Từ trước đến nay, người đại diện vốn nhà nước ở các doanh nghiệp có tỷ lệ vốn nhà nước lớn như: Habeco, Sabeco, Vietnam Airlines, các ngân hàng Vietcombank, BIDV, Vietinbank… chỉ cần xin ý kiến cơ quan đại diện chủ sở hữu phần vốn về việc chia cổ tức. Do đó, quyền quyết định vẫn nằm trong tay các doanh nghiệp nhà nước.

Lấy từ ngân sách, nộp về ngân sách

Suốt thời gian dài, nhiều doanh nghiệp nhà nước luôn giữ khoản cổ tức hàng tỷ đồng để đầu tư vào kinh doanh, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước.

Ông Nguyễn Tiến Quyết, Phó Cục trưởng, Cục Tài chính Doanh nghiệp (Bộ Tài chính) cho biết, thời gian qua, có trường hợp doanh nghiệp để lại lợi nhuận, chiếm dụng lợi nhuận để kinh doanh. Thậm chí, có trường hợp các ngân hàng chia cổ tức cho cổ đông nhỏ nhưng cổ đông nhà nước lại không chia và giữ lại phần lợi nhuận để điều chỉnh tăng vốn. Như thế không đảm bảo lợi ích của Nhà nước.

Theo báo cáo của Cục Tài chính Doanh nghiệp về hoạt động đầu tư, quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp có 100% vốn điều lệ, vốn chủ sở hữu do Nhà nước nắm giữ hiện nay là hơn 1,3 triệu tỷ đồng. Các chuyên gia kinh tế cho rằng nếu thu cổ tức về, số tiền thu được hàng năm là không nhỏ.

Ông Nguyễn Hoàng Hải – Tổng thư ký Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính (Vafi), cho rằng các doanh nghiệp nhà nước không phải nộp cổ tức là một thực tế đáng suy nghĩ. Ở các doanh nghiệp lớn như Sabeco, Habeco, Vietnam Airline… nếu Nhà nước thu cổ tức như những nhà đầu tư bình thường khác thì cũng mang về cho ngân sách hàng tỷ USD.

Chẳng hạn, năm 2016, Vietnam Airline thu lãi kỷ lục gần 2.500 tỷ đồng, nếu chia 10% cổ tức số tiền thu được cho ngân sách nhà nước sẽ là 250 tỷ đồng.

Với tư cách một chuyên gia giám sát tài chính, ông Hải phân tích giả sử một nhà đầu tư bình thường mang cả ngàn tỷ đồng đi đầu tư mà không được dự phần vào kết quả lợi nhuận, không được chia cổ tức bằng cổ phiếu thì họ có chịu không. Chắc chắn họ sẽ rút vốn đi đầu tư chỗ khác tốt hơn. Đằng này, vốn nhà nước “rót” vào các doanh nghiệp lại lấy từ ngân sách, là tiền thuế của dân. Vì thế, lãi của doanh nghiệp phải được nộp vào ngân sách.

Các doanh nghiệp nhà nước phải xin phép Bộ Tài chính về việc chia cổ tức

Bộ Tài chính kiểm soát chia cổ tức

Nhiều chuyên gia cho rằng đã đến lúc phải thu toàn bộ số tiền trên vào ngân sách để đầu tư vào việc xây dựng hạ tầng đường sá, trường học, bệnh viện…Mới đây, Bộ Tài chính cho biết đã chủ trì xây dựng dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 91/2015 về đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp và quản lý, sử dụng vốn, tài sản tại doanh nghiệp.

Trong đó, nội dung mới đáng được chú ý tại dự thảo là các doanh nghiệp có tỷ lệ vốn nhà nước buộc phải thống nhất ý kiến về lợi nhuận, cổ tức với Bộ Tài chính trước khi ra đại hội đồng cổ đông.

Cụ thể: “người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp có cổ phần, vốn góp của Nhà nước trên 50% vốn điều lệ phải căn cứ ý kiến chỉ đạo của cơ quan đại diện chủ sở hữu sau khi đã lấy ý kiến của Bộ Tài chính thống nhất bằng văn bản về phương án chia cổ tức, lợi nhuận sau thuế hàng năm của doanh nghiệp”. Quy định này cũng được áp dụng tương tự đối với người đại diện phần vốn nhà nước tại các ngân hàng quốc doanh.

Giải thích thêm về quy định này, ông Tiến cho hay, mục tiêu nhằm tăng cường xử lý trách nhiệm thu vào ngân sách nhà nước phần cổ tức, lợi nhuận được chia đối với phần vốn góp của Nhà nước. Tránh trường hợp cơ quan đại diện chủ sở hữu quyết định để lại lợi nhuận tại doanh nghiệp và điều chỉnh tăng vốn điều lệ từ lãi như trước đây.

“Năm ngoái, sau nhiều lần “đòi nợ”, Bộ Tài chính đã thu về được khoảng 4.600 tỷ đồng cổ tức từ hai ngân hàng BIDV và Vietinbank. Nếu dự thảo được thông qua, mỗi năm ngân sách nhà nước sẽ được bổ sung thêm hàng chục nghìn tỷ đồng”, ông Tiến nói.

Tuy nhiên, một số chuyên gia tài chính có ý kiến trái ngược, cho rằng trong bối cảnh các ngân hàng rất cần nguồn lực để tăng vốn, nâng cao năng lực tài chính thì việc quyết “đòi” chia cổ tức của Bộ Tài chính chẳng khác nào “vắt chanh cho kiệt”. Đến lúc đó, các ngân hàng sẽ tê liệt, không hoàn thành được mục tiêu tái cơ cấu, không nâng cao được tiềm lực để tiếp tục đổi mới và phát triển, giảm khả năng đóng góp cho sự phát triển kinh tế.

Tuy vậy, ông Tiến cho rằng số tiền từ cổ tức được các ngân hàng giữ lại không phải là lớn, nếu ngân hàng muốn tăng vốn, tái cơ cấu thì có nhiều cách như phát hành thêm cổ phiếu, thoái bớt vốn nhà nước… chứ không phải bổ sung vốn “nhỏ giọt” bằng việc giữ lại cổ tức.

Thanh Hoa