Việc hạ lãi suất là tín hiệu đáng mừng, song nếu các điều kiện về hồ sơ và tài sản bảo đảm không được nới lỏng, doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn khó lòng chạm tay vào nguồn vốn cần thiết.

"Khát" vốn mở rộng nhưng vướng rào cản hồ sơ, tài sản thế chấp

Thực hiện chỉ đạo sát sao từ Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN), hệ thống ngân hàng đang đẩy mạnh các chương trình tín dụng ưu đãi với mức giảm từ 0,5 - 2%/năm so với lãi suất thông thường. Những gói vay này tập trung chủ yếu vào nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), các cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực ưu tiên và các động lực tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, đằng sau những con số lãi suất hấp dẫn là nỗi lo về khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe từ phía nhà băng.

Chị Nguyễn Bích Ngân là chủ một doanh nghiệp sản xuất trà tại Thái Nguyên đang đứng trước cơ hội mở rộng quy mô khi lượng đơn hàng tăng trưởng ổn định. Với quy mô siêu nhỏ gồm 3 - 5 lao động và sản lượng khoảng 30 tấn trà mỗi năm, chị Ngân dự tính vay khoảng 10 tỷ đồng để đầu tư máy móc tinh chế, mở rộng nhà xưởng nhằm nâng cao năng suất. 

Chị cho rằng mức lãi suất từ 8 - 8,5%/năm là lý tưởng, hoặc dưới 10%/năm là mức có thể chấp nhận được. Dù đánh giá việc ngân hàng giảm 1% lãi suất là sự hỗ trợ đáng kể, nhưng chị Ngân vẫn bày tỏ sự lo ngại về các yêu cầu chứng minh qua hóa đơn, hồ sơ vay hay hợp đồng đặt hàng. Theo chị, đây là những rào cản lớn mà các doanh nghiệp nhỏ thường gặp khó khăn và chị mong muốn ngân hàng có cách đánh giá linh hoạt hơn dựa trên dòng tiền cùng các đơn hàng thực tế.

Đồng quan điểm về những khó khăn trong tiếp cận vốn, ông Nguyễn Kim Hùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Kim Nam cho rằng điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở lãi suất mà ở khả năng giải ngân thực tế. Ông phân tích rằng với khoản vay 5 tỷ đồng, mức giảm lãi suất 1% hay 2% giúp doanh nghiệp tiết kiệm được từ 50 - 100 triệu đồng mỗi năm, con số này sẽ trở nên vô nghĩa nếu doanh nghiệp không thể tiếp cận được nguồn vốn gốc.

Theo ông Hùng, các doanh nghiệp SME có thể dễ dàng tiếp cận khoản vay dưới 10 tỷ đồng, nhưng với các khoản vay lớn hơn, khó khăn sẽ tăng lên gấp bội do hồ sơ năng lực chưa đáp ứng yêu cầu và thiếu tài sản bảo đảm. Ông nhấn mạnh điều doanh nghiệp cần nhất hiện nay là thực sự tiếp cận được vốn chứ không chỉ là mức lãi suất thấp trên mặt báo.

TS. Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cũng thừa nhận thực trạng dù lãi suất đã giảm nhiều lần nhưng doanh nghiệp SME vẫn rất khó tiếp cận vốn do rào cản về thế chấp và thủ tục. Ông kiến nghị cần thay đổi tư duy để coi tín chấp là chính và thế chấp chỉ là phụ. Đồng thời, các quỹ bảo lãnh tín dụng cần cải thiện cơ chế để mở rộng dịch vụ, kết hợp với việc đổi mới mô hình cho vay thông qua ngân hàng số và ứng dụng tài chính số để cấp vốn nhanh chóng với chi phí thấp.

Dưới góc nhìn chuyên gia, PGS, TS. Nguyễn Văn Phương, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định cấu trúc chi phí vốn đang có sự phân hóa rõ rệt. Trong khi doanh nghiệp tốt có tài sản thế chấp có thể vay với lãi suất 6 - 8%/năm, thì các doanh nghiệp nhỏ thiếu tài sản bảo đảm và sổ sách chưa chuẩn hóa phải chịu mức lãi cao hơn nhiều. Do đó, doanh nghiệp cần xây dựng các kịch bản dự phòng khi lãi suất biến động hoặc doanh thu sụt giảm. 

Cần linh hoạt phương thức cho vay

Trước những phản hồi từ thị trường, các ngân hàng cũng đang có những chuyển động tích cực. Đại diện Lãnh đạo BVBank chia sẻ, ngay khi có chỉ đạo từ NHNN, đơn vị này đã ban hành gói vay 2.500 tỷ đồng với lãi suất ưu đãi dành cho SME và hộ kinh doanh. Bên cạnh việc giảm lãi suất, BVBank cam kết tối ưu quy trình thẩm định, cắt giảm thủ tục hành chính và thiết kế các giải pháp quản lý dòng tiền linh hoạt nhằm giúp khách hàng tăng tốc kinh doanh dịp cuối năm.

Tại các buổi làm việc với bộ ngành, nhiều ngân hàng cũng khẳng định đã triển khai cho vay tín chấp dựa trên dòng tiền và dữ liệu tài chính minh bạch thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tài sản bảo đảm.

Vấn đề tháo gỡ điểm nghẽn tín dụng đã được thảo luận sâu sắc tại buổi làm việc với các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp diễn ra ngày 10/8. Kết luận cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nêu rõ, qua ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp và thực tiễn hoạt động sản xuất kinh doanh, khả năng tiếp cận vốn tín dụng vẫn còn là điểm nghẽn, cần phải tập trung xử lý, nhất là về vấn đề lãi suất, điều kiện vay vốn, tài sản bảo đảm, thủ tục, phương thức thẩm định và những vướng mắc ngoài ngành ngân hàng về đất đai, về đầu tư xây dựng, về tài sản và thị trường.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh các tổ chức tín dụng cần nghiên cứu chuyển mạnh sang thiết kế sản phẩm theo ngành, theo chuỗi giá trị, theo dòng tiền và mức độ rủi ro. Không thể dùng một sản phẩm tín dụng và một phương thức thẩm định cho mọi doanh nghiệp bởi doanh nghiệp sản xuất khác với doanh nghiệp thương mại, doanh nghiệp xuất khẩu khác với doanh nghiệp xây dựng, doanh nghiệp công nghệ khác với doanh nghiệp nông nghiệp. 

Doanh nghiệp có đơn hàng vẫn khó vay vốn, Ngân hàng Nhà nước nói gì?

Do đó, ngân hàng cần tăng cường khai thác dữ liệu từ thuế, hóa đơn điện tử, tài khoản thanh toán, lịch sử tín dụng và dữ liệu hợp pháp khác để nâng cao chất lượng thẩm định. Tài sản bảo đảm vẫn rất quan trọng để kiểm soát rủi ro nhưng không nên trở thành điều kiện duy nhất quyết định doanh nghiệp có được tiếp cận tín dụng hay không.

"Chúng ta cần chuyển dần từ tư duy doanh nghiệp có tài sản gì để thế chấp sang tư duy doanh nghiệp có phương án kinh doanh, dòng tiền và khả năng trả nợ như thế nào", Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh.

Đặc biệt, ông yêu cầu các tổ chức tín dụng cần có phương thức thẩm định phù hợp hơn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo hoặc tham gia chuỗi cung ứng. Đồng thời, các tổ chức tín dụng phân loại rõ khách hàng để ưu tiên giải quyết nhanh cho những doanh nghiệp có tình hình tài chính tốt nhưng thiếu vốn tạm thời. 

Đối với doanh nghiệp gặp khó khăn nhưng có thị trường và đơn hàng, ngân hàng cần chủ động cùng doanh nghiệp xây dựng phương án phục hồi, cơ cấu lại dòng tiền và khoản vay phù hợp, đồng thời tăng cường tư vấn hướng dẫn doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ để nâng cao khả năng tiếp cận vốn.

Thanh Hoa