Sau khi hợp nhất đơn vị hành chính, các địa phương phía Tây tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục triển khai sâu rộng Cuộc vận động “Làm thay đổi nếp nghĩ, cách làm của đồng bào dân tộc thiểu số, làm cho đồng bào dân tộc thiểu số vươn lên thoát nghèo bền vững” với nhiều cách làm phù hợp. Sự vào cuộc trách nhiệm của cả hệ thống chính trị đã từng bước làm thay đổi căn bản nhận thức cùng phương thức sản xuất của người dân vùng sâu, vùng xa.

Sức mạnh tập thể và cú hích rau xứ lạnh

Trước thực trạng phương thức canh tác lạc hậu chưa đem lại giá trị cao, tinh thần đổi mới đã giúp cộng đồng người dân tộc thiểu số phát huy rõ nét sức mạnh tập thể trong liên kết làm ăn. Câu chuyện chuyển mình tại làng Kon Vơng Kia, xã Kon Plông là một minh chứng sinh động.

Anh A Hùng ở làng Kon Vơng Kia, xã Măng Đen kể lại, trước đây nhóm của anh gồm 12 hộ cùng chung sức canh tác 7 sào khoai lang. Dù thu về lợi nhuận 68 triệu đồng sau 5 tháng nhưng mô hình này tiềm ẩn nhiều rủi ro do sâu bệnh hại, đất khó cải tạo và giá cả bấp bênh. Được chính quyền địa phương tiếp sức qua cuộc vận động thay đổi nếp nghĩ, cách làm, nhóm anh mạnh dạn chuyển hướng sang mô hình “Vườn rau gia đình” và “Rau củ tập trung”. Canh tác các loại rau ngắn ngày theo tiêu chuẩn VietGAP như cải cay, cải ngọt, cà pháo, rau rừng, su su, đất đai ngày càng màu mỡ, cây phát triển tốt và chỉ trong vòng 24 ngày nhóm đã thu về hơn 10 triệu đồng lợi nhuận.

Thấy rõ hiệu quả kinh tế, các hộ dân đã hào hứng gia nhập Hợp tác xã (HTX) rau xứ lạnh Măng Đen để được bảo đảm giá cả và bao tiêu trọn gói đầu ra. Thành công bước đầu làng Kon Vơng Kia đã thành lập thêm 3 tổ hợp tác (THT) với 35 hộ tham gia, thực hiện phương thức chấm công để phân chia lợi nhuận công bằng, khơi dậy tinh thần đoàn kết cùng làm giàu.

Tại xã Măng Đen, chị Y Lợi ở làng Kon Vơng Kia cũng nhận thấy việc trồng lúa nước không đem lại hiệu quả nên đã góp 2 sào đất vào THT liên kết trồng rau. Ngay thời gian đầu, chỉ trong 20 ngày gia đình chị đã thu lãi hơn 4 triệu đồng. Khoản thu này kết hợp cùng nương cà phê và mì đã giúp cuộc sống gia đình nhanh chóng đi vào ổn định.

Đặc biệt, thông qua HTX, người dân được chính quyền hỗ trợ đầu tư 500m2 nhà màng hiện đại để sản xuất rau xứ lạnh. Diện tích này đang bước vào vụ thu hoạch với sản lượng dự kiến đạt trên 500kg, đem lại nguồn thu ước tính 12,5 triệu đồng. Với mức giá hiện hành, mô hình nhà màng công nghệ cao hứa hẹn mang lại doanh thu lên tới khoảng 1,5 tỷ đồng mỗi hécta mỗi năm.

Đột phá tư duy, đánh thức tiềm năng đất khó

Tinh thần chủ động vượt khó tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ sang các xã lân cận. Tại thôn Kon Cheo, xã Đăk Tô, anh Vương Đình Tuân 43 tuổi từng có chuỗi ngày dài đi làm thuê rồi dành dụm mua 3ha cao su già cỗi, năng suất kém. Nhờ dám nghĩ dám làm, anh Tuân đã thay thế diện tích cằn cỗi bằng 600 cây quýt, chôm chôm, sau đó tiếp tục mở rộng quy mô và lắp đặt hệ thống tưới tự động, tưới phun sương tiết kiệm nhân công. Đến nay, trang trại của anh có 500 cây sầu riêng, 1.000 cây quýt, 1.300 cây cao su, 500 cây cà phê cùng nhiều loại cây ăn quả, mang lại thu nhập ổn định khoảng 600 triệu đồng mỗi năm.

Cùng thôn, ông A We 67 tuổi từng chật vật với cây mì và cao su, nay đã được xã hỗ trợ cây giống để phát triển 600 cây cà phê xen chôm chôm với kỳ vọng nâng cao đời sống.

Quyết tâm của người dân đã hòa nhịp cùng các chính sách an sinh của xã Đăk Tô khi địa phương huy động nguồn lực xóa nhà dột nát, trao 147 căn nhà mới cho bà con. Tính đến năm 2025, diện tích cây lâu năm toàn xã đạt 8.256ha, vượt 102,29% kế hoạch, trong đó diện tích trồng mới gồm 373ha cà phê, 42ha cao su, 20ha mắc ca và 79ha cây ăn quả.

Tại xã Sa Loong, chính quyền đã triển khai 38 mô hình kinh tế với nguồn vốn hơn 1 tỷ đồng từ năm 2021 đến nay, duy trì vững chắc 21 mô hình đạt hiệu quả cao như THT trồng rau sạch, cánh đồng mẫu lớn 15ha lúa ST24 và ST25 đạt năng suất khoảng 70 tạ/ha, hỗ trợ bò giống hay trồng mắc ca xen cà phê.

Nhờ phương thức kinh tế tổng hợp giữa chăn nuôi bò với trồng trọt cà phê, cao su, mì và lúa, gia đình anh A Miên ở thôn Bun Ngai đạt thu nhập trên 300 triệu đồng/năm.

Con đường thoát nghèo bền vững của đồng bào dân tộc thiểu số ở Hòa Bình

Từ sinh kế nhỏ lẻ đến làm ăn bài bản ở vùng đồng bào dân tộc miền núi

Đến cuối năm 2025, thu nhập bình quân đầu người của xã đạt 62,75 triệu đồng, tỷ lệ hộ nghèo giảm chỉ còn 2,03% và toàn bộ các thôn đều được công nhận văn hóa.

Còn tại xã Dục Nông, nỗ lực xóa bỏ tập quán canh tác lạc hậu và bài trừ hủ tục đã giúp tỷ lệ hộ nghèo giảm sâu so với năm 2021, hiện toàn xã chỉ còn 119 hộ nghèo, chiếm 2,96%.

Điểm tựa từ giới trẻ và chiến lược đồng hành dài hạn

Tại xã Đăk Plô, nơi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 98% dân số, cây cà phê xứ lạnh được chọn làm mũi nhọn kinh tế. Chủ tịch UBND xã Nguyễn Văn Vĩnh chia sẻ, diện tích cây trồng này đã mở rộng từ 450ha vào tháng 7/2025 lên hơn 500ha nhờ sự hưởng ứng tích cực của người dân.

Điển hình như ông A Nhíp ở thôn Đăk Bung, sau khi bỏ thói quen trồng xen cây sắn gây cằn đất để chuyển sang chăm sóc vườn cà phê hơn 1ha đúng kỹ thuật bón phân, cắt tỉa cành, vườn cây phục hồi cho thu nhập hơn 100 triệu đồng/năm. Trưởng thôn A Ngũ thông tin, toàn thôn có 206 hộ với 617 nhân khẩu, nhờ biết cách bón phân và chăm sóc, năng suất lúa đã tăng từ 5 bao mỗi sào lên 9 - 10 bao/sào, số hộ nghèo hiện chỉ còn 17 hộ và 9 hộ cận nghèo.

Luồng gió đổi mới còn được tiếp sức mạnh mẽ bởi thế hệ trẻ tại xã vùng cao Ngọc Linh, nơi có hơn 97% là đồng bào Xơ Đăng. Nhiều thanh niên đã chủ động lên mạng internet tìm hiểu kỹ thuật tiên tiến để áp dụng vào sườn dốc quê mình. Chị Y Thôi sinh năm 1999 ở thôn Đăk Bối đã chuyển đổi 3 sào đất sau thu hoạch quế sang trồng cà phê xứ lạnh xen Hồng đẳng sâm, đem về khoản thu 50 triệu đồng/năm, thay vì chỉ thu 7 - 8 triệu đồng từ 1ha sắn như trước.

Cũng tại xã Đăk Bối, anh A Mướt sinh năm 1992 tự tin chuyển gần 1ha trồng sắn vốn chỉ cho thu nhập dưới 10 triệu đồng sang trồng cà phê xứ lạnh.

Chủ tịch UBND xã Ngọc Linh Đinh Xuân Hòa cho biết, địa phương đang khai thác lợi thế khí hậu vùng cao để mở rộng các cây dược liệu quý gồm sâm Ngọc Linh, Hồng đẳng sâm, Đương quy, Ngũ vị tử cùng cà phê xứ lạnh, mở ra hướng đi chắc chắn giúp bà con thoát nghèo.

Xác định thay đổi nếp nghĩ là chặng đường bền bỉ, Bí thư Đảng ủy xã Sa Loong Nguyễn Chí Tường và Trưởng phòng Kinh tế xã Đăk Tô Tưởng Văn Khanh đều khẳng định các địa phương sẽ tiếp tục đồng hành cùng bà con, đẩy mạnh truyền thông thông qua già làng, người có uy tín, sử dụng ngôn ngữ dân tộc thiểu số và nhân rộng các mô hình người thật việc thật.

Đồng thời, các xã sẽ tích cực kết nối doanh nghiệp tiêu thụ nông sản, hỗ trợ vốn và kỹ thuật nhằm phát huy tối đa tinh thần tự lực của đồng bào, tạo nền móng vững bền cho sự phát triển của vùng cao biên giới.

Hoàng Hà