Bước sang năm 2026, cục diện dòng tiền trên thị trường tài chính đã có sự thay đổi rõ rệt. Giai đoạn tiền rẻ không còn, thay vào đó là cuộc đua huy động vốn của các ngân hàng thương mại tăng nhiệt trở lại. Sự điều chỉnh này nhanh chóng làm thay đổi khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư cá nhân — lực lượng vốn chiếm tới hơn 80% giá trị giao dịch toàn thị trường chứng khoán (TTCK).

Sự dịch chuyển của dòng tiền đại chúng

Trong báo cáo của Quỹ đầu tư cổ phiếu tăng trưởng Ballad Việt Nam (TBLF), các nhà phân tích của SGI Capital cho rằng lãi suất đang trở thành biến số cần theo dõi, khi nhu cầu vốn trong nước ở mức cao trong khi mặt bằng lãi suất toàn cầu vẫn neo cao.

Theo dữ liệu thị trường, từ đầu năm 2026 đến nay, xu hướng tăng lãi suất huy động diễn ra trên diện rộng. Hàng loạt ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân như MB, LPBank, OCB... đã đồng loạt nâng lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng lên mức trên 7%/năm. Đáng chú ý, ở một số kỳ hạn dài hoặc các gói tiền gửi giá trị lớn, mức lãi suất huy động thậm chí đã chạm ngưỡng 8% đến 9%/năm.

Mức lãi suất danh nghĩa cao, cộng thêm việc lạm phát được kiểm soát ổn định đã mang lại mức lãi suất thực dương vô cùng hấp dẫn cho kênh tiền gửi. Khi việc tìm kiếm lợi nhuận từ các tài sản rủi ro trở nên khó khăn hơn, tâm lý phòng thủ lên ngôi. Hệ quả tất yếu là dòng tiền nhàn rỗi của người dân bắt đầu "quay xe", chọn phương án an toàn và có hiệu suất định sẵn là gửi tiết kiệm thay vì đổ vào tài khoản kinh doanh chứng khoán.

"Mức lãi suất tiết kiệm quanh ngưỡng 8-9%/năm đối với kỳ hạn dài là một rào cản tâm lý rất lớn cho thị trường. Khi một kênh đầu tư không rủi ro cho mức sinh lời như vậy, kỳ vọng lợi nhuận từ cổ phiếu buộc phải cao hơn rất nhiều mới đủ bù đắp rủi ro.

Điều này khiến dòng tiền của khối cá nhân có xu hướng rút bớt khỏi thị trường sau các nhịp chốt lời để chuyển hóa thành các sổ tiết kiệm dài hạn", ông Nguyễn Thanh Sơn, Trưởng phòng Tư vấn đầu tư, Chứng khoán Yuanta Việt Nam nhận định.

Sự dịch chuyển này không chỉ là nhận định cảm tính mà được minh chứng rõ ràng thông qua lượng tài khoản mở mới liên tục sụt giảm, cùng với tốc độ tăng trưởng số dư tiền gửi tại hệ thống hệ thống tổ chức tín dụng liên tục duy trì ở mức cao kể từ đầu năm.

Thanh khoản giảm tạo sức ép đè nặng lên VN-Index

Báo cáo thống kê cho thấy, thanh khoản TTCK trong quý II/2026 ghi nhận mức sụt giảm nghiêm trọng. Tổng giá trị giao dịch toàn thị trường trong quý II chỉ đạt khoảng 1.377 nghìn tỷ đồng, giảm gần 24% so với mức xấp xỉ 1.802 nghìn tỷ đồng của quý I. Nếu bóc tách riêng giá trị giao dịch khớp lệnh (phản ánh dòng tiền chủ động của nhà đầu tư), con số sụt giảm trên sàn HoSE lên tới 31%, từ 1.620 nghìn tỷ đồng xuống còn vỏn vẹn 1.125 nghìn tỷ đồng. Điểm đáng chú ý là giá trị khớp lệnh bình quân trong tháng 6/2026 chỉ còn quanh mức 15.000 tỷ đồng/phiên — mức thấp nhất tính từ đầu năm đến nay.

Việc thanh khoản khớp lệnh "cạn kiệt" tạo ra chuỗi tác động tiêu cực lên diễn biến của các chỉ số.

Thứ nhất, thiếu lực đỡ tại các vùng giá cao: Dù VN-Index có những nhịp phục hồi ngắn hạn hướng đến các mốc điểm số cao hơn (quanh vùng 1.800 - 1.840 điểm), nhưng do không có dòng tiền dồi dào "tiếp ứng", chỉ số liên tục gặp áp lực rung lắc dữ dội mỗi khi chạm ngưỡng kháng cự. Các phiên tăng điểm phần lớn mang tính chất "xanh vỏ đỏ lòng", dòng tiền chỉ tập trung kéo một vài cổ phiếu vốn hóa lớn thuộc nhóm tài chính, ngân hàng.

Thứ hai, sự méo mó từ giao dịch thỏa thuận: Khi dòng tiền khớp lệnh suy yếu, tỷ trọng giao dịch thỏa thuận trên thị trường lại tăng vọt. Trên sàn HoSE, giao dịch thỏa thuận chiếm tới 18,3% tổng giá trị (tăng mạnh so với mức 10,1% của quý I). Thậm chí trên thị trường UPCoM, tỷ lệ này vọt lên tới 30,5%, nghĩa là cứ 100 đồng giao dịch thì có hơn 30 đồng là thỏa thuận trao tay lô lớn. Điều này phản ánh dòng tiền nhỏ lẻ đã rút lui, thị trường chỉ còn là sân chơi co cụm của các tổ chức thực hiện các thương vụ tái cơ cấu sở hữu được định giá sẵn.

Thứ ba, áp lực đè nặng lên các nhóm ngành thị trường: Các nhóm ngành nhạy cảm với dòng tiền như Bất động sản, Thép, và Chứng khoán rơi vào trạng thái thanh khoản sụt giảm mạnh, giá cổ phiếu đi ngang hoặc điều chỉnh giảm nhẹ do thiếu vắng dòng tiền đẩy.

Phân tích về nguyên nhân sâu xa của áp lực thanh khoản này, các chuyên gia VPBankS bổ sung thêm một góc nhìn mang tính hệ thống. Bản chất áp lực thanh khoản của TTCK có mối liên hệ mật thiết với thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Khi tăng trưởng tín dụng được định hướng ở mức khoảng 15% cùng với các nhu cầu vốn rất lớn cho các dự án hạ tầng trọng điểm, các ngân hàng phải ráo riết tăng lãi suất huy động để giữ chân và thu hút nguồn vốn. Việc hệ thống ngân hàng chịu áp lực khát vốn, thanh khoản của TTCK lập tức bị ảnh hưởng trực tiếp.

Thanh khoản suy giảm: Thị trường chứng khoán đang tích lũy thay vì bán tháo?

Để TTCK có thể giải tỏa được sức ép hiện tại, giới phân tích cho rằng thị trường đang cần những "liều thuốc" đủ mạnh từ cả yếu tố vĩ mô nội tại lẫn quốc tế.

Về mặt chính sách, nhà đầu tư đang chờ đợi áp lực lạm phát và tỷ giá hạ nhiệt rõ nét hơn trong nửa cuối năm, qua đó tạo dư địa để Ngân hàng Nhà nước có thêm không gian nới lỏng tiền tệ một cách linh hoạt, hỗ trợ thanh khoản cho hệ thống.

Ở góc độ cấu trúc, các thông tin liên quan đến tiến trình tháo gỡ nút thắt nâng hạng thị trường theo tiêu chuẩn mới cũng được kỳ vọng sẽ là cú hích thu hút dòng vốn ngoại quay trở lại, bù đắp cho phần dòng vốn nội bộ đang tạm thời trú ẩn ở kênh tiền gửi an toàn.

Theo đó, chiến lược phòng thủ, ưu tiên quản trị rủi ro và lựa chọn những doanh nghiệp có nền tảng cơ bản vững vàng, dòng tiền kinh doanh ổn định vẫn là khuyến nghị hàng đầu mà các chuyên gia dành cho nhà đầu tư trong giai đoạn "vùng nhiễu động" thanh khoản này, cho đến khi các tín hiệu trên xuất hiện.

Hải Giang