Đây chỉ là một số trong nhiều ảnh hưởng tới kinh tế Việt Nam nếu dự thảo luật “Thuế điều chỉnh biên giới – BAT” của Mỹ được thông qua trong năm 2017.

Bà Nguyễn Vân Anh, Vụ Kinh tế tổng hợp, Ban Kinh tế Trung ương, cho biết thuế điều chỉnh biên giới hay còn gọi là Thuế dòng tiền dựa trên điểm đến là một phần trong chương trình cải cách thuế được chính quyền Hoa Kỳ đề xuất với tham vọng được thông qua trong năm 2017.

Chính sách thể hiện rõ nét xu hướng bảo hộ mậu dịch của Hoa Kỳ và có thể có những tác động bất lợi cho thương mại toàn cầu cũng như ảnh hưởng đến thị trường ngoại hối.

Hàng Việt phải chịu thuế cao

Nội dung chính của BAT là tập trung vào việc đánh thuế các hàng hóa nhập khẩu và miễn trừ thuế cho các mặt hàng xuất khẩu của Mỹ, với mục đích hạn chế thâm hụt thương mại và khuyến khích sản xuất trong nước.

Bà Vân Anh lấy ví dụ, một công ty chế biến thủy sản của Mỹ nhập nguyên liệu từ Việt Nam với giá trị 8 triệu USD và bán thành phẩm ra thị trường Mỹ với doanh thu 10 triệu USD.

Theo Luật hiện hành, cơ sở để tính thuế là 35% đối với phần giá trị gia tăng 2 triệu USD, nhưng nếu áp dụng theo BAT, 8 triệu USD không được tính là chi phí để khấu trừ mà toàn bộ doanh thu 10 triệu USD sẽ bị áp thuế 20%. Điều này khiến DN nhập khẩu phải gánh chịu mức thuế cao hơn rất nhiều so với mức hiện tại. Tuy nhiên, đối với các công ty xuất khẩu, nếu áp dụng BAT, lợi nhuận thu được từ việc bán hàng, tiêu thụ sản phẩm ở nước ngoài sẽ được miễn thuế.

Vì vậy, nhiều lo ngại khi dự thảo Luật này được thông qua sẽ tác động không nhỏ tới các DN xuất khẩu của Việt Nam, nhất là khi hiện nay, Hoa Kỳ liên tiếp là đối tác thương mại đem lại thặng dư lớn nhất cho Việt Nam trong nhiều năm liền.

Trong 4 tháng đầu năm 2017, tổng kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – Hoa Kỳ đạt gần 15,47 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ năm trước; trong đó, kim ngạch xuất khẩu tăng 8,7%, chiếm 20% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

Như vậy, “Hoa Kỳ là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, nên sự thay đổi trong chính sách thương mại của Hoa Kỳ có tác động mạnh mẽ đến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam.

Nếu dự luật “Thuế điều chỉnh biên giới – BAT” được Quốc hội Hoa Kỳ thông qua sẽ tác động đến tăng trưởng thương mại của Việt Nam. Mức độ ảnh hưởng của BAT được quyết định bởi hai nhân tố: độ co giãn về hàng hóa và chính sách tỷ giá”, bà Anh cho biết.

Bà Anh phân tích, độ co giãn về hàng hóa được thể hiện qua khả năng thay thế giữa sản phẩm nội địa với sản phẩm nhập khẩu và cách thức người tiêu dùng Hoa Kỳ phản ứng đối với sự tăng giá hàng hóa nhập khẩu từ nước ngoài.
Các công ty nhập khẩu tại Hoa Kỳ chịu giá thành sản phẩm nhập khẩu cao hơn và sẽ đẩy gánh nặng tăng giá cho người tiêu dùng, khiến họ thiết lập lại thị hiếu tiêu dùng, cân nhắc giữa sản phẩm nội địa và sản phẩm nhập khẩu.

Hoạt động dịch vụ, công nghệ phần mềm là những ngành ít chịu ảnh hưởng của BAT

Hàng hoá nào sẽ mất lợi thế

Đối với Việt Nam, các nhà xuất khẩu sẽ chỉ chịu tác động tiêu cực khi hàng sản xuất tại Hoa Kỳ có mức giá rẻ hơn. Bà Anh cho biết, tác động của BAT sẽ khác nhau đối với các nhóm ngành xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ.

Nhóm mặt hàng xuất khẩu hàng đầu là dệt may, da giày và điện thoại, linh kiện, chiếm 52% tổng kim ngạch xuất khẩu (4 tháng đầu năm 2017), được dự đoán sẽ không nhanh chóng bị thay thế bởi các sản phẩm tương tự sản xuất tại Hoa Kỳ.

Đây là nhóm ngành thâm dụng lao động, trong khi chi phí nhân công tại Hoa Kỳ cao hơn nhiều lần so với Việt Nam nên tác động của BAT không đủ động lực để các công ty Hoa Kỳ tham gia vào sản xuất thay thế.

Nhóm ngành còn lại như ngành gỗ, thủy sản, tôn mạ và săm lốp_nhiều khả năng sẽ không đủ năng lực cạnh tranh đối với hàng sản xuất tại Hoa Kỳ. Đây là nhóm ngành không chỉ tận dụng chi phí nhân công thấp mà còn yêu cầu về vốn, công nghệ và đòi hỏi đáp ứng những quy chuẩn khắt khe khi xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ.

Thực tế, nhóm ngành này của Việt Nam đã phải đối mặt ngày càng nhiều với các vụ kiện phòng vệ thương mại do chưa đáp ứng các quy chuẩn quốc tế về nguồn gốc xuất xứ, kiểm định chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm (trong quý I năm 2017, Việt Nam đối mặt với 9 vụ kiện phòng vệ thương mại từ các đối tác Hoa Kỳ, EU, Ấn Độ, Thái Lan…).

Cùng với đó, chính sách điều hành tỷ giá của Chính phủ có thể bị ảnh hưởng khi xu hướng tăng giá chung của đồng USD và hiệu ứng tăng giá đồng USD từ ảnh hưởng của BAT khiến Ngân hàng Nhà nước cần thận trọng hơn trong điều hành chính sách tiền tệ.

Nếu tốc độ mất giá của tiền đồng chậm hơn so với đồng tiền của các nước xuất khẩu cạnh tranh trực tiếp thì hàng hóa Việt Nam sẽ mất đi lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế, từ đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động xuất khẩu.

Do vậy, theo bà Anh, Việt Nam cần có sự chuẩn bị ứng phó để đảm bảo duy trì đà tăng trưởng của nền kinh tế. Trước hết cần có sự phân tích chi tiết những tác động tiềm ẩn của chính sách Thuế điều chỉnh biên giới đối với tình hình xuất khẩu nói chung và tác động đối với từng ngành, lĩnh vực nói riêng để làm cơ sở cho việc hoạch định chính sách. Theo dõi sát sao các động thái của chính quyền Hoa Kỳ và tăng cường công tác dự báo để có những phương án hành động kịp thời.

Ngoài ra, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục điều hành tỷ giá một cách linh hoạt và cẩn trọng hơn nữa trước các áp lực lên giá của đồng USD theo hướng cân đối hài hòa giữa thúc đẩy xuất khẩu, tăng trưởng và kiềm chế lạm phát trong mức mục tiêu 4%.

Nhật Linh