Ông Trần Xuân Định - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT), cho biết trong vòng 10 năm gần đây (2005 - 2015), diện tích trồng hoa đã tăng 2,3 lần, giá trị sản lượng tăng 7,2 lần, đạt 6.500 tỷ đồng, kim ngạch XK xấp xỉ 50 triệu USD, hình thành nhiều mô hình đạt giá trị thu nhập từ 800 triệu đồng đến 2,5 tỷ đồng/ha.

Hoa Việt Nam chiếm lĩnh thị trường

Theo Gs.Ts Trần Duy Quý - Viện trưởng Viện châu Á - Thái Bình Dương, với diện tích hơn 330.000 km2 được chia làm 10 vùng sinh thái nông - lâm - nghiệp có khí hậu đa dạng với hệ thực vật và động vật phong phú: hơn 13.500 loài thực vật, hơn 14.000 loài động vật… Vì thế, Việt Nam trở thành một trong những nước có tiềm năng phát triển sinh vật cảnh nói chung và lĩnh vực hoa cây cảnh nói riêng vào loại hàng đầu châu Á. Địa hình và khí hậu Việt Nam đã tạo ra cho đất nước ta hàng nghìn loài hoa cây cảnh thuộc rất nhiều họ, loài, như: họ Cúc, họ Lan, họ Rong riềng, họ hoa Hồng, họ Trúc Đào, họ Dâu tằm, họ Ráy, họ Hoa môi…

Việt Nam có nhiều tiềm năng để phát triển sản xuất hoa XK, theo Gs.Ts. Nguyễn Quốc Vọng (trường Đại học RMIT, Melbourne Vic 3001, Australia), các vùng trồng hoa của Việt Nam như Sa Pa (Lào Cai), Đà Lạt (Lâm Đồng), Mộc Châu (Sơn La), Đồng bằng sông Hồng, ĐBSCL hoàn toàn thỏa mãn yêu cầu sản xuất hoa XK.

“Mộc Châu và Lâm Đồng là những “nhà kính” khổng lồ trời cho. Nếu muốn tạo 1 nhà kính rộng 976.479ha với nhiệt độ quanh năm 200C như ở Lâm Đồng, thì ở Australia, người ta phải chi nhiều tỷ USD, mà chưa chắc đã xây dựng được. Trong khi ở Lâm Đồng, chúng ta chỉ mới sử dụng 3.500 ha cho hoa”, Gs. Vượng nói.

Tình hình sản xuất kinh doanh hoa, cây cảnh trên thế giới ngày càng phát triển một cách mạnh mẽ. Các dự báo chiến lược cho thấy, trung tâm XK hoa đang chuyển dần từ các nước Bắc Âu sang khu vực châu Á và đặc biệt là Đông Nam Á.

Gs.Ts. Nguyễn Quang Thạch - Viện Sinh học Nông nghiệp (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) chia sẻ: Hoa Việt Nam không chỉ bắt đầu chiếm lĩnh thị trường Nhật Bản - thị trường hoa lớn nhất châu Á, mà còn tăng cường thâm nhập vào nhiều thị trường khác như Trung Quốc, các nước Đông Nam Á và sang cả các nước châu Âu. Trong 10 năm gần đây, XK hoa Việt Nam sang Nhật đã tăng gấp 4 lần.

Một mô hình trồng hoa lan trong nhà lưới rất thành công ở Tp.HCM

Chưa tận dụng được cơ hội

Tiềm năng nhiều, nhưng Việt Nam chưa tận dụng được cơ hội để trở thành nước XK hoa lớn trên thế giới. Theo Gs.Ts. Nguyễn Quang Thạch - Viện Sinh học Nông nghiệp (Học viện Nông nghiệp Việt Nam), Việt Nam được coi là quốc gia có diện tích trồng hoa khá lớn, tương đương với Tây Ban Nha, quốc gia đứng thứ 5 châu Âu về lĩnh vực này.

Tuy nhiên, kim ngạch XK so với các cây trồng khác là không đáng kể. Hiện chỉ có 60 triệu USD trong tổng số hơn 30 tỷ USD XK nông - lâm - thủy sản và cũng không đáng kể so với tổng thương mại hoa 130 tỷ USD của thế giới.

Mặc dù có rất nhiều điểm thuận lợi, nhưng đến nay, Việt Nam vẫn chưa thể trở thành một cường quốc hoa, do chưa phát triển bền vững, đặc biệt là chất lượng không ổn định và giá thành cao, nên khó có thể cạnh tranh với thị trường nước ngoài.

Sản xuất hoa đứng trước nhiều thách thức về công nghệ nhân giống, công nghệ sản xuất, tổ chức sản xuất, phân phối. Theo Ts. Lê Đức Thảo - Trưởng bộ môn Đột biến và ưu thế lai (Viện Di truyền Nông nghiệp), công nghệ trồng hoa ở nước ta phần lớn dựa vào điều kiện tự nhiên, ngoài đồng ruộng.

Các công nghệ tiên tiến về hệ thống nhà kính, nhà lưới, tưới nước, bón phân, điều khiển sinh trưởng, phát triển, điều khiển ra hoa, giá thể… chưa được ứng dụng nhiều trong sản xuất và thiếu đồng bộ. Hiện, kỹ thuật nhân giống hoa chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống, do đó chất lượng giống không cao, dễ bị thoái hóa, sâu bệnh nhiều, từ đó làm giảm chất lượng hoa.

Còn Gs.Ts. Trần Duy Quý cho biết hiện hầu hết các giống hoa có chất lượng tốt đều phải NK từ nước ngoài, như Vạn Thọ từ Pháp, các giống lan từ Thái Lan… Hiện nay, cơ sở nhân giống lan bằng phương pháp cấy mô được thành lập ở Tp.HCM đều sản xuất quy mô nhỏ, như Viện Sinh học nhiệt đới, Trung tâm Nghiên cứu giống, trường Đại học Khoa học tự nhiên, công ty CP Phong Lan… nên lượng giống không đủ cung ứng cho người trồng. Chính vì vậy, giá cây giống còn cao.

Nguồn cây giống cây cảnh Việt Nam khá phong phú, có nhiều loại hoa đẹp, thế nhưng chưa thật sự có bước đột phá về nhân giống, chủ yếu vẫn nhân giống thủ công, nên chất lượng không đồng đều do chưa qua khâu tuyển chọn, chưa áp dụng được các thành tựu công nghệ sinh học để tạo những giống mới. Trong khi đó, các nước trong khu vực đã đạt được những thành tựu đáng kể trong lĩnh vực này.

Theo Ts. Lê Đức Thảo, việc vươn ra thị trường quốc tế gặp nhiều khó khăn còn do các DN sản xuất kinh doanh hoa thiếu hiểu biết về thị trường hoa quốc tế. Đặc biệt chưa nghiên cứu, dự báo được nhu cầu thị trường nên thiếu định hướng trong kế hoạch sản xuất, tự phát. Mặt khác, chiến lược quảng bá thương hiệu, tiếp thị sản phẩm còn thấp đã làm giảm khả năng cạnh tranh của các DN.

Thu Hường