đổi khi chị tham gia một dự án nông nghiệp thí điểm phương pháp canh tác SRI với mục đích thúc đẩy sản lượng mà không cần sử dụng thuốc trừ sâu và tiết kiệm nước tưới tiêu.

Chị Thủy cho biết sản lượng vụ mùa đã tăng 40% kể từ khi áp dụng phương thức canh tác mới. Cùng với đó sức khỏe của người dân cũng được cải thiện khi vụ mùa không còn phụ thuộc vào các loại phân bón hóa học và thuốc trừ sâu.

Sau quá trình tập huấn và được hướng dẫn trong quá trình sản xuất, người dân đã nắm vững các kỹ thuật sản xuất từ cách gieo trồng với mật độ thưa để đảm bảo cây lúa tiếp nhận được nhiều dinh dưỡng và ánh sáng hơn, đồng thời hạn chế lượng nước tưới tiêu cho các cánh đồng, giúp tạo điều kiện cho các vi sinh vật sinh sôi phát triển và đóng vai trò như một loại phân bón tự nhiên.

Một ưu điểm nữa của phương pháp này là số lượng hạt giống cần cho mỗi vụ mùa cũng giảm, từ đó giảm chi phí ban đầu.

Người dân cũng chú trọng sử dụng các loại rễ thực vật và gừng, ớt để xua đuổi sâu bọ một cách tự nhiên, thay thế các loại thuốc trừ sâu, từ đó giúp giảm chi phí chăm bón.

Canh tác theo phương pháp này giúp năng suất lúa tăng khoảng 13 tạ/ha tương đương thu nhập tăng 8,4 triệu đồng/ha. Bên cạnh đó, trồng lúa cải tiến có thể giảm được 30-50% lượng nước tưới so với canh tác truyền thống, điều này rất hữu ích trong điều kiện khan hiếm nguồn nước tưới tại một số địa phương thuộc huyện Chợ Đồn, trong đó có xã Phương Viên.

Hỗ trợ người dân sản xuất

Hiện nay, người dân địa phương đang tập trung sản xuất giống lúa Bao Thai (diện tích lúa Bao Thai chiếm 90% diện tích lúa của xã, tương đương 200ha) theo phương pháp canh tác cải tiến SRI.

Để phát huy thương hiệu vốn có của gạo đặc sản Bao Thai và hướng dẫn người dân áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất theo hướng hàng hóa, năm 2016, HTX Hoàn Thành, xã Phương Viên được thành lập.

Nhờ chú trọng ứng dụng kỹ thuật canh tác lúa cải tiến SRI đúng quy trình, HTX đã tạo ra sản phẩm gạo đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, có bao bì, nhãn mác, tem truy xuất nguồn gốc lại góp phần cải tạo được nguồn đất từng bị thoái hóa ở địa phương, từng bước bảo vệ môi trường… Đặc biệt, HTX cũng tham gia chương trình OCOP để khẳng định thương hiệu, mở rộng đầu ra cho sản phẩm gạo Bao Thai.

Anh Hoàng Văn Thành, Giám đốc HTX Hoàn Thành, cho biết: Các thành viên HTX đã được tập huấn quy trình sản xuất giống đến quy trình canh tác lúa, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, đảm bảo an toàn môi trường. Mục tiêu chiến lược kinh doanh của HTX Hoàn Thành hướng tới là tiêu thụ mạnh tại thị trường ngoại tỉnh, vì vậy khâu quảng bá, giới thiệu và tiếp cận thị trường tiềm năng đang được chú trọng trong lộ trình phát triển của HTX.

Hiện, HTX đứng ra trực tiếp tiêu thụ lúa, gạo cho thành viên và người dân nên giúp họ yên tâm hơn trong sản xuất, không còn lo đầu ra cho sản phẩm. Đây là điều kiện thuận lợi để người dân tập trung sản xuất cây lúa hàng hóa, ứng dụng khoa học kỹ thuật giúp nâng cao thu nhập, bảo vệ môi trường.

Có thể thấy lúa là cây trồng chủ lực và thế mạnh ở xã Phương Viên và cũng là nguồn lương thực chính của người dân.Tuy nhiên, các nông dân trồng lúa ở nhiều nơi đang phải đối mặt với tình trạng hạn hán và lũ lụt ngày càng nghiêm trọng do tác động của biến đổi khí hậu. Việc canh tác theo truyền thống cũng làm gia tăng lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính.

Việc người dân xã Phương Viên áp dụng phương pháp SRI, các cánh đồng không thường xuyên bị úng nước, giúp giảm 60% khí thải methane và tăng sản lượng vụ mùa 20%-100%. Mong rằng người dân ở nhiều địa phương sẽ áp dụng thành công phương pháp này để mang lại những hiệu quả tối ưu về kinh tế và môi trường.

Như Yến