Những ngày qua, nông dân các tỉnh miền Trung - Tây Nguyên cho biết, giá sắn bán ra chỉ được 1.000 đồng/kg, có khi giảm xuống còn 900 đồng, thậm chí 700 đồng. Trong khi đó, năng suất sắn trung bình của Việt Nam chỉ bằng khoảng 50% năng suất sắn của Ấn Độ, thấp hơn Indonesia và Thái Lan lần lượt là 15% và 9%.

Thực tế này dẫn tới việc nhiều DN sản xuất chế biến trong nước vẫn phải thường xuyên NK sắn nguyên liệu từ các quốc gia khác, trong khi nhiều hộ nông dân đang thu không đủ bù chi phí sản xuất bởi giá thu mua sắn quá thấp.

Xuất khẩu giảm liên tiếp

Theo người nông dân, giá thu mua sắn liên tục giảm từ trước Tết Nguyên đán đến nay. Nếu đúng ra, sắn phải có giá bán 1.500 đồng/kg song người trồng sắn không quyết định được điều đó, do chỉ biết trông chờ vào các vựa thu mua.

Bộ Công Thương cho biết, năm 2016, lượng XK sắn và sản phẩm từ sắn đạt 3,7 triệu tấn với kim ngạch 999 triệu USD, giảm 10,3% về lượng và 24,2% về kim ngạch do giá giảm 15,5%.

Trung Quốc vẫn là thị trường NK chính trong năm 2016, chiếm 87% thị phần, giảm 12% về khối lượng và giảm 25,7% về giá trị so với cùng kỳ năm 2015.

Cũng trong năm 2016, các thị trường có giá trị NK sắn và những sản phẩm từ sắn của Việt Nam giảm mạnh là Philippines (giảm 36%), Đài Loan (giảm 25,4%) và Trung Quốc (giảm 25,7%).

Theo Bộ Công Thương, Thái Lan hiện là nước đứng đầu thế giới về XK sắn và là đối thủ cạnh tranh lớn của Việt Nam. Trung Quốc là thị trường tiêu thụ sắn lát khô và tinh bột sắn lớn nhất của Việt Nam (chiếm 87%), song thị phần sắn và sản phẩm từ sắn tại thị trường này chưa cao.

Thị phần của Việt Nam về sắn lát tươi tại Trung Quốc đạt 98,5%, sắn lát khô đạt 17,8% (đứng thứ hai, sau Thái Lan 80,8%), tinh bột sắn đạt 23,4% (đứng thứ hai, sau Thái Lan 67,3%).

Giai đoạn 2011 - 2015, diện tích và sản lượng sắn tăng dần và ổn định xung quanh mức 550.000ha, sản lượng 9,7 - 10 triệu tấn củ tươi/năm. Tuy nhiên, năng suất sắn trung bình của Việt Nam mới bằng khoảng 50% năng suất sắn của Ấn Độ, thấp hơn Indonesia và Thái Lan lần lượt là 15% và 9%.

Bộ Công Thương cho rằng Việt Nam có khả năng tăng mạnh về sản lượng trong thời gian tới, nếu đầu tư giống tốt và kỹ thuật canh tác tiên tiến mà không cần tăng diện tích trồng sắn.

Bước sang năm 2017 xuất khẩu sắn vẫn chưa hết khó

Người trồng lao đao

Rõ ràng, việc trồng sắn thời gian qua không mang lại thu nhập cao cho người nông dân, nên họ cũng không chú trọng vào việc đầu tư cho thâm canh, cải tiến kỹ thuật nâng cao năng suất. Vì vậy, việc trồng sắn càng khó có lãi.

Trên thực tế, mỗi năm cả nước có không dưới một nửa triệu ha đất trồng sắn, quy hoạch diện tích trồng sắn đã có nhưng thường bị phá vỡ trong khi so với nhiều loại cây khác, trồng sắn không cần nhiều vốn đầu tư, 1ha chỉ cần khoảng 15 triệu đồng.

Năm 2016, mỗi ha sắn giống chỉ thu được 40 - 50 tấn củ, năng suất giảm hơn 50%, cùng với đó, độ bột trong củ cũng xuống. Theo một số nông dân, nguyên nhân chính là do cuối năm 2016, thời điểm cây sắn tạo củ và trữ bột gặp mưa kéo dài, khiến nhiều diện tích bị úng nước, làm thối củ hoặc độ bột thấp.

Còn về giá, thời vụ năm 2015, giá 1kg sắn chưa tính trữ lượng bột là 1.500 - 1.700 đồng/kg. Đến năm 2016, khi bắt đầu xuống giống gặp thời tiết khô hạn kéo dài, tới vụ thu hoạch gặp mưa lũ khiến trữ lượng bột rất thấp và giá chỉ còn 600 đồng/kg.

Trước tình trạng giá sắn giảm mạnh, thu nhập thấp, nhiều hộ nông dân không còn mặn mà với cây sắn và đã tìm hướng chuyển đổi sang cây trồng khác.

Nói về giá sắn sụt giảm mạnh, ông Nghiêm Minh Tiến - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Sắn Việt Nam, cho rằng một trong những nguyên nhân chính là sự bấp bênh từ thị trường XK bởi nguồn sắn trồng phục vụ cho chăn nuôi trong nước chỉ chiếm 10 - 15%, còn làm nguyên liệu cho các nhà máy sản xuất xăng sinh học ethanol đang “đắp chiếu”. Thị trường Trung Quốc chiếm 85% thị trường XK sắn, nhưng hầu hết cũng đang bị đóng cửa.

Trong năm 2016, thị trường Trung Quốc thể hiện rõ sự khó hiểu về chính sách của họ. Trung Quốc đã đóng nhiều cửa khẩu XK tiểu ngạch. Nếu chỉ tính riêng XK qua cửa khẩu ở Lạng Sơn, chưa tính ở Hà Giang, Móng Cái... trung bình Việt Nam XK khoảng 6.000 tấn/ngày, nhưng nay chỉ còn 300 - 400 tấn/ngày. Hàng nghìn tấn sắn phải nằm lại cửa khẩu.

Một nghịch lý là dù tồn dư sắn trong nước lớn, nhưng hiện nay, nhiều nhà máy của Việt Nam vẫn phải thường xuyên NK sắn nguyên liệu từ các quốc gia khác.

Theo ông Tiến, để phục vụ nhu cầu sản xuất tinh bột sắn phục vụ tiêu dùng, sản xuất thực phẩm, dược phẩm và XK, các DN vùng Tây Ninh phải NK tới 1 triệu tấn củ và 500.000 - 700.000 tấn sắn lát mỗi năm từ Campuchia.

Mới đây nhất, Tổng cục Hải quan cho biết NK sắn lát của Việt Nam trong tháng 1/2017, tăng gấp 10 lần so với tháng trước do sắn lát vụ mới tại Campuchia bắt đầu bước vào mùa cao điểm. Trong tháng 1, NK sắn lát và củ tươi của Việt Nam đều đạt ở mức cao, trong khi sản lượng NK trong tháng 1 đạt tới trên 171.000 tấn, tăng gấn 10 lần so với tháng trước.

Thy Lê