Động thái công khai thông tin việc Vũ Quang Hải (sinh năm 1986, con trai cựu Bộ trưởng Vũ Huy Hoàng) có đơn ngày 21/12/2016 xin từ nhiệm thành viên HĐQT Sabeco có thể được đánh giá là sự quyết tâm của Bộ Công Thương, trong việc “làm sạch” công tác nhân sự tại các công ty lớn trên lộ trình thoái vốn nhà nước.

Chân rết lợi ích nhóm

Trên cơ sở báo cáo của Bộ phận quản lý vốn nhà nước tại Sabeco, Bộ Công Thương cho biết sẽ xem xét, chỉ đạo Bộ phận quản lý vốn nhà nước có ý kiến với HĐQT và Đại hội cổ đông về việc giải quyết đơn của ông Vũ Quang Hải theo đúng quy định của pháp luật và Điều lệ của Sabeco.

Hiện nay, Bộ cũng đang tích cực triển khai thực hiện kết luận của Ủy ban Kiểm tra Trung ương về công tác cán bộ của Bộ Công Thương trong thời gian vừa qua, trong đó có việc điều động ông Vũ Quang Hải từ Bộ Công Thương về nhận công tác tại Sabeco.

Còn nhớ hôm chính thức niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Tp.HCM (HoSE) ngày 6/12/2016, trước câu hỏi của báo giới về việc nhiều nhà đầu tư cho rằng một trong những rủi ro lớn của Sabeco là công tác nhân sự (ngầm ý về vấn đề của Vũ Quang Hải) thì ông Võ Thanh Hà (Chủ tịch HĐQT Sabeco) khăng khăng là không có vấn đề gì về công tác nhân sự.

Ông Hà đã dùng kết quả SX-KD ấn tượng trong 11 tháng năm 2016 để biện minh cho vấn đề nhân sự. Theo đó, không bao gồm thuế TTĐB thì tổng doanh thu của công ty này trong 11 tháng 2016 lên tới 28.298 tỷ đồng, giúp nâng mức lợi nhuận trước thuế lên 5.035 tỷ đồng và vượt 13% so với kế hoạch của cả năm 2016.

Nhóm lãnh đạo Sabeco tại lễ niêm yết trên HoSEmới đây

Khi được hỏi vì sao đến thời điểm này Sabeco mới chính thức niêm yết, ông Hà cho rằng đó là cả một câu chuyện dài từ trước đó. Cần nhắc thêm, ông Võ Thanh Hà nguyên là trợ lý của cựu Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng và cũng từng bị Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) chỉ trích là nằm trong nhóm một số cán bộ công chức từ Bộ Công Thương đưa vào HĐQT Sabeco là không đủ tiêu chuẩn.

Văn bản cách đây nửa năm của VAFI đã từng gây xôn xao dư luận, khi nêu đích danh trường hợp bổ nhiệm ông Võ Thanh Hà - Chánh Văn phòng Bộ Công Thương về làm Chủ tịch HĐQT Sabeco, một điều nguy hiểm về quản trị DN, vì ông Hà chỉ giỏi về nghiệp vụ thư ký, không có kinh nghiệm và thành tích về quản trị DN.

Thách thức lớn

Trong vấn đề của Sabeco, hay những DNNN khác trên lộ trình thoái vốn, theo nhận định của giới chuyên gia, việc hoạt động minh bạch hơn sau khi niêm yết, chẳng hạn như trong công tác nhân sự, sẽ giúp các DN này hiệu quả hơn, nộp thuế cho ngân sách sẽ cao hơn và phần lãi cổ đông phần nhà nước còn nắm giữ cũng sẽ cao hơn.

Với Nhà nước, phương án này sẽ xóa bỏ được sự bắt tay của các nhóm lợi ích làm thất thoát tài sản nhà nước trong quá trình bán vốn thông qua việc giới hạn các nhà đầu tư theo ý muốn chủ quan của những người trực tiếp thực hiện, từ đó sẽ tối ưu được khoản thu thoái vốn.

Thống kê của Bộ Tài chính cho thấy, trong giai đoạn 2011 - 2015, có 254 DNNN (chiếm 60%) đã bán được hết cổ phần và 172 DNNN (chiếm 40%) không bán được cổ phần theo phương án cổ phần hóa được phê duyệt.

Báo cáo của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, hồi năm ngoái có 128 DN IPO bình quân được khoảng 36% tổng số lượng cổ phần chào bán.

Cũng theo thống kê, có 63% số DNNN còn nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, trong đó có 16% số DNNN nắm giữ 90% vốn điều lệ. Sau khi IPO, tính bình quân Nhà nước còn nắm giữ 81% vốn điều lệ tại DN, nhà đầu tư bên ngoài nắm giữ 9,5%, nhà đầu tư chiến lược nắm giữ 7,3%, người lao động và tổ chức công đoàn nắm giữ 2,2%.

Như nhận định của Ban chỉ đạo đổi mới và phát triển DN, thời gian tới, giai đoạn đến năm 2020, nhiệm vụ thoái vốn nhà nước sẽ rất nặng nề, trong nhiều lĩnh vực thoái vốn phải bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, hiệu quả, tránh lợi ích nhóm.

Với tình hình hoạt động của DNNN trên lộ trình thoái vốn như hiện nay, không thể xem nhẹ công tác nhân sự. Với những DNNN cổ phần hóa rồi thì lãnh đạo công ty phải do đại hội đồng cổ đông quyết định theo đúng Luật DN, chứ không phải do quy hoạch và được bộ/ngành cử về như trước giờ.

Giới chuyên gia lưu ý rằng vấn đề về lợi ích nhóm và xung đột lợi ích là những yếu tố gắn liền với khu vực DNNN. Lợi ích nhóm bản chất là tham nhũng, vậy ai là những người có thể tham nhũng được?

Lâu nay, nhiều DNNN, lãnh đạo DNNN vẫn bám vào “bầu sữa” Nhà nước, ngoài đất đai thì vốn, tài sản... để lợi dụng. Trong lộ trình thoái vốn cho thời gian tới, nếu không triệt tiêu nhóm lợi ích, tiến trình thoái vốn nhà nước sẽ vẫn là một thách thức lớn.

Thanh Loan