Nhờ liên kết trong một khối là HTX kiểu mới, các hộ, xã viên cùng điều chỉnh lịch thời vụ, thực hiện một quy trình canh tác lúa và sử dụng một loại giống lúa chịu hạn tốt… không chỉ gia tăng lợi nhuận, mà còn giảm thiểu tác động biến đổi khí hậu (BĐKH).

Đây là ý kiến của Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ - Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương đổi mới và phát triển kinh tế tập thể, HTX tại Diễn đàn "Củng cố và nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX nông nghiệp ứng phó với BĐKH ở Đồng bằng sông Cửu Long" tổ chức sáng 16/4 tại Đồng Tháp.

Cần thiết liên kết thành khối

Hoạt động của HTX nông nghiệp ứng phó với BĐKH thể hiện ở các công việc tổ chức lập kế hoạch đào tạo, chia sẻ kinh nghiệm và tiếp nhận sáng kiến của người dân về ứng phó với BĐKH; bố trí lại mùa vụ, cơ cấu cây trồng, lựa chọn và cung ứng vật tư, phân bón, cây con giống thích hợp với điều kiện BĐKH; tổ chức xuống giống cùng trà, cùng thời điểm; cung cấp dịch vụ tưới tiêu và quản lý đê bao, bờ vùng, bờ thửa; hỗ trợ thành viên tham gia chuỗi giá trị nông sản; ứng dụng công nghệ thông tin trong quan trắc, sản xuất nông nghiệp.

Tính đến hết năm 2018, toàn vùng ĐBSCL có 1.803 HTX nông nghiệp, chiếm 13% tổng số HTX nông nghiệp của cả nước. Từ năm 2016 đến nay, ĐBSCL là một trong các vùng có số lượng các HTX nông nghiệp thành lập mới cao nhất cả nước với 552 HTX.

Hoạt động của các HTX đã góp phần tích cực vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết được việc làm cho nhiều lao động với mức thu nhập khá, phát triển nhiều ngành nghề mới và khai thác được tiềm năng, thế mạnh sẵn có ở địa phương, góp phần giảm nghèo, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.

Đại diện các HTX, các nhà khoa học đều cho rằng tại ĐBSCL, sản xuất nông nghiệp không chỉ chuyển đổi mạnh theo cơ chế thị trường, mà phải đồng thời bảo đảm thích ứng với BĐKH. Điều này càng thấy được ý nghĩa của HTX kiểu mới trong tổ chức thực hiện sản xuất đồng bộ, bền vững và gia tăng lợi nhuận cho từng thành viên.

Theo ông Nguyễn Văn Thịnh - Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác (Bộ NN&PTNT), hiện nay ở tất cả các địa phương của ĐBSCL đều có những HTX nông nghiệp tổ chức cộng đồng, nông dân ứng phó với BĐKH hiệu quả.

Cụ thể như hàng chục HTX nông nghiệp ở các tỉnh Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang tổ chức nông dân chuyển đổi mô hình sản xuất từ 2 vụ lúa sang mô hình lúa tôm, mô hình nuôi tôm dưới tán rừng, có lợi nhuận ròng khoảng 52,20 triệu đồng/ha/năm, trong khi canh tác thuần lúa, nông dân chỉ có lợi nhuận ròng là 39,20 triệu đồng/ha/năm.

Nhiều hộ nông dân đã xin tham gia HTX Nuôi tôm Cái Bát ở Cà Mau khi HTX này nghiên cứu, xây dựng kế hoạch sản xuất, tổ chức thả giống đồng loạt, liên kết với doanh nghiệp ứng dụng quy trình nuôi tôm theo tiêu chuẩn ASC, giúp nông dân nâng cao thu nhập và đặc biệt là hạn chế rủi ro trong sản xuất.

Tại các tỉnh như An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Long An, Tiền Giang, các mô hình HTX nông nghiệp đang ứng dụng nông nghiệp thông minh vào sản xuất lúa gạo trên quy mô cả chục ngàn hecta, nâng cao hiệu quả kinh tế.

Phát triển HTX gắn với ứng phó BĐKH

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Trần Thanh Nam, thách thức hiện nay đối với hoạt động nông nghiệp của vùng là BĐKH gây ra thiếu hụt nguồn nước ngọt, tăng chi phí sản xuất, giảm lợi nhuận của nông dân, làm chậm lại, hoặc thậm chí có nguy cơ bị kéo lùi Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới ở một số địa phương, đặc biệt vùng nguy cơ cao ở ĐBSCL.

Theo kịch bản BĐKH, nếu mực nước biển dâng cao 1 m sẽ có khoảng 38,9% diện tích ĐBSCL, khoảng 10 - 12% dân số bị ảnh hưởng trực tiếp và tổn thất khoảng 10% GDP.

Các mô hình HTX thích ứng với BĐKH đã dần hình thành nhưng còn tự phát, nhỏ lẻ, manh mún, chưa có cơ sở về khoa học, kỹ thuật và thị trường cũng như động lực và hỗ trợ đủ mạnh để nhân rộng, năng lực cán bộ quản lý còn hạn chế.

Trong quá trình sản xuất nông nghiệp hiện nay, vai trò của các HTX nông nghiệp với tư cách là tổ chức hỗ trợ nông dân và thành viên là rất quan trọng nhằm phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp an toàn, chất lượng cao và ứng phó với BĐKH.

Để triển khai hiệu quả, một số HTX đề nghị Chính phủ ban hành riêng một nghị định về phát triển HTX gắn với ứng phó BĐKH; các bộ, ngành triển khai hiệu quả các nghị định của Chính phủ về tín dụng cho nông nghiệp, nông thôn, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp… để các HTX nông nghiệp vay vốn đầu tư thuận lợi hơn.

Ngoài ra, các bộ, ngành Trung ương cần có chính sách phát triển đội ngũ tư vấn cho các HTX nông nghiệp hoạt động theo mô hình mới và thích ứng với BĐKH.

Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ đánh giá quy mô HTX nông nghiệp vùng ĐBSCL đã tăng về thành viên, vốn và diện tích. Tuy tốc độ tăng thành viên còn nhỏ nhưng hiệu quả sản xuất kinh doanh của HTX nông nghiệp của vùng cao hơn các khu vực khác của cả nước, đạt 1,07 tỷ đồng doanh thu và lợi nhuận đạt 154 triệu đồng/năm.

Phó Thủ tướng Chính phủ Vương Đình Huệ yêu cầu cần phải hành động, các bộ ngành địa phương cần có kế hoạch cụ thể. Để củng cố HTX nông nghiệp, ứng phó biến đổi khí hậu, HTX cần được tổ chức lại hoạt động sản xuất, bảo quản và chế biến sản phẩm cùng với nhiệm vụ liên kết và tiêu thụ nông sản cho nông dân.

"HTX là giải pháp duy nhất để thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. HTX sẽ giúp người nông dân cùng nhau thay đổi phương thức sản xuất trong điều kiện biến đổi khí hậu", ông Lê Minh Hoan - Bí thư Tỉnh ủy Đồng Tháp khẳng định tại Diễn đàn.

Hà Xuyên