Những ngày cuối tuần, khu vườn ca cao rộng hàng héc-ta của HTX Dịch vụ nông nghiệp Ca cao Suối Cát ở phường Xuân Lộc (Đồng Nai) luôn nhộn nhịp khách tham quan. Giữa những tán cây xanh mướt, du khách được tận tay bổ trái ca cao, tìm hiểu quy trình lên men, rang hạt, làm chocolate rồi thưởng thức ly ca cao nóng ngay tại vườn.

Tạo ra nhiều giá trị hơn từ chính trái ca cao

Ít ai nghĩ rằng, cây ca cao từng khó cạnh tranh nay lại trở thành nền tảng để HTX tạo dựng nhiều tài sản trí tuệ mới. Từ thương hiệu, sản phẩm chế biến sâu đến du lịch trải nghiệm, tất cả đều góp phần nâng giá trị nông sản địa phương.

Đó là hướng đi mà khu vực kinh tế tập thể đang được khuyến khích. Khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo giúp HTX tạo giá trị gia tăng, thay vì chỉ bán nguyên liệu thô.

Ông Trương Văn Mỹ, Giám đốc HTX, cho biết những ngày đầu, đầu ra hạt ca cao phụ thuộc vào doanh nghiệp thu mua. Giá cả bấp bênh khiến người trồng ca cao khó ổn định thu nhập.

“Muốn người trồng ca cao sống được thì phải tạo ra nhiều giá trị hơn từ chính trái ca cao”, ông nói.

Từ đó, HTX đầu tư chế biến sâu thay vì chỉ bán hạt lên men. Thương hiệu “Ca cao Thành Ý” thuộc HTX hiện có nhiều sản phẩm như bột, bơ, chocolate, rượu vang, rượu mạnh và son môi chiết xuất từ bơ ca cao. Hai sản phẩm gồm bột ca cao nguyên chất và socola sữa đã được chứng nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh.

HTX này hiện phát triển hơn 100ha ca cao với khoảng 100 thành viên, sản xuất theo hướng hữu cơ và đạt tiêu chuẩn GlobalGAP. Nhờ chất lượng được nâng lên, hạt ca cao lên men của HTX được nhiều doanh nghiệp Mỹ, Nhật Bản, Singapore và Trung Quốc thu mua với giá cao.

Theo ông Mỹ, sản phẩm tốt không chỉ đến từ kinh nghiệm mà còn phải dựa trên khoa học kỹ thuật trong toàn bộ chuỗi sản xuất, từ giống, chăm sóc, lên men đến chế biến.

Tài sản trí tuệ được “ươm mầm” từ đổi mới sáng tạo

Nếu trước kia giá trị nằm ở diện tích đất, thì nay là thương hiệu, quy trình sản xuất và các sản phẩm mới từ cây ca cao. Đây cũng là cách HTX Ca cao Suối Cát từng bước hình thành hệ sinh thái tài sản trí tuệ của riêng mình. Mỗi dòng chocolate, rượu ca cao hay mỹ phẩm từ bơ ca cao đều là kết quả của quá trình nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt, cách đây hai năm, Dự án Cải thiện đời sống nông dân trồng ca cao tại các tỉnh phía Nam Việt Nam đã khảo sát và lựa chọn HTX này tham gia chương trình hỗ trợ phát triển.

Dự án chuyển giao nhiều giải pháp công nghệ, từ kinh tế tuần hoàn đến sản xuất chocolate không tan chảy ở nhiệt độ phòng. Đồng thời, HTX được hỗ trợ xây dựng chuỗi giá trị ca cao bền vững. Điều đó không chỉ giúp HTX Ca cao Suối Cát giảm chi phí sản xuất mà còn tạo ra các sản phẩm hoàn toàn mới, gia tăng giá trị cho từng bộ phận của trái ca cao.

Theo các chuyên gia, đổi mới sáng tạo đang giúp HTX tạo ra nhiều tài sản trí tuệ mới. Hơn nữa, khoảng một nửa thành viên HTX đã chuyển sang canh tác tuần hoàn, góp phần giảm chi phí và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Không chỉ đổi mới trong sản xuất, HTX Ca cao Suối Cát còn đẩy mạnh chuyển đổi số trong tiêu thụ sản phẩm. Các sản phẩm mang thương hiệu “Ca cao Thành Ý” được giới thiệu trên nhiều nền tảng thương mại điện tử như Shopee, Lazada, TikTok Shop và Facebook.

Việc ứng dụng nền tảng số giúp HTX này tiếp cận người tiêu dùng trên cả nước mà không còn phụ thuộc hoàn toàn vào hệ thống phân phối truyền thống. Các nền tảng số cũng giúp lan tỏa thương hiệu ca cao, quảng bá sản phẩm OCOP và thu hút khách đến trải nghiệm.

Theo ông Mỹ, nhiều đoàn học sinh, sinh viên, doanh nghiệp và khách du lịch biết đến vườn ca cao thông qua mạng xã hội trước khi trực tiếp đến tham quan. 

Chỉ trong khoảng ba năm gần đây, khu vườn của HTX đã trở thành điểm đến quen thuộc của các tour trải nghiệm nông nghiệp. Mỗi năm, nơi đây đón từ 2.000-3.000 lượt khách.

Du khách không chỉ tham quan mà còn trực tiếp trải nghiệm các công đoạn từ thu hoạch, lên men đến chế biến chocolate, thưởng thức các sản phẩm ngay tại vườn. Chính hoạt động trải nghiệm này tạo nên giá trị khác biệt mà không phải vùng nguyên liệu nào cũng có.

Với ông Trương Văn Mỹ, khu vườn rộng khoảng 4ha không đơn thuần là nơi sản xuất nông nghiệp. Đó còn là không gian để kể câu chuyện về cây ca cao Việt Nam. Khách đến vườn được tìm hiểu quy trình trồng, chăm sóc, lên men, rang hạt và chế biến thành nhiều sản phẩm khác nhau. Thay vì quảng cáo bằng những lời giới thiệu, HTX để người tiêu dùng trực tiếp trải nghiệm. Đó cũng là cách xây dựng niềm tin đối với thương hiệu.

Nhờ kết hợp nông nghiệp với du lịch trải nghiệm, khu vườn hiện mang lại doanh thu bình quân khoảng 1,2 tỷ đồng mỗi năm, đồng thời tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 20 lao động địa phương.

Năm 2024, vườn ca cao Xuân Lộc được công nhận OCOP du lịch. Ông Mỹ còn thành lập Câu lạc bộ làm giàu từ ca cao với 35 thành viên, hỗ trợ kỹ thuật và kết nối tiêu thụ. Nhờ đó, nhiều hộ thành viên đạt thu nhập 700-800 triệu đồng/ha.

Chính sách sở hữu trí tuệ tiếp sức HTX

Đằng sau thành công của HTX Ca cao Suối Cát còn có sự đồng hành của các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể. HTX được hỗ trợ đầu tư hệ thống tưới, phân bón và nhiều hạng mục phục vụ phát triển vùng nguyên liệu.

Đây là nền tảng để người dân mạnh dạn chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ, nâng cao chất lượng nguyên liệu phục vụ chế biến. Đặc biệt, khi cạnh tranh ngày càng dựa trên chất lượng và thương hiệu, sở hữu trí tuệ đang trở thành công cụ quan trọng giúp HTX bảo vệ thành quả đổi mới sáng tạo.

Xây dựng thương hiệu, đăng ký nhãn hiệu, phát triển sản phẩm OCOP và chuẩn hóa quy trình sản xuất đang giúp HTX Ca cao Suối Cát tạo lập, khai thác tài sản trí tuệ hiệu quả. Cùng với đó, nhiều chương trình hỗ trợ thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo để nâng giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Việc tuyên truyền Luật Sở hữu trí tuệ và các văn bản hướng dẫn cũng giúp HTX chủ động đăng ký, bảo vệ, khai thác tài sản trí tuệ và phát huy giá trị thương hiệu.

Theo các chuyên gia, khu vực kinh tế tập thể không còn chỉ cạnh tranh bằng quy mô sản xuất mà phải cạnh tranh bằng tri thức, công nghệ và tài sản vô hình. Những HTX biết đầu tư cho đổi mới sáng tạo sẽ có nhiều cơ hội tạo ra sản phẩm khác biệt, xây dựng thương hiệu bền vững và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Câu chuyện của HTX Ca cao Suối Cát cho thấy khoa học công nghệ, chuyển đổi số và sở hữu trí tuệ có thể nâng tầm giá trị cây ca cao. Giá trị nông sản không chỉ đến từ nguyên liệu mà còn từ thương hiệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đó là con đường để HTX chuyển từ bán nguyên liệu sang bán giá trị, đồng thời hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ. Đây cũng là nền tảng để khu vực kinh tế tập thể nâng sức cạnh tranh và phát triển bền vững.

                                                                                 Thanh Loan