Trong dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) 2025, Bộ Tài chính đã đưa ra một điều chỉnh đáng chú ý: Nâng ngưỡng thu nhập vãng lai phải khấu trừ thuế từ mức 2 triệu đồng hiện hành lên 5 triệu đồng/lần chi trả. Con số này cao hơn mức 3 triệu đồng được đưa ra trong các dự thảo trước đó.

Đề xuất cao gấp 2,5 lần hiện hành

Theo quy định dự kiến, các tổ chức, cá nhân chi trả tiền lương, tiền công, tiền thù lao cho cá nhân cư trú không ký hợp đồng lao động (hoặc ký dưới 3 tháng) sẽ phải khấu trừ 10% thuế TNCN nếu mức chi trả từ 5 triệu đồng trở lên. Với các khoản chi dưới ngưỡng này, đơn vị chi trả chỉ khấu trừ nếu cá nhân có yêu cầu.

Tuy nhiên, nhìn lại lịch sử, mức 2 triệu đồng đã tồn tại suốt hơn một thập kỷ (từ năm 2013 đến nay). Trong khi đó, mức giảm trừ gia cảnh (GTGC) đã được điều chỉnh tăng 3 lần, từ 4 triệu đồng lên 15,5 triệu đồng/tháng đối với người nộp thuế, và từ 1,6 triệu đồng lên 6,2 triệu đồng đối với người phụ thuộc. Sự lạc hậu của ngưỡng thuế vãng lai khiến nhiều chuyên gia lo ngại rằng mức 5 triệu đồng vẫn chưa theo kịp thực tế đời sống và tốc độ trượt giá.

Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở con số 5 triệu đồng, mà nằm ở cơ chế khấu trừ 10%. Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, nhận định việc khấu trừ 10% đang tạo ra nhiều bất cập, đặc biệt với nhóm người thu nhập thấp và trung bình. Theo ông, những người này thường phải làm bản cam kết để tạm thời chưa bị khấu trừ, hoặc chấp nhận bị trừ trước rồi cuối năm lặn lội làm thủ tục quyết toán để xin hoàn lại.

Ngược lại, người có thu nhập cao (thuộc diện chịu thuế suất lũy tiến lên tới 30-35%) lại chỉ phải tạm nộp 10% tại thời điểm nhận tiền. Điều này giúp họ chiếm dụng được một lượng dòng tiền lớn trong năm trước khi phải quyết toán bổ sung vào năm sau.

"Điều này gây khó khăn hoặc thiệt hại cho người thu nhập thấp và trung bình trong xã hội. Đặc biệt là những người lao động lớn tuổi, lao động thiểu số, những người thiếu kiến thức cần thiết để theo đuổi thủ tục hoàn thuế và nhận lại số tiền đã bị khấu trừ", ông Tuấn bày tỏ sự lo ngại.

Đồng quan điểm, Luật sư Nguyễn Thanh Phong, Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội, cho rằng cách tiếp cận hiện nay đang bộc lộ những bất cập mang tính hệ thống. Thuế TNCN về nguyên tắc phải được xác định trên thu nhập thực tế sau khi giảm trừ gia cảnh. Việc áp dụng mức 10% đồng loạt chỉ là hình thức "tạm thu", chưa phản ánh đúng nghĩa vụ thuế của từng người.

Luật sư Phong phân tích: "Cùng một khoản thu nhập, có người thực tế không phải nộp thuế nhưng vẫn bị khấu trừ trước, sau đó phải làm thủ tục để nhận lại. Điều này tạo ra một vòng thủ tục không cần thiết, tốn kém nguồn lực của cả người dân và cơ quan quản lý".

Nâng ngưỡng 10 triệu hoặc bỏ hẳn khấu trừ 10%

Trước thực trạng mức giảm trừ gia cảnh cho bản thân đã lên tới 15,5 triệu đồng/tháng, nghĩa là một người phải có thu nhập trên mức này mới bắt đầu phát sinh nghĩa vụ thuế, các chuyên gia đề xuất cần có những thay đổi mang tính đột phá hơn là chỉ "nhích" con số từ 2 lên 5 triệu đồng.

Ông Lê Văn Tuấn đề xuất ngưỡng thu nhập áp dụng khấu trừ thuế nên ở mức 10 triệu đồng/lần chi trả. Theo ông, con số này sẽ giúp nhóm lao động tay chân, lao động tự do (với mức thu nhập phổ biến 300.000 - 400.000 đồng/ngày) bớt thiệt thòi và giảm bớt gánh nặng hành chính.

Thậm chí, ông Tuấn cho rằng giải pháp căn cơ nhất là bỏ hẳn cơ chế khấu trừ 10% đối với hợp đồng dưới 3 tháng hoặc không ký hợp đồng lao động. Theo đó, cá nhân cư trú sẽ chỉ áp dụng một phương pháp tính thuế duy nhất là biểu thuế lũy tiến từng phần dựa trên tổng thu nhập thực tế cuối năm.

Một chuyên gia khác cũng nhấn mạnh: "Trong lần thay đổi này, nếu được thì nên tăng thu nhập tính thuế lên 7 - 10 triệu đồng/lần. Trước sau gì người nộp thuế cũng phải quyết toán năm nên không sợ thất thu. Việc này sẽ bỏ bớt được các thủ tục thuế, giảm gánh nặng hành chính không có lợi cho cả người dân và Nhà nước".

Cẩm nang hoàn thuế thu nhập cá nhân tự động 2026

Thực tế, việc nâng ngưỡng lên 5 triệu đồng chỉ giúp giảm bớt số lần phải thực hiện khấu trừ, nhưng không thay đổi bản chất của vấn đề "thu trước - hoàn sau". Với một lao động tự do, việc thu thập chứng từ khấu trừ từ nhiều đơn vị khác nhau để làm hồ sơ hoàn thuế vào cuối năm là một "cực hình" về thủ tục. Nhiều người vì ngại phiền phức hoặc thiếu hiểu biết pháp luật đã đành lòng bỏ qua số tiền thuế đã bị khấu trừ, dù đó là thu nhập ít ỏi của họ.

Bên cạnh đó, cơ quan thuế cũng phải đối mặt với áp lực xử lý hàng triệu hồ sơ hoàn thuế nhỏ lẻ, gây lãng phí nguồn lực công. Nếu nâng ngưỡng khấu trừ lên sát với thực tế thu nhập chịu thuế hoặc thay đổi phương thức quản lý, áp lực này sẽ được giải tỏa đáng kể.

Luật sư Nguyễn Thanh Phong cho rằng: "Câu chuyện không chỉ ở việc nâng ngưỡng, mà là lựa chọn cách tiếp cận phù hợp hơn. Mục tiêu của thuế thu nhập cá nhân là điều tiết thu nhập, chứ không phải tạo thêm gánh nặng thủ tục cho những người thực tế không phát sinh nghĩa vụ thuế".

Dự thảo vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến, nhưng những phản hồi từ giới chuyên gia và người dân cho thấy một mong mỏi chung về một chính sách thuế không chỉ để thu tiền, mà còn phải nhân văn, công bằng và giảm bớt phiền hà cho nhóm đối tượng yếu thế trong xã hội. Nếu không mạnh dạn thay đổi cơ chế, bài toán "thu nhập nhỏ - thủ tục lớn" sẽ vẫn là một nút thắt khó gỡ của Luật Thuế TNCN trong nhiều năm tới.

Thanh Hoa