Vì vậy, mới đây, để chuẩn bị cho việc đề xuất với Chính phủ đưa dự án Luật về máu và tế bào gốc vào chương trình xây dựng Luật, Pháp lệnh năm 2018, Bộ Y tế đã xây dựng báo cáo đánh giá tác động của chính sách đối với dự án luật này. Theo đó, Bộ Y tế vừa gửi báo cáo tác động này tới các bộ: Ngoại giao, Nội vụ, Tài chính và Tư pháp để xin ý kiến.

Số người hiến máu chỉ 0,9% dân số

Theo tính toán lý thuyết của Tổ chức Y tế thế giới ở các nước đang phát triển, dựa trên số dân của mỗi nước, cần khoảng 2% dân số hiến máu mỗi năm. Như vậy mỗi năm, Việt Nam với khoảng 90 triệu dân (điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ thời điểm 1/4/2014) sẽ cần 1.800.000 đơn vị máu. Tuy nhiên, theo thống kê của Bộ Y tế năm 2010, lượng máu tiếp nhận của cả nước đạt 1.052.438 đơn vị (đáp ứng 45% nhu cầu máu và tỷ lệ hiến máu mới đạt 0,9% số dân hiến máu).

Mặc dù lượng máu không đủ để đáp ứng yêu cầu của công tác điều trị, nhưng trên thực tế hiện nay việc sử dụng máu còn khá lãng phí vì hầu hết các cơ sở y tế vẫn đang thực hiện việc truyền máu toàn phần (>80% ở hầu hết các tỉnh) do chưa đủ điều kiện để sản xuất các chế phẩm máu.

Hiến máu là nghĩa vụ của công dân

Bên cạnh đó, an toàn truyền máu cũng là vấn đề đáng quan ngại trong giai đoạn hiện nay, vì ở nước ta vẫn đang sử dụng các kỹ thuật sàng lọc bằng huyết thanh chưa bảo đảm an toàn, đang ở mức độ thô sơ, nhiều cơ sở truyền máu còn dùng kỹ thuật ngưng kết, kít nhanh để xét nghiệm sàng lọc máu (HIV) nên chưa sàng lọc được các bệnh lây truyền qua đường máu khi chúng còn đang ở trong giai đoạn cửa sổ.

Một vấn đề bất cập nữa của công tác an toàn truyền máu là chưa được xây dựng hệ thống truyền máu lâm sàng, nên việc theo dõi và hướng dẫn sử dụng máu còn rất lạc hậu.

Theo kinh nghiệm của các nước trên thế giới và trong khu vực hiện nay, để giải quyết tình trạng thiếu máu và bảo đảm an toàn truyền máu. Chính phủ các nước đã đề xuất việc ban hành Luật Hiến máu, hoặc các luật khác có liên quan đến vấn đề hiến máu tình nguyện không lấy tiền, như Luật Truyền máu, Luật Cấm buôn bán máu...

Người hiến máu sẽ được nghỉ thêm

Sau khi Luật Hiến máu được Quốc hội các nước ban hành, tình trạng khan hiếm máu cho cấp cứu và điều trị đã cơ bản được giải quyết.

Bộ Y tế cho biết, việc quy định hiến máu là nghĩa vụ của công dân có mặt tích cực là giúp cho có nguồn máu đầy đủ và ổn định. Và, nếu thực hiện chính sách này, thì hàng năm Nhà nước sẽ phải đầu tư thêm khoảng 441 tỷ đồng (trong đó gồm 386 tỷ chi lương, nhưng nếu tính chi phí tiền lương vào giá túi máu thì Nhà nước chỉ còn phải đầu tư khoảng 60 tỷ cho mua sắm trang thiết bị phục vụ hoạt động tiếp nhận máu).

Chủ sử dụng lao động sẽ phải bỏ ra khoảng 3.200 tỷ để chi trả tiền lương cho khoảng thời gian mà người lao động sử dụng để đi hiến máu và bản thân người lao động sẽ phải bỏ ra trên 580 tỷ cho việc đi lại phục vụ cho việc hiến máu.

Còn nếu coi việc hiến máu là tự nguyện và trong điều kiện lý tưởng là có 18,2 triệu người hiến máu tình nguyện trong năm, thì Nhà nước sẽ phải đầu tư thêm khoảng 165 tỷ/năm (trong đó gồm 152 tỷ chi lương). Chủ sử dụng lao động sẽ phải bỏ ra khoảng 1.250 tỷ để chi trả tiền lương cho khoảng thời gian mà người lao động sử dụng để đi hiến máu và bản thân người lao động sẽ phải bỏ ra trên 217 tỷ cho việc đi lại phục vụ cho việc hiến máu.

Bộ Y tế cũng cho biết thêm, nếu tính trung bình thì khoảng thời gian để đi hiến máu của một người mất khoảng 3 giờ. Tuy nhiên, đến nay hoàn toàn không có quy định nào của pháp luật hiện hành cho phép người lao động được nghỉ khi hiến máu.

Bên cạnh đó, theo quy định của pháp luật hiện hành, sau khi hiến máu, người hiến máu được nhận một giấy chứng nhận đã qua hiến máu và một phần quà tặng mang tính tượng trưng, chứ cũng không có quy định nào nhằm khuyến khích người dân đi hiến máu.

Vì vậy, Bộ Y tế cho rằng nên cho phép người hiến máu được nghỉ thêm nửa ngày làm việc sau khi đi hiến máu, nhằm động viên khuyến khích người dân tham gia hiến máu.

Thy Lê