Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã góp ý điều này tại báo cáo Tổng hợp ý kiến các bộ, ngành địa phương và cơ quan liên quan đối với Dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 109 về kinh doanh xuất khẩu gạo đang được Bộ Công Thương lấy ý kiến.

VCCI đã nêu lên nhiều điểm bất hợp lý của Dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 109 về kinh doanh xuất khẩu gạo

Đến nay, Bộ Công Thương đã nhận được ý kiến của 6/6 Bộ, ngành, Trung ương Hội Nông dân Việt Nam, VCCI; 19/20 địa phương (tỉnh Tây Ninh chưa có ý kiến), có 4 địa phương thống nhất với dự thảo Nghị định (tỉnh Bạc Liêu, Hậu Giang, Cà Mau, Sóc Trăng). 

Đáng chú ý, góp ý dự thảo Nghị định này, VCCI cho biết, việc tồn tại ổn định các doanh nghiệp trên thị trường (không có doanh nghiệp mới và không có doanh nghiệp rút khỏi thị trường) làm tăng nguy cơ thỏa thuận ngầm “phân chia địa bàn” thu mua lúa gạo. 

VCCI lí giải, việc hạ các điều kiện gia nhập thị trường giúp nông dân có thêm lựa chọn khi bán gạo cho các doanh nghiệp, nâng cao vị thế của nông dân trong đàm phán giá bán, tránh bị ép giá.

Tuy nhiên, Bộ Công Thương cho rằng Nghị định cũng cần đảm bảo định hướng đầu tư lâu dài của thương nhân đối với lĩnh vực kinh doanh xuất khẩu gạo, theo đó, việc hình thành đội ngũ thương nhân ổn định, chuyên nghiệp là cần thiết, thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo phải có năng lực chủ động nguồn hàng, đảm bảo chất lượng sản phẩm. Theo đó, việc quy định các điều kiện kinh doanh là đúng đắn và phù hợp để đạt được mục tiêu xây dựng thương hiệu, nâng cao hiệu quả, giá trị gia tăng, đảm bảo ổn định, bền vững của sản xuất, xuất khẩu lúa gạo.

Tiếp đó VCCI góp ý, căn cứ cơ chế để điều hành xuất khẩu gạo vẫn chưa đủ minh bạch và chi tiết. Đề nghị nghiên cứu quy định chi tiết hơn cơ chế này, ví dụ xây dựng các cấp độ xanh, vàng, đỏ cảnh báo về an ninh lương thực. Tương ứng với từng cấp độ là những tiêu chí xác định cụ thể và các quyền, nghĩa vụ cụ thể của cá nhân, tổ chức. Cơ chế điều hành xuất khẩu như vậy sẽ giúp tăng tính công khai, minh bạch, giúp người dân và doanh nghiệp chủ động hơn trong việc kinh doanh, sinh hoạt.

Bộ Công Thương trả lời, việc triển khai các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể trong công tác điều hành xuất khẩu gạo luôn được dựa trên những căn cứ cụ thể, cả những yếu tố định tính và những yếu tố định lượng. Tuy nhiên, cơ chế, quy định khung pháp lý cho công tác điều hành xuất khẩu gạo trong dự thảo Nghị định khó có thể lượng hóa và thể chế hóa được các vấn đề phát sinh trong điều hành. 

Đồng thời, theo VCCI, quy định yêu cầu phải có kho chuyên dùng được suy đoán là liên quan đến năng lực dự trữ gạo để đáp ứng an ninh lương thực. Khi điều hành an ninh lương thực, cơ quan Nhà nước cần nắm thông tin về địa điểm, quy mô kho chứa của doanh nghiệp, và bảo đảm kho đáp ứng điều kiện về an toàn thực phẩm để phục vụ nhu cầu lưu trữ thóc gạo. Đây là yêu cầu phù hợp, tuy nhiên cần được thiết kế sao cho tiết giảm chi phí tuân thủ một cách tối đa mà vẫn bảo đảm mục tiêu chính sách.

Hay, "Quy định doanh nghiệp phải có cơ sở xay xát không thực sự liên quan đến điều hành an ninh lương thực. Giả sử trong trường hợp mất an ninh lương thực, việc huy động các máy xay xát (cả quy mô công nghiệp, quy mô hộ gia đình, loại cố định hay di động) để phục vụ xay xát thóc gạo là việc tương đối đơn giản. Do đó, đề nghị bỏ quy định yêu cầu doanh nghiệp xuất khẩu gạo phải có cơ sở xay xát thóc gạo", VCCI cho biết. 

Đồng thời, theo VCCI, điều 20 yêu cầu bắt buộc phải thông báo hợp đồng mới được thông quan. Quy định thông báo hợp đồng được suy đoán là giúp cung cấp thông tin cho việc điều hành xuất khẩu gạo. Nếu với mục đích chỉ cần thông tin thì việc bắt buộc phải thông báo mới được xuất khẩu gạo sẽ gây cản trở không cần thiết. Khi làm thủ tục hải quan, doanh nghiệp đã phải nộp tờ khai hải quan. Đề nghị quy định theo hướng, cơ quan điều hành xuất khẩu gạo sẽ tiếp nhận thông tin từ cơ quan hải quan, thay vì yêu cầu doanh nghiệp phải làm thủ tục thông báo.

Nhật Linh