Trên hành trình ấy, những người có uy tín trong cộng đồng đã trở thành "điểm tựa", “cầu nối” giúp một HTX non trẻ tạo dựng niềm tin, hình thành vùng nguyên liệu và đưa nông sản vùng cao tìm đường ra thị trường.

Đầu tháng 10, tại diễn đàn về chuyển đổi số HTX ở Hà Nội, chị Lưu Thị Hòa, Giám đốc HTX Nông lâm nghiệp và Dịch vụ thương mại tổng hợp Po Mỷ (xã Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang), có mặt từ khá sớm cùng đoàn Liên minh Hợp tác xã tỉnh.

Ở một góc khu vực trưng bày, những sản phẩm vùng cao được chị Hòa mang theo lần lượt được giới thiệu với khách tham dự. Đi đâu, chị cũng tranh thủ mang sản phẩm của HTX theo, vừa để quảng bá, vừa tìm kiếm thêm những mối liên kết mới.

Ở tuổi 33, người phụ nữ dân tộc Cờ Lao này đang điều hành một HTX có 7 thành viên chính thức và liên kết với hơn 30 hộ dân, phần lớn là đồng bào Cờ Lao, Mông tại Đồng Văn.

Nhưng để có được những mối liên kết ấy, hành trình của chị Hòa bắt đầu từ một câu chuyện khác: làm thế nào để tiếng nói của một người trẻ có thể được cộng đồng vùng cao lắng nghe và tin tưởng?

Từ hoa hậu miền đá đến người làm kinh tế tập thể

Trước khi trở thành giám đốc HTX, chị Lưu Thị Hòa từng có một hành trình khá đặc biệt.

Sau khi tốt nghiệp đại học chuyên ngành Quốc tế học, chị làm việc tại một tập đoàn công nghệ hàng đầu. Xinh đẹp, năng động, chị Hoà cũng từng thử sức với vai trò người mẫu, MC, cộng tác viên tại VTV, rồi theo đuổi tấm bằng thạc sĩ Luật học. Nhưng ngã rẽ lớn nhất có lẽ xuất phát từ việc chị Hòa đoạt giải nhất cuộc thi Người đẹp miền cao nguyên đá năm 2014. Danh hiệu ấy mở ra cho cô gái trẻ cơ hội tham gia nhiều chương trình do địa phương tổ chức. Cũng từ đây, chị Hòa có điều kiện đồng hành cùng bà con dân tộc thiểu số, đưa các sản phẩm đặc trưng của vùng cao được biết đến nhiều hơn, tới gần hơn với người tiêu dùng cả nước.

Những chuyến đi này không chỉ giúp chị Hòa nhìn thấy tiềm năng của nông sản quê hương mà còn cho chị thấy một bài toán không dễ giải.

Sản phẩm của bà con dân tộc thiểu số còn manh mún, sản xuất tự phát, chưa tuân theo những tiêu chuẩn thống nhất. Mỗi hộ làm một ít, sản lượng không ổn định. Có sản phẩm tốt nhưng không đủ hàng để cung ứng thường xuyên cho thị trường. Các mối quan hệ và nhiệt huyết của một người trẻ vì thế chưa đủ để giải quyết câu chuyện đầu ra.

Chị Hòa bắt đầu nghĩ đến một cách làm khác: tập hợp những hộ sản xuất nhỏ lẻ thành một tổ chức kinh tế chung.

“Mình mong muốn kết nối để bà con nông dân có thể hợp tác, liên kết với các doanh nghiệp mà không cần qua khâu trung gian nào cả. Chỉ có thành lập HTX mới có thể hình thành các vùng sản xuất tập trung và bà con có thể trực tiếp, chủ động trong các khâu”, chị Hòa chia sẻ.

Ý tưởng là vậy, nhưng khi bắt tay thực hiện, cô gái trẻ lập tức gặp những rào cản đầu tiên.

Gia đình không ủng hộ việc chị Hòa khởi nghiệp bằng mô hình hợp tác xã. Những hộ dân mà chị muốn vận động tham gia cũng chưa dễ dàng đồng thuận. Bởi khi ấy, trong cộng đồng vùng cao, để một người trẻ đứng ra thuyết phục mọi người tham gia mô hình HTX không phải chuyện đơn giản. Một ý tưởng dù tốt nhưng nếu chưa tạo dựng được niềm tin thì rất khó để người dân tham gia.

“Trong giai đoạn đầu, gia đình không ủng hộ mình trong việc khởi nghiệp, làm HTX. Mình gặp khó khăn trong việc thuyết phục mẹ. Nhưng sau này, mẹ không chỉ ủng hộ mà còn đồng hành cùng mình rất nhiều”, chị Hòa kể.

Người mẹ ấy là bà Củng Thị Mây, người dân tộc Pu Péo, đồng thời là người có uy tín trong đồng bào.

Và chính sự thay đổi từ người mẹ đã trở thành một bước ngoặt với hành trình của chị Hòa.

Tiếng nói của người có uy tín vì thế trở thành “chìa khóa” mở cánh cửa đầu tiên.

Khi người có uy tín trở thành “cầu nối” của hợp tác xã

Ở những cộng đồng vùng cao, nơi quan hệ cộng đồng và niềm tin vẫn giữ vai trò đặc biệt, người có uy tín chính là một mắt xích quan trọng để đưa kinh tế tập thể đến gần hơn với người dân.

Theo chị Hòa, trong quá trình thành lập và phát triển Po Mỷ, những người có uy tín trong cộng đồng như bà Củng Thị Mây không chỉ đơn thuần là người vận động bà con tham gia.

Họ là những người hiểu cộng đồng từ bên trong, biết từng hộ dân có thế mạnh gì, ai có kinh nghiệm sản xuất, ai có thể đảm nhiệm công việc nào, địa phương đang có những lợi thế gì và đâu là những điểm yếu cần khắc phục.

“Vai trò của những người có uy tín ở trong cộng đồng rất quan trọng. Họ sẽ là một người dẫn dắt ở trong cộng đồng”,chị  Hòa nói.

Đặc biệt với một giám đốc trẻ như Hòa, sự đồng hành của những người có uy tín giúp Po Mỷ từng bước tạo dựng niềm tin với người dân.

Từ chỗ vận động từng hộ, hợp tác xã bắt đầu hình thành mạng lưới liên kết. Những hộ dân vốn quen với cách làm riêng lẻ dần tham gia vào một chuỗi sản xuất chung.

Không chỉ giúp kết nối, những người có uy tín còn mang đến cho hợp tác xã một nguồn “dữ liệu” đặc biệt mà không cuốn sách hay báo cáo nào thể hiện hết: tri thức dân tộc, sự hiểu biết về cộng đồng.

“Chính những người có uy tín là những người rất dày dạn kinh nghiệm trong các lĩnh vực như thủ công, nông nghiệp. Họ sẽ đưa cho mình những gợi ý hay và giúp mình phát huy được tối đa nội lực của các thành viên trong hợp tác xã”, chị Hòa chia sẻ.

Đây cũng là cách kinh tế tập thể ở vùng cao bắt đầu từ chính nền tảng cộng đồng.

Thay vì chỉ tập trung vào việc thành lập một pháp nhân, Po Mỷ từng bước xây dựng mạng lưới liên kết giữa hợp tác xã với những hộ dân có chung lợi ích. Mỗi thành viên đóng góp một phần nguồn lực, kinh nghiệm và sản phẩm để tạo nên quy mô lớn hơn so với từng hộ riêng lẻ.

Hiện Po Mỷ tập trung vào 3 nhóm sản phẩm chính gồm mật ong hoa bạc hà, cây ăn quả và rau xanh cung cấp cho các nhà hàng, trường học trên địa bàn. Trong đó, sản phẩm mật ong của HTX đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao.

Từ những sản phẩm vốn chỉ được tiêu thụ trong phạm vi nhỏ, Po Mỷ đang tìm cách đưa nông sản vùng cao tiếp cận những thị trường rộng hơn.

Nỗ lực đưa nông sản vùng cao lên môi trường số

Nếu người có uy tín giúp Po Mỷ mở cánh cửa cộng đồng, thì chuyển đổi số đang được chị Hòa xem là một cánh cửa khác để HTX bước ra thị trường. HTX đã đưa sản phẩm lên thương mại điện tử. Tuy nhiên, hành trình “lên sàn” không đồng nghĩa với việc bài toán thị trường đã được giải quyết.

Phí sàn ngày càng tăng là một áp lực. Xa hơn là câu chuyện logistics. Từ Đồng Văn, để đưa một đơn hàng đến những thị trường khác mất rất nhiều thời gian. Khoảng cách xa khiến chi phí vận chuyển, thời gian giao hàng và đặc biệt là chi phí hoàn hàng trở thành những rào cản đáng kể đối với một HTX vùng cao.

Nhưng thách thức lớn hơn nằm ở chính con người.Trình độ văn hoá và công nghệ thông tin của một bộ phận thành viên HTX còn hạn chế. Nhiều người chưa học hết lớp 5, việc đọc, viết đúng chính tả còn gặp khó khăn. Vì vậy, yêu cầu sử dụng nền tảng số, cập nhật dữ liệu, bán hàng trực tuyến hay thực hiện truy xuất nguồn gốc trở thành bài toán không dễ giải quyết trong ngày một ngày hai.

Với chị Hòa, chuyển đổi số vì thế không chỉ là đưa sản phẩm lên một sàn thương mại điện tử. Đó còn là câu chuyện đào tạo con người, thay đổi phương thức sản xuất và từng bước chuẩn hóa sản phẩm.

Chia sẻ với VnBusiness về những dự định trên con đường phía trước, chị Hoà ấp ủ, nếu tiếp cận được nguồn vốn, chị sẽ đầu tư vào 4 nhóm việc: mở rộng vùng nguyên liệu, tăng đàn ong và diện tích cây ăn quả; đầu tư marketing, truyền thông, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc; xây dựng, nâng cấp nhà xưởng; đồng thời cải thiện bao bì sản phẩm.

Những kế hoạch ấy cho thấy một HTX vùng cao đang đứng trước một bước chuyển mới: từ tập hợp các hộ dân sản xuất nhỏ lẻ sang xây dựng một chuỗi giá trị bền vững, đáp ứng tiêu chuẩn ngày một khắt khe của thị trường.

Từ sự đồng hành của mẹ, từ tiếng nói của những người có uy tín, một cô gái trẻ đã từng bước thuyết phục bà con cùng tham gia Po Mỷ. Còn hôm nay, chính cô lại mang những sản phẩm của HTX vượt qua quãng đường xa từ vùng đá Đồng Văn xuống Hà Nội và nhiều nơi xa hơn nữa, tìm kiếm thêm những cơ hội mới. Hành trình phía trước có thể còn nhiều gian nan. Nhưng với chị Hòa, mỗi sản phẩm được đưa đến một thị trường mới không chỉ là thêm một đơn hàng. Đó còn là thêm một cơ hội để người dân vùng cao cùng làm, cùng hưởng lợi và từng bước biến những lợi thế bản địa thành sinh kế bền vững.

Tháng 6 vừa qua, chị Lưu Thị Hòa được bình chọn vào Top 100 Doanh nhân trẻ Khởi nghiệp xuất sắc 2026 – sự ghi nhận cho hành trình khởi nghiệp, điều hành HTX và tạo sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng cao.

Chúc cho cô gái trẻ luôn “chân cứng đá mềm”, vững bước trên hành trình phía trước – một hành trình không chỉ có dấu chân của riêng cô mà còn có cả cộng đồng đồng hành, đúng như thông điệp cô gửi gắm qua hình vẽ trên logo Po Mỷ  mà cô tự tay thiết kế.

Đỗ Kiều