Một con số đáng suy ngẫm: 62-83% doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam vẫn coi pháp lý và thủ tục hành chính là rào cản lớn nhất ở cả 5 nhóm ngành. Đây là kết quả từ khảo sát BCI mới nhất do Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham) công bố trong tháng 7/2026. Điều đó cho thấy, khi nhiều chính sách hỗ trợ đã được ban hành, “điểm nghẽn” lớn nhất lại nằm ở tốc độ và chất lượng thực thi.

Chính sách đi trước, thủ tục vẫn chạy sau

Thực tế, điều doanh nghiệp vướng không còn là thiếu cơ chế, mà là thủ tục còn chồng chéo, dữ liệu chưa liên thông và thời gian xử lý kéo dài. Từ năng lượng, sở hữu trí tuệ đến thủy sản, nhiều lĩnh vực đều chung một bài toán: chính sách đã có, thế nhưng khâu thực thi vẫn chưa theo kịp.

Câu chuyện của ngành điện là một ví dụ điển hình. Trong khi Chính phủ liên tục hoàn thiện cơ chế để thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, nhiều dự án vẫn chưa thể tăng tốc vì những “nút thắt” trong khâu thực thi. Đặc biệt, điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu được kỳ vọng giúp doanh nghiệp giảm chi phí điện và phát triển xanh, nhưng vẫn gặp nhiều rào cản khi triển khai.

Ts. Nguyễn Quang Nam, Trưởng khoa Điện - Điện tử, Trường Đại học Bách khoa Tp.HCM, chỉ rõ một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là quy trình thẩm định về xây dựng và phòng cháy chữa cháy chưa đồng bộ. Hành lang pháp lý cho điện mặt trời tự sản, tự tiêu vẫn đang hoàn thiện, khiến nhiều doanh nghiệp phải kéo dài thời gian làm thủ tục.

Để tháo gỡ điểm nghẽn, Ts. Nam đề xuất đồng bộ quy trình cấp phép. Cụ thể là đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính, phòng cháy chữa cháy, an toàn xây dựng cho điện áp mái tự sản tự tiêu.  

Cùng với việc đơn giản hóa thủ tục, vị chuyên gia này cho rằng cần mở cơ chế mua bán điện nội khu, để các nhà máy trong cùng khu công nghiệp có thể chia sẻ lượng điện mặt trời dư thừa qua hệ thống lưới nội bộ. Đây là giải pháp giúp tránh lãng phí nguồn điện sạch, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nhiều hơn vào năng lượng tái tạo.

Không chỉ điện mặt trời mái nhà, bài toán rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực thi cũng đang đặt ra với các dự án điện khí quy mô lớn. Theo báo cáo mới đây của KBSV, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển gần 19.700 MW điện khí, gồm 10.861 MW điện khí trong nước và 8.824 MW điện khí LNG. Tuy nhiên, trong 19 dự án đã xác định được chủ đầu tư, mới chỉ có 2 dự án hoàn tất công tác chuẩn bị xây dựng và 1 dự án đi vào vận hành.

Như lưu ý từ KBSV, tiến độ các dự án chậm không chỉ do biến động giá LNG và nguồn cung thiết bị toàn cầu. Cơ chế giá điện, sản lượng cam kết chưa đủ hấp dẫn cùng thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà thầu, giải phóng mặt bằng kéo dài cũng là những rào cản lớn. Những rào cản này khiến mục tiêu phát triển nguồn điện mới đứng trước nguy cơ chậm nhịp so với kế hoạch.

Trước tình hình đó, việc Chính phủ ban hành Nghị quyết 56/2025, Nghị quyết 253/2025 và đề xuất nâng tỷ lệ sản lượng điện hợp đồng (Qc) tối thiểu lên 75% trong 15 năm được kỳ vọng sẽ tạo môi trường đầu tư ổn định hơn. Tuy nhiên, để các chính sách này phát huy hiệu quả, điều doanh nghiệp cần không chỉ là cơ chế mới, mà còn là một quy trình thực thi nhanh, minh bạch và đồng bộ.

Những “điểm nghẽn” về thủ tục cũng đang hiện hữu ở nhiều lĩnh vực khác. Qua khảo sát của EuroCham, trong nhóm doanh nghiệp có hoạt động liên quan đến sở hữu trí tuệ (SHTT), 32% cho biết gặp ít nhất một khó khăn trong quá trình đăng ký hoặc thực thi quyền. Đáng chú ý, 28% phản ánh việc xử lý tranh chấp còn thiếu hiệu quả, trong khi 18% cho rằng thủ tục đăng ký vẫn chậm và tồn đọng.

Doanh nghiệp chờ “đường thông” trong thực thi

Điều này diễn ra trong lúc Việt Nam đã có nhiều bước tiến về hoàn thiện thể chế. Luật số 131/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ có hiệu lực từ ngày 1-4-2026 đã rút ngắn thời gian thẩm định, tăng cường cơ chế thực thi và mở rộng phạm vi bảo hộ quyền SHTT. Tiếp đó, Công điện số 38/CĐ-TTg yêu cầu các bộ, ngành đẩy mạnh phối hợp, tăng cường xử lý vi phạm trên nền tảng số và siết chặt thực thi đối với các hành vi xâm phạm quyền SHTT.

Dù vậy, khoảng cách giữa quy định và thực tế vẫn là điều nhiều DN quan tâm. Khi thời gian xử lý hồ sơ còn kéo dài hoặc việc thực thi chưa đồng đều, chi phí tuân thủ vẫn tiếp tục gia tăng, ảnh hưởng đến kế hoạch đầu tư và mở rộng thị trường.

Bài toán tương tự cũng được ngành thủy sản đặt ra. Trong tháng 7/2026, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản (Vasep) đã có văn bản góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Điểm đáng chú ý là nhiều kiến nghị không nhằm xin thêm ưu đãi, mà tập trung vào việc tháo gỡ những quy trình còn chồng chéo.

Vasep cho rằng cần bổ sung cơ chế pháp lý cho phép nguyên liệu thủy sản nhập khẩu được linh hoạt chuyển đổi mục đích sử dụng giữa chế biến xuất khẩu và tiêu thụ nội địa, đi kèm quy trình kiểm dịch phù hợp. Điều này sẽ giúp giảm lãng phí nguyên liệu, cắt giảm chi phí và tăng tính chủ động cho doanh nghiệp.

Vasep cũng đề xuất luật hóa nguyên tắc số hóa và liên thông dữ liệu trong toàn bộ chuỗi thủy sản, đồng thời đơn giản hóa thủ tục truy xuất nguồn gốc đối với nghề cá quy mô nhỏ. Nếu được chấp thuận, những thay đổi này không chỉ giảm gánh nặng tuân thủ mà còn nâng cao hiệu quả quản lý, đáp ứng tốt hơn các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.

Nếu nhìn từ những kiến nghị mới nhất của doanh nghiệp, lời giải không nằm ở việc ban hành thêm nhiều quy định, mà ở cách các quy định được kết nối với nhau.

Với ngành điện, doanh nghiệp cần một quy trình cấp phép thống nhất về xây dựng, phòng cháy chữa cháy và an toàn kỹ thuật, thay vì phải qua nhiều “cửa” cho cùng một dự án. Đồng thời, cần sớm mở cơ chế chia sẻ, mua bán điện mặt trời dư thừa trong khu công nghiệp để khai thác hiệu quả nguồn điện sạch. 

Với thủy sản, yêu cầu đặt ra là liên thông dữ liệu, đơn giản hóa truy xuất nguồn gốc và linh hoạt hơn trong sử dụng nguyên liệu nhập khẩu. Đây là những giải pháp giúp giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian xử lý và tăng sức cạnh tranh khi vào thị trường quốc tế.

Ở góc độ rộng hơn, qua kết quả khảo sát của EuroCham cho thấy doanh nghiệp đang mong đợi nhiều hơn ở chất lượng thực thi. Họ cần một bộ hồ sơ được dùng nhiều nơi, một dữ liệu khai báo một lần, hơn là thêm những quy định mới.

Một dự án điện chậm cấp phép, một hồ sơ sở hữu trí tuệ chậm được xử lý hay một quy trình xuất khẩu còn nhiều bước đều làm tăng chi phí của doanh nghiệp. Bởi vậy, hiệu quả cải cách cần được đo bằng việc thủ tục được rút ngắn, dữ liệu được liên thông và cơ hội thị trường không còn phải chờ đợi.

Thế Vinh