Dưới góc nhìn của một doanh nghiệp (DN) nội địa hàng đầu về xuất khẩu (XK) dệt may, khi cập nhập thông tin thị trường trong tháng 1/2026, ông Lê Tiến Trường, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex), nói rằng dự báo năm nay tiếp tục là giai đoạn “thử sức bền” của kinh tế toàn cầu và ngành dệt may.

Khó khăn phía trước vẫn hiện hữu

“Vẫn còn rất nhiều “điểm mờ” trong triển vọng tăng trưởng và chính sách thương mại trong năm tới do các bất ổn về địa – chính trị, cần liên tục cập nhật, phân tích để có được định hướng phù hợp”, ông Lê Tiến Trường nêu rõ.

Trong bối cảnh thị trường nhiều bất định, theo vị chủ tịch Vinatex, dư địa tăng trưởng vẫn hiện hữu với ngành dệt may Việt Nam, nhưng trọng tâm không còn nằm ở mở rộng sản lượng, mà ở nâng cao hiệu quả, kiểm soát chi phí, gia tăng giá trị và tuân thủ các quy định về xuất xứ.

Ngoài ra, ông Trường đánh giá thị trường Mỹ vẫn là thị trường XK chủ lực nói chung và XK dệt may nói riêng. Do đó, cần theo dõi sát các chính sách thương mại của Mỹ và yêu cầu của các nhãn hàng trong việc chia sẻ chi phí thuế để có các giải pháp thị trường, tổ chức sản xuất kinh doanh phù hợp.

“Cùng với đó, cần linh hoạt trong việc kiểm soát nợ vay, nợ ngắn hạn, sử dụng các biện pháp phòng vệ để đối phó với diễn biến bất lợi về lãi suất/tỷ giá”, ông Trường lưu ý.

Với thị trường Mỹ, Bộ phận phân tích thuộc Công ty chứng khoán VCBS tin rằng Việt Nam có thể tiếp cận thị trường Mỹ với chi phí cạnh tranh hơn, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang chịu tác động từ chủ nghĩa bảo hộ và căng thẳng thương mại leo thang. 

Mặc dù vậy, theo khuyến nghị của VCBS, các DN Việt Nam cũng cần nâng cao năng lực sản xuất, tăng cường tỷ lệ nội địa hóa, nhằm đáp ứng các yêu cầu khắt khe về chất lượng, qua đó nắm bắt cơ hội hưởng ưu đãi thuế quan cao hơn cho các nhóm hàng chủ lực.

Xét về việc tiếp diễn giai đoạn “thử sức bền”, đứng ở góc nhìn của ngành thủy sản, ông Đỗ Ngọc Tài, Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và XK thủy sản (Vasep), nhìn nhận phía trước chắc chắn vẫn còn không ít khó khăn. Thị trường tiếp tục phân hóa. Cạnh tranh ngày càng gay gắt. Tiêu chuẩn về môi trường, truy xuất, lao động, phúc lợi động vật… sẽ tiếp tục nâng cao. Các rủi ro về khí hậu, thiên tai, dịch bệnh…vẫn hiện hữu.

Nếu nhìn rõ tình hình thế giới hiện nay và cả trong thời gian tới sẽ thấy còn nhiều thách thức cho các nhà sản xuất của Việt Nam. Như dự báo về một số rủi ro lớn trong trung hạn, Ngân hàng Thế giới (WB) đề cập leo thang xung đột địa chính trị ảnh hưởng tới năng lượng và thương mại, căng thẳng thương mại, biến động tài chính và rủi ro khí hậu ngày càng thường xuyên.

Không chỉ vậy, thương mại toàn cầu dự báo chững lại rõ rệt trong năm 2026 do các yếu tố: Hiệu ứng “front-loading” (mua sớm tránh thuế) kết thúc, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng và căng thẳng địa chính trị kéo dài.

Trong báo cáo chiến lược tháng 1/2026, khi bàn về kinh tế toàn cầu, Bộ phận phân tích thuộc Công ty chứng khoán PHS cho rằng nhịp bất ổn mới bắt đầu, với các nước đi mới “chưa có tiền lệ” của Mỹ, các “đòn đánh” ở cả khía cạnh chính trị lẫn kinh tế.

Phía PHS nhận định “tất cả báo hiệu thế giới đang bước vào một giai đoạn bất định mới, nơi các quy tắc cũ không còn được mặc định áp dụng”.

Phản ứng linh hoạt để vượt “gió ngược”

Còn theo đánh giá riêng của TS. Chu Thanh Tuấn, thế giới đang bước vào giai đoạn chấp nhận mạo hiểm để tìm tăng trưởng. Thậm chí là có xu hướng “tăng trưởng trước, rủi ro tính sau” đang lan rộng trên toàn cầu.

Với Việt Nam, TS. Tuấn nhấn mạnh đây vừa là cơ hội để bứt tốc, vừa là phép thử về năng lực quản trị và tầm nhìn dài hạn. Không đổi mới, không chấp nhận rủi ro có tính toán sẽ dẫn đến nguy cơ “chết từ từ”. Nhưng chấp nhận rủi ro mà không chuẩn bị nội lực, không xây được “đê chắn sóng” về tài khóa, ngân hàng, thể chế thì có thể “chết nhanh hơn”.

Riêng về các nhà XK Việt, như lời khuyên của vị chuyên gia này, yếu tố then chốt là nên đa dạng hóa thị trường và nâng vị thế trong chuỗi giá trị. Đặc biệt, nên giảm phụ thuộc vào một số thị trường hoặc ngành hàng.

“Các DN của Việt Nam nên được khuyến khích tham gia sâu hơn vào các khâu tạo giá trị cao như thiết kế, marketing, dịch vụ sau bán hàng sẽ giúp tăng khả năng giữ lại giá trị trong nước và giảm rủi ro trước các cú sốc bên ngoài”, TS. Tuấn nói.

Có nhìn vào nhiều bất định của kinh tế thế giới sẽ thấy việc tiếp diễn giai đoạn “thử sức bền” đối với các DN Việt như một lẽ đương nhiên. Đặc biệt trong hoạt động XK đang đòi hỏi các DN phải phản ứng linh hoạt và khéo léo để vượt qua cơn gió ngược toàn cầu.

Điều này được nhìn thấy rõ với các DN dệt may khi thị trường Mỹ vẫn là động lực tăng trưởng chính. Tại Mỹ, tiêu thụ quần áo năm 2026 được dự đoán sẽ ổn định nhưng khó tăng mạnh, do thuế nhập khẩu cao ảnh hưởng đến sức mua. Thêm nữa rủi ro thuế quan dưới chính quyền Trump tiếp tục là biến số quan trọng cần theo dõi.

Và theo khuyến nghị của ông Lê Tiến Trường, các DN cần có các kế hoạch linh hoạt động sản xuất khi tình hình bất ổn địa chính trị có thể ảnh hưởng tới giá cước vận tải, xăng dầu…

Để tăng sức bền trong thời gian tới, điều khả dĩ là các DN dệt may cần tiếp tục mở rộng thị trường tại các nước thuộc Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), các hiệp định thương mại tự do (FTA). Bởi vì lợi thế từ các FTA đem lại cho ngành dệt may Việt Nam là trong dài hạn.

Như thực tế cho thấy, hồi năm 2025 vừa qua, ngoài thị trường XK chủ lực là Mỹ, ngành dệt may Việt Nam cũng ghi nhận các thị trường FTA có triển vọng XK tốt như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc…

Không chỉ với dệt may, trước chính sách thuế quan của Mỹ, các nhà XK của Việt Nam trong thời gian tới cần tiếp tục tận dụng lợi thế tận dụng mở rộng chuỗi cung ứng các thị trường các FTA. 

Chẳng hạn, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) mang lại lợi thế khi cho phép giảm 90% thuế nội khối ASEAN. Hay như FTA Việt Nam - EU với việc miễn 94% thuế quan EU. Cả hai hiệp định này điều rất quan trọng để các nhà XK của Việt Nam tiếp tục tận dụng để giữ sức bền.

Bên cạnh đó, như chia sẻ của bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký Vasep, việc duy trì đà tăng trưởng trong năm 2026 sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng minh bạch hóa chuỗi cung ứng và tối ưu hóa chi phí sản xuất của cộng đồng DN trước những biến động khó lường của chính sách thương mại quốc tế.

Thế Vinh