Tại hội thảo “Tăng cường hợp tác công - tư và kết nối hàng Việt với các kênh phân phối” diễn ra tại Hà Nội trung tuần tháng 8/2016 vừa qua, bà Trần Thị Hoàng Mai - Tổng thư ký Hiệp hội Nữ DN Việt Nam, cho biết Bộ Công Thương đang xây dựng tiêu chuẩn Việt Nam về chợ kinh doanh thực phẩm, dự kiến sẽ hoàn thành vào cuối năm nay.

“Hiện đại hóa” chợ truyền thống

“Quy định mới đòi hỏi các khu chợ truyền thống phải tiến hành “hiện đại hóa” và chỉ được cấp chứng nhận “chợ an toàn thực phẩm” khi bảo đảm những tiêu chuẩn nghiêm ngặt về kinh doanh thực phẩm an toàn, chất lượng, nhằm gây dựng niềm tin và tạo sức hút mạnh hơn với NTD đến với chợ truyền thống”, bà Mai, khẳng định.

Theo thống kê, trên 70% lượng hàng tiêu dùng Việt tiêu thụ qua chợ truyền thống, 30% còn lại thuộc về các siêu thị, trung tâm thương mại và các kênh bán hàng hiện đại (trong đó nước ngoài chiếm 9,3%). Thống kê cho thấy chợ vẫn đóng vai trò trọng yếu, nhưng cũng vấp phải sự cạnh tranh gay gắt từ bán lẻ hiện đại.

"Hiện đại hóa" chợ truyền thống đem lại nhiều lợi ích

Sự cạnh tranh gay gắt của kênh bán lẻ hiện đại cùng những tiêu chuẩn về ATTP sẽ khiến phạm vi hoạt động của chợ truyền thống bị thu hẹp. Dự kiến đến năm 2020, 40% hàng hóa sẽ đi qua các kênh phân phối hiện đại, tầm ảnh hưởng của chợ sẽ giảm xuống.

Dù quy mô hoạt động bị thu hẹp, nhưng việc chợ được “hiện đại hóa” với các tiêu chuẩn mới, cùng việc các kênh tiêu thụ hiện đại được mở rộng, sẽ tạo thêm nhiều lợi ích cho NTD, mở ra cơ hội dễ dàng hơn trong việc tiếp cận hàng hóa chất lượng, an toàn. Giá cả, giá các dịch vụ (tiền vé chợ, gửi xe…) sẽ ổn định, quyền lợi NTD sẽ được bảo đảm tốt hơn.

“Hiện đại hóa” chợ cũng đem lại nhiều thay đổi tích cực cho DN. Bà Phạm Thị Minh Trang - Chủ tịch Hiệp hội Nữ DN Đà Nẵng, chia sẻ: “Khi hàng hóa “Made in Vietnam” còn gặp nhiều khó khăn trên đường vào siêu thị, thì chợ truyền thống vẫn là kênh phân phối chủ lực của nhiều DN nội.

Hiện đại phải đi cùng lợi ích

Nhưng thực tế, hàng Việt tại chợ đang bị “bao vây” bởi hàng giả, hàng nhái, hàng Tàu kém chất lượng “đội lốt” gây thiệt hại. “Hiện đại hóa” chợ và đẩy mạnh bán lẻ hiện đại sẽ tạo động lực cho hàng hóa Việt Nam phát triển.

“Hiện đại hóa” chợ truyền thống sẽ tạo ra nhiều lợi ích. NTD dễ dàng tiếp cận với hàng hóa chất lượng cao. Tiểu thương có môi trường để phát triển. Hàng Việt Nam có nhiều kênh tiêu thụ… Nhưng bên cạnh đó, nếu không được tính toán kỹ lưỡng, việc thay đổi quá nhanh có thể ảnh hưởng tiêu cực tới tiểu thương tại các chợ.

Mới nhất là vụ việc ngày 22/8 vừa qua, gần 100 tiểu thương tại khu chợ cũ phường 11 (Tp.Vũng Tàu, Bà Rịa - Vũng Tàu) phản ứng gay gắt trước quyết định giải tỏa chợ cũ của UBND thành phố. Theo các tiểu thương, việc giải tỏa khu chợ có truyền thống hơn 50 năm sẽ gây ra những xáo trộn và thiệt hại không nhỏ cho hơn 150 tiểu thương tại chợ.

Lý do được các tiểu thương đưa ra là chợ đã hoạt động được 51 năm, các tiểu thương thực hiện nghĩa vụ đóng thuế đầy đủ, chưa từng xảy ra tai nạn, cháy nổ. Khi đưa ra quyết định giải tỏa, chính quyền không họp để lắng nghe ý kiến của tiểu thương. Trong khi chi phí tại khu chợ mới cao, vị trí bất lợi, dẫn đến buôn bán ế ẩm, kém hiệu quả.

Vụ việc tại Tp.Vũng Tàu cho thấy hiện đại hóa chợ truyền thống không thể “bỏ quên” quyền lợi của tiểu thương. Ông Phạm Tất Thắng - chuyên viên cao cấp Viện nghiên cứu Thương mại (Bộ Công Thương), cho rằng: “Khi hiện đại hóa chợ hoặc cải tạo chợ thành trung tâm thương mại cần tính toán nhiều yếu tố. Trước hết là quan tâm thỏa đáng đến quyền lợi của tiểu thương cũ. Sau đó là tạo môi trường, diện tích phù hợp để phục vụ cho nhiều đối tượng khách hàng (cả trung lưu và cao cấp)”.

Ông Thắng khẳng định: “Cần đẩy mạnh hỗ trợ về kỹ năng bán hàng, tổ chức các ki-ốt, không gian chợ phù hợp. Quan tâm hỗ trợ khu buôn bán riêng, giá cả phù hợp cho những người bán nông sản, hàng hóa mùa vụ từ các vùng xung quanh. Tạo sự công bằng, minh bạch với tiểu thương. Nếu có thể, cần có một hiệp hội bảo vệ quyền lợi cho tiểu thương. Có quy hoạch tổng thể để có mô hình, mối liên kết hiệu quả nhằm kết hợp hài hòa lợi ích của các bên tham gia”.

Hiến Nguyễn