Trước những khó khăn của làng nghề dệt chiếu cói duy nhất trong xã Lộc Thủy, HTX TTCN Chiếu cói An Xá, ra đời năm 2010, đang từng bước phát huy nghề truyền thống của địa phương và khẳng định vị thế thương hiệu sản phẩm chiếu cói An Xá.

Quá khứ ô nhiễm

Để cho ra một manh chiếu hoàn thiện, phải trải qua rất nhiều công đoạn và không ít nhọc nhằn. Người làm nghề chiếu An Xá vẫn thường quen với việc 5 năm trồng 1 lứa cói, mỗi năm bứt cói 2 lần, rồi phân loại, chẻ, phơi hong... Tiếp đó là đưa cói vào khung dệt để có được những chiếc chiếu cói đưa ra thị trường.

Từ năm 2010 trở về trước, gần 100% hộ gia đình làm nghề chiếu cói ở An Xá đều sản xuất bằng phương pháp thủ công, nên đã làm ảnh hưởng đến môi trường mà năng suất, chất lượng lại không cao.

Công đoạn nhuộm cói là một trong những nguyên nhân chính làm môi trường bị ô nhiễm trong thời gian dài, vì thuốc nhuộm khi nhuộm xong đều được người dân xả thải thẳng ra môi trường và không qua bất kỳ một hệ thống xử lý nào.

Tình trạng này làm hóa chất chảy vào các ao, hồ và nước sinh hoạt, thậm chí nguồn nước ngầm tại đây cũng bị ảnh hưởng, vì không giữ được độ trong và hay bốc mùi hôi thối.

Nhiều người đã bị lở loét, thối móng tay, bong tróc da… vì thực hiện công đoạn nhuộm cói, pha màu hoàn toàn bằng tay không mà không có đồ bảo hộ.

Nghề dệt chiếu ở An Xá sẽ khởi sắc

Việc dệt chiếu chủ yếu bằng khung cửi, nên gây tiếng ồn lớn, ảnh hưởng đến sinh hoạt của các gia đình, đồng thời, do làm bằng phương pháp thủ công nên năng suất không cao.

Bà Võ Thị Thu - người làm nghề trồng và dệt chiếu cói ở An Xá, cho biết: "Trước kia, cả ngày chuẩn bị khung rồi dệt, một người quen tay với sự hỗ trợ của một thợ phụ thì mới cho được 3 tấm chiếu. Khi bán ra thị trường chỉ được 50.000 - 60.000đồng/tấm. Tính tới tính lui chỉ được tiền công chứ chẳng có lãi”.

“Trước tình trạng trên, thay đổi phương thức sản xuất là điều tất yếu nếu muốn gìn giữ nghề làm chiếu cói truyền thống của địa phương và thu hút được nhiều người trẻ tuổi cùng tham gia làm giàu trên chính quê hương của mình”, ông Trần Hữu Trung - Chủ nhiệm HTX, cho biết.

Khởi sắc nhờ khoa học kỹ thuật

Khi đi vào hoạt động, HTX An Xá đã khuyến khích bà con đầu tư máy móc vào sản xuất. Đầu năm 2011, HTX đã đầu tư hệ thống máy dệt chiếu hiện đại, với tổng kinh phí trên 300 triệu đồng, góp phần rút ngắn thời gian sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Không dừng lại ở các sản phẩm truyền thống, HTX tiếp tục nghiên cứu, đổi mới mẫu mã, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng diện tích trồng cói để bảo đảm nguyên liệu sản xuất tại chỗ.

Năm 2014, doanh thu của HTX đạt 1,13 tỷ đồng, giải quyết việc làm thường xuyên cho 15 xã viên. Thu nhập mỗi người 2 - 2,5 triệu đồng/ tháng. Sản phẩm chiếu cói của HTX được sản xuất công nghiệp, bán ra thị trường khoảng 80.000 - 140.000 đồng/chiếc.

Mỗi ngày, HTX sản xuất được khoảng 50 - 60 lá chiếu. Hiện, không những bao tiêu sản phẩm đầu ra cho toàn bộ xã viên, HTX còn bao tiêu sản phẩm cho toàn bộ nhân dân sản xuất chiếu tại địa phương...

Bên cạnh đó, tình trạng ô nhiễm môi trường tại địa phương cũng được cải thiện, khi HTX phối hợp với chính quyền địa phương tham gia xây dựng hệ thống thoát nước thải nhuộm riêng, cách xa khu dân cư, đồng thời tuyên truyền, nâng cao ý thức người dân trong xả thải thuốc nhuộm, BVMT.

Để đạt được những kết quả này, ông Trần Hữu Trung chia sẻ: “HTX đã thống nhất với xã viên về việc đầu tư phải đúng trọng tâm, trọng điểm, biết vận dụng thời cơ, tập trung đào tạo nâng cao tay nghề cho xã viên. Tuyên truyền và nâng cao nhận thức của xã viên về BVMT trong sản xuất. Có như vậy, nghề chiếu An Xá mới phát triển lâu dài”.

Bên cạnh những kết quả đạt được, để tiếp tục phát triển trong giai đoạn mới, mong muốn của HTX là được chính quyền địa phương tạo điều kiện cấp đất xây dựng trụ sở và được vay vốn với lãi suất ưu đãi để tiếp tục đầu tư mở rộng sản xuất và đào tạo tay nghề cho xã viên.

Tin rằng trong tương lai, cùng với lòng yêu nghề, quyết tâm gắn bó, phát triển nghề truyền thống của mỗi người dân, HTX TTCN Chiếu cói An Xá nói riêng và làng nghề chiếu cói An Xá nói chung sẽ khởi sắc.

Như Yến